ओलीको रेपा दर्शन, सुब्बाको भयवाद

प्रतिवाद
‘ओली महात्म्यमा रेलपछि आउँछ अब पानीजहाजको अतीव रोमाञ्चक किस्सा । वास्तवमा ओली दर्शनको दोस्रो कडी हो पानीजहाज । हेक्का रहोस् पाठकवृन्द, रेल र पानीजहाजको योगबाट डबल डाक्टर ओलीको नितान्त मौलिक रेपा दर्शन बन्छ ।’
खगेन्द्र संग्रौला

काठमाडौँ — यस पत्रमा वैशाख, जेठ र असारमा हङकङ विचरणका मेरा तीन थान संस्मरण छापिए । एक थानमा मैले देश सुब्बाको सरलरेखीय भयवादमाथि मलुवा टिप्पणी गरेको थिएँ । एकाध जिज्ञासा, एकाध व्यङ्ग्य र एकाध कटाक्षको सम्मिश्रण थियो त्यो । निकै दिनपछि सायद निकै गमेर र निकै कनेर श्री सुब्बाद्वारा प्रतिक्रिया गरियो । र, प्रकट भयो त्यो प्रतिक्रिया २३ असारको कान्तिपुरे कोसेलीमा । प्रतिक्रिया गर्ने कष्टपूर्ण चेष्टाबापत सुब्बासाहेपलाई मेरो भारी साधुवाद । 

जो आफ्नो वैचारिक विश्वासप्रति तथ्य र तर्कसहित विश्वस्त छ, उसले विमर्शको मूल तत्त्व ठम्याएर वैचारिक क्रियाको प्रतिक्रिया गर्छ । जो आफ्नो विश्वासमा निम्छरो, धरमर र अविश्वस्त छ, उसले अप्रासंगिक एवं असम्बद्ध गन्थनहरूको शरण पर्दै चोरबाटो समात्छ । आफ्नो प्रतिक्रियामा चोरबाटो समात्न बरा श्री सुब्बा विवश भएछन् । वैचारिक विमर्शमा अँगालिने चोरबाटो वास्तवमा विचारमा शुष्क र सुस्त पात्रको चरम् दु:खको द्योतक हो । मेरो टिप्पणी मिस्टर स्ुब्बाको भयवादमा केन्द्रित छ, यसमाथि निजको प्रतिक्रिया आफ्नो दुर्बल वैचारिक अनुहार लुकाउने आवरण खोज्दै यत्रतत्र तितरबितर भएको छ । तसर्थ म यहाँ केवल वैचारिक धर्मको पालना गर्न यसका एकाध बुँदामाथि मात्र टिप्पणी गर्छु ।


सीमान्तकृत, वञ्चित एवं अपहेलित जनगणको पहिचान र प्रतिष्ठाको आन्दोलनको जानी–नजानी, सकी–नसकी म एक अविरल सहयात्री । ‘हङकङ साहित्य परिषद्’ ले सायद यही नाताले मलाई निम्ता गरिपठाएको हुँदो हो । त्यहाँ मलाई गरिएको स्वागत र सत्कारको प्रयोजन घरपतिद्वारा अतिथिलाई मह चटाएर आफ्नो प्रशस्ति गाउन लगाउनु अवश्यै थिएन । तर, मिस्टर सुब्बा कुनै पनि आमन्त्रण र आतिथ्यको प्रयोजन यही मात्र हो भन्ठान्दा रहेछन् । सुब्बा सरको प्रतिक्रियामा जसको स्वागत–सत्कार पायो, निम्तालुले उसैको खिल्ली उडायो भन्ने भाव व्यक्त भएको छ । मैले आफ्ना संस्मरणहरूमा हाम्रा हङकङवासी बन्धु–बान्धवहरूको आर्थिक, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक दशाबारे फाटफुट टिप्पणी गरेको छु । मेरा ती टिप्पणी न तिनको प्रशंसा हुन् र निन्दा । ती त लौकिक मनुवाहरूका गुण–दोषसहितको जीवनका यथातथ्य अभिव्यक्ति हुन् । नांगा आँखाले जे देखिए, ती दुरुस्तै लेखिए । मेरा टिप्पणी मेरो आफ्नै शैलीमा वृत्तान्त, व्यङ्ग्य र कटाक्षको भाकामा बुनिएका छन् । विडम्बनावश, व्यङ्ग्य र कटाक्ष तत्त्वज्ञानी देश सुब्बाको रुचि, बोध र आस्वादको परिधिबाहिर पर्दा रहेछन् । त्यसैले त मेरा र यिनका कुरा नदीका कहिल्यै भेट नहुने दुई किनारजस्ता हुनगए । जब विमर्शको मूल विषयको भेउ पाइँदैन तब चोरबाटो हिँड्नु नै अभागी विमर्शकर्ताको निर्विकल्प विकल्प बन्छ । विमर्शको डबलीमा यो अकथनीय दु:ख हो ।

Yamaha


मेरा टिप्पणीमा परेका पात्रहरूको यसप्रति सहमति वा असहमति हुन सक्छ । आपत्ति र विरोध हुन सक्छ । तर, मिस्टर सुब्बालाई भने यसमाथि प्रतिक्रिया गर्ने कष्ट उठाउने नैतिक हक छैन । कारण, मानसिक अवस्थिति, संलग्नता र कर्मले ती न निम्ता गर्ने घरबेटीका अंग हुन् न कार्यक्रमका सहभागी । धरतीको धूलोमा उभिएका भुइँ मान्छेहरूका सुख र दु:ख, सपना र आकांक्षा एवं संघर्ष र सिद्धिसित तिनको बाह्र हात परेको साइनो पनि छैन । ती त लोकका अगणित सामान्यजनलाई धराको धूलोमा छाडेर सपाट भयवादी दर्शनको मनचिन्ते घोडामा सवार भई नील गगनको उचाइमा सुदूर अन्तरिक्षतर्फ नित्य गतिमान छन् ।


मेरो संस्मरणमा एउटा कारुणिक प्रसंग छ, जसमा पोखरावासी मित्र विष्णु गुरुङ आफ्नो दीर्घ राजनीतिक यात्राका ठेस र ठक्करहरू सम्झिँदै तुरुक्क रोएका छन् । सुन्ने र देख्ने साक्षी तबल्ची बन्धु हरि श्रेष्ठ छन् र उनको समीपमा म छु । ठाउँ न ठहर यो प्रसंगलाई कोट्याएर मिस्टर सुब्बाले श्री गुरुङका आँसु र उनको द्रवित कण्ठको हिक्कामाथि संशय प्रकट गरेछन् । आफूमाथिको टिप्पणी स्वीकार वा प्रतिवाद गर्न भद्रमति विष्णु गुरुङ स्वयं जीवित छन् । उदेक लाग्छ, मिस्टर सुब्बा सहारारूपी परालको त्यान्द्रो समातेर अर्थ न बर्थ श्री गुरुङको किन साखुल्य हुन खोजेका हुनन् ?


उत्पीडित मधेसीहरूको मुक्ति आन्दोलनसँगको मेरो नातामाथि श्री सुब्बाको कटाक्ष भने बडो अर्थपूर्ण छ । जतिसुकै लुकाउन खोजे पनि बोलिने वचनका छिद्रहरूबाट वक्ताको सच्चा परिचय खुल्छ नै । यहाँ सुब्बासाहेपको गुप्त परिचय खुलेको छ । सुब्बाश्री लेख्छन्, ‘पहिचानको मुद्दा बोकेर एक पटक झरे तराई । एक दुई दिन एक दुई जना साथमा थिए, पछि एक्ले मुसो ।’ सुब्बाश्रीको यो कथनको ऐनामा पददलित मधेसीहरूमाथि दर्साइने समानुभूतिप्रति उपहास र वन्धुद्वेषी एवं नश्लीय राष्ट्रवादको चित्र प्रस्टै देखिन्छ । हो, भएको वास्तवमा त्यही नै हो । रक्तरञ्जित मधेस आन्दोनलमा ऐक्यभाव जनाउन जब म मधेस झरेँ, श्री देश सुब्बाको महलका नश्लीय राष्ट्रवादीहरू मसँग रहेनन् । जीवनका ती दुरूह क्षणहरूमा मित्र मण्डलीको पहाडी गोलोमा म झन्डैजसो एक्लै थिएँ । जनी गरेर यो प्रसंग उठान गर्ने श्री सुब्बालाई मेरो सहृदय धन्यवाद । शासक खलकको चौतर्फी उपहास र निन्दाबीच न्यायको पक्षमा उभिन पाउँदा मान्यवर, मलाई त बडो गर्व छ ।


लोकका मजस्ता अज्ञानीहरूलाई आफ्नो भयवादी दर्शनको महत्ता र गरिमा बोध गराउन मिस्टर सुब्बाद्वारा एउटा प्रमाणपत्र प्रस्तुत छ । अहो † यो प्रमाणपत्र कति निम्छरो † कति दयनीय † कति हास्यास्पद † मखलेल मुद्रामा सुब्बाश्री भन्छन्— मेरो भयवादमाथि पीएचडी गरिँदै छ, के यो जोकोहीलाई प्राप्त हुने सस्तो गरिमा हो ? रिसानी माग होस् मान्यवर † पीएचडी नाथे त हनुमान चालीसामाथि पनि गरिँदै छ ।


बस्, भयवादी दार्शनिकको तितरबितर प्रतिक्रियामाथि मेरो प्रतिटिप्पणी यत्ति नै । यहाँनेर अलिकता विषयान्तर गरूँ । श्री देश सुब्बासप्रति एउटा कुरामा म भित्रैदेखि कृतकृत्य छु । त्यो के भने, म जब देश सुब्बालाई सम्झन्छु, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली हाराहारी हाजिर हुन्छन् । जब मलाई केपी शर्मा ओलीको याद आउँछ, देश सुब्बा उनको पछि लागेर लुखुरलुखुर आउँछन् । यी दुई महारथीबीचको सादृश्यका दरिला भावनात्मक एवं मनोवैज्ञानिक आधारहरू छन् । यी दुवै मान्यजन आफ्नै नजरमा असामान्य प्रतिभा हुन् । मत्र्यलोकका सामान्यजनका ससाना सपना र आकांक्षाप्रति यिनको अरुचि र उपेक्षा समान छ । यिनका खुट्टा तल धूमिल र धूले धरामा छन्, यिनका चित्त छन् माथि कञ्चन नील गगनमा । धरतीका सानातिना कुरामा यिनका आँखा मरिगए लाग्दैनन् । तुफानी रेलभन्दा तल ओली हेर्दैनन् । नाथे गोरेटो के हो ? के हो नाथे घोडेटो ? सडक नाथे के हो ? के हो नाथे केबुलकार ? नाथे झोलुंगेपुल के हो ? अनि नाथे... ? अप्रतिम महत्त्वको जे हो, त्यो तुफानी रेल हो । रेल, रेल र केवल रेल मात्र । माथि केरुङको रेल । तल दरभंगाको रेल । यो हो ओली महोदयको रेलमोह । उनको रेल दर्शन । उनको विराट् रेलीय स्वैरकल्पना । उता देश सुब्बाको रुचि पनि उत्तिकै उच्च छ । आफ्नो जाति समुदाय पहिचान र प्रतिष्ठाको संग्राममा लागिपर्छ । सुब्बाश्रीलाई त्यसमा एक पित्को पनि मतलब छैन । नाथे पहिचान र प्रतिष्ठा के हुन् ? यी त केवल धूलीकणका लौकिक जीवहरूका लघु आकांक्षा न हुन् । आखिर के हो त उच्च आकांक्षा ? त्यो हो भव्य भयवादको प्रतिपादन । त्यो भयवादी गगनविहार हो । त्यो अन्तरिक्षतर्फको भयवादी उन्मुक्त उडान हो । आफ्नो जाति समुदायका संग्रामीजन पहिचान र प्रतिष्ठाको अभियानमा तल सडकमा कुटिन्छन्, माथि आकाशको अथाह उचाइबाट दार्शनिक सुब्बासाहेब रमिता हेर्छन् । र, सोच्छन्— तल हुनुमा दु:ख छ, माथि हुनुमा आनन्द । डाहा गरेर हुँदैन । यो भाग्यको लेखान्तर हो † ललाटमा लेखेको पाइन्छ, जगत्मा आँखाले देखेको पाइँदैन ।


ओली महात्म्यमा रेलपछि आउँछ अब पानीजहाजको अतीव रोमाञ्चक किस्सा । वास्तवमा ओली दर्शनको दोस्रो कडी हो पानीजहाज । हेक्का रहोस् पाठकवृन्द, रेल र पानीजहाजको योगबाट डबल डाक्टर ओलीको नितान्त मौलिक रेपा दर्शन बन्छ । सामान्यजनलाई स्वास्थका सुविधाको दु:ख छ, शिक्षाका सुविधाको दु:ख छ । मानवीय प्रतिष्ठा र गरिमाको दु:ख छ । परन्तु लोकका यी झिनामसिना आकांक्षाप्रति रेपा दार्शनिक ओली महोदयको खासै चाख छैन । उनको चाख छ विशाल रेलपछि विशाल पानीजहाजमा । हो, पानीजहाज, पानीजहाज, केवल पानीजहाजमा । यत्रो पानीजहाजरूपी महायज्ञसामु नाथे सिटामोल र जीवनजलका कुरा ? स्वास्थ्यका सुविधालाई गोली मार । हठधर्मी डा. गोविन्द केसीलाई यसपाला शान्तसँग जीवन बिसाउन देऊ । आज होस् वा भोलि, आखिर मत्र्यलोकबाट कतै जानु त छँदै छ । एक न एक दिन सबैको बाटो त्यही हो ।


अँ, शिक्षाको सुविधाका कुरा नगर । बढी पढ्ने के हुन्छ ? मेरा प्रिय पूरक अध्यक्ष कमरेड पुकदा भन्छन्— बढी पढ्ने बौलाउँछ । म पनि भन्छु— यो कुरो सही हो । पछि बौलाउनलाई अहिले शिक्षाका सुविधाका कुरा नगर । उसो भए कुरा के गर्ने त मान्यवर ? साना कुरा बिर्स, ठूला कुरा गर । ठूला सपना देख, पानीजहाजका कुरा गर । बस्, केवल पानीजहाजका †
अनि भयवादी सुब्बासाहेप ? साहित्य चिन्तन र सिर्जनका झिनामसिना विधाहरूमा श्री सुब्बामा गहिरो उदासीनता छ । नाथे काव्य के हो ? फ्यान्तु आख्यान के हो ? थाङ्ने सौन्दर्यशास्त्र के हो ? कविता बुद्दूले पनि कोर्न सक्छ । कथा सिँगानेले पनि कथ्न सक्छ । विश्वविद्यालयका झोले मास्टरहरू मुखमुखै सौन्दर्यशास्त्री भइटोपल्छन् । ती सबले नजान्ने, नसक्ने र तिनबाट पार नलाग्ने कुरा के हो ? त्यो दर्शन हो । त्यो तत्त्वविद्या हो । त्यो गहन दार्शनिक चिन्तन–मन्थन हो । त्यो दर्शनविषयक सूक्ष्म अन्वेषण एवं गवेषण हो । अँ, दर्शन ठट्टा होइन । यो उच्च, जटिल र महान् विषय हो । दर्शन इहलोकका जोकोहीको ल्याकतभित्र पर्दैन । यो विरल प्रतिभाको एकल, ऐकान्तिक एवं सघन साधनाको विषय हो । यो देश सुब्बाको विषय हो । धूलीकणका भुइँ मान्छेहरूले ईष्र्या गरेर हुँदैन । बुद्धि चाहिन्छ, ल्याकत चाहिन्छ, साधना चाहिन्छ, समर्पण चाहिन्छ । ललाटको लिखत चाहिन्छ । रेपा दर्शनका प्रणेता मान्यवर ओली र भयवादी दर्शनका प्रणेता श्री सुब्बा दुवैमा मतैक्यता छ— करोडौँ मनुवामा ओली एउटा हुन्छ, करोडौँ जीवात्मा सुब्बा एउटा हुन्छ । जगत्मा जे स्वल्प छ, जे दुर्लभ छ, जे विरल छ, जे अप्रतिम छ, उच्च महत्त्व त्यसैको न हुन्छ । डाहा गर्नेहरू गरिरहुन्, जगत्मा महत्त्व ओली सरको हुन्छ, धरामा महत्त्व सुब्बाश्रीको हुन्छ ।


गगनमुखी स्वैरकल्पनाधारी दार्शनिक दु:खी लोकको पारसमणितुल्य प्रतिभा हो । जीवनमा उसका प्राथमिकता स्वभावत: विशिष्ट हुन्छन् । उसका तृष्णा पृथक् हुन्छन् । उसको मनोविज्ञान अनुपम हुन्छ । र नै त ऊ दार्शनिक हो, दुर्लभ र विरल हो । ओली दुर्लभ हुन्, सुब्बा विरल । असामान्य मानव ओली र सुब्बाका सपना र जपना स्वभावत: असामान्य छन् । तिनका जीवनको एक मात्र अभीष्ट समान छ । त्यो हो— ख्याति र अमरत्व । ख्याति र अमरत्वका लागि यी दुई मान्यवर जेको पनि बलि चढाउन तत्पर छन् । ख्याति र अमरत्वको पथमा ओली केरुङ भन्ज्याङमा उभिएर चोरऔँलो तेस्र्याउँदै डाँडाडाँडामा रेल कुदेको देखाउँछन् । ढलित धरहराको शेष ठुटोछेउ उभिएर तस्बिर खिचाउँछन् र तस्बिर फुलाएर ठुटोजत्रै बनाउन लगाउँछन् । नतमस्तक भएर महेन्द्रको कविता ‘रारा कि अप्सरा ?’ को स्मरण गर्दै फटिक राराको किनारबाट लोकलाई दिव्य भाषण कृपा गर्छन् । चन्द्रागिरि डाँडामा महेन्द्रलाई गुरु थाापेर आशु कविको मुद्रामा कविता कोर्छन् । बस्, यो सब केवल ख्याति र अमरत्वका लागि ।


के रेल र पानीजहाज हाम्रो नेपालका प्राथमिक आवश्यकता हुन् ? ओली महोदयको निषेधको राजमा हामी अकिञ्चनजनलाई यो प्रश्न सोध्न निषेध छ । कारण ओली सरलाई यसमा बाल मतलब छैन । रेल र पानीजहाज नेपालको समृद्धिका संवाहक हुन् कि थप दरिद्रताका ? यसमा ओली सरलाई बिल्कुल मतलब छैन । यी अपेक्षाकृत आत्मनिर्भरताका साधन हुन् कि अतिरिक्त परनिर्भरताका साधन ? अहँ, ओली सरलाई यसमा किञ्चित् पर्बाह छैन । मान्यवर ओलीको बोली जंगेपछिका जंगेको जंगी बोली हो । रेल बोलियो । पानीजहाज बोलियो । रेपा दर्शनका स्रष्टाले बोलेपछि जसरी हुन्छ, जेको मूल्यमा हुन्छ, हाम्रा डाँडाकाँडामा रेल गुड्नैपर्छ । हाम्रा खोलानालामा पानीजहाज तैरिनैपर्छ । उता दार्शनिक सुब्बाको धुन पनि सहपथिक ओलीकै जस्तो छ । जेसुकै तर्क वा कुतर्क गरेर होस्, जतिसुकै कनेर वा ल्याकतभन्दा ठूला कुरा कथुरेर होस्, भयवादको सत्यता सिद्ध गर्नैपर्छ । नाथे बट्रान्ड रसेल केका दार्शनिक ? नाथे नित्से, सोफेनहावर, किर्केगार्ड, सात्र्र, माक्र्स केका दार्शनिक ? नाथे बुद्ध र गान्धी केका दार्शनिक ? यी सब भ्रान्त मनुवाहरू मिथ्या दर्शन पथगामी हुन् । आखिर सत्यको दर्शन, अन्तिम सत्यको दर्शन त भयवाद पो हो, देश सुब्बाकृत भयवाद ! बस्, मानव ज्ञानभण्डारका समस्त दर्शनहरूलाई निषेध गरी दर्शनको जगत्मा भयवादको आधिपत्य कायम गर्न जे पनि भनिन्छ । कारण, खाँचो ख्यातिको छ, तृष्णा अमरत्वको छ ।


लक्षण हेर्दा लाग्छ, ओली महोदय सुब्बासाप्को भयवादका असल अनुयायी हुन् । छाँटले मान्यवर ओलीका अनेक कर्म भयद्वारा निर्देशित छन् । ओली सर जब कतै खाली ठाउँ देख्छन्, त्यहाँ आफ्नो सत्ताविरुद्ध विद्रोहको धूवाँ उडेको देख्छन् । र, भयभीत हुँदै हत्तपत्त झ्याप्प निषेधाज्ञा जारी गर्छन् । जे पनि देख्ने र लेख्ने मिडया सम्झ्यो कि ओली सरको मथिंगलमा भयको बादल मडारिन थाल्छ । र, भयले थुरथुर काम्दै श्री ओली मिडियालाई चटाएर वा थर्काएर वशीभूत गर्न उद्यत हुन्छन् । अनि निष्कामकर्मी सचेतक बौद्धिकहरू ? भयकै कारण ओली सरमा तिनप्रति घृणाको तहसम्म अरुचि छ । त्यसैले तिनका मुख थुन्न, तिनका नूर गिराउन, तिनलाई बद्नाम गर्न ओली सरका ज्यालादारी कणहरू... । जता हेर्‍यो, आली सर आफ्नो सत्तालाई हल्लाउने र उल्ट्याउने तत्त्वहरू मात्र देख्छन् । र नै भयातुर हुँदै राजनीति र अर्थ एवं नोकरशाही र नीति–निर्माणको लगाममाथि एकाधिकार कायम गर्न मरिमेट्छन् । ओली सरको यो मरिमेटानमा सुब्बासाहेपको भयवादको भयंकर योगदान छ । जहाँ ओली छन्, त्यहाँ भय छ । र, ओलीको अमरत्वको असीम तृष्णामा सुब्बाको भयवाद अमर छ ।


भयका पल्टनहरूले घेरिएका ओली सर सहाराका लागि यसोक्क उत्तर र दक्षिणतिर हेर्छन् । र देख्छन्, शान्त उत्तरमा गजप अमनचैन छ । उत्तरको बुद्धिजीवी सरकारका कामकाजबारे चुइँक्क बोल्दैन । सरकारलाई मनलाग्दी विकास–निर्माणमा डट्न क्या हाइसन्चो छ † दक्षिणमा जो सरकारका कुरा काट्छ, ऊ ड्यांग मारिन्छ । ओली उत्तर–दक्षिणबाट प्रेरित हुन्छन् । हुनुपर्ने त्यस्तो हो † तर के गर्ने, यहाँ सब बर्बाद छ । आफूसँग यत्रो दुई–तिहाइ मत छ, आफूखुसी चिताएको केही गर्न पाइँदैन । विधि नामको बन्धनले पलपल बाटो छेक्छ । बुद्धिजीवी नामको बाटाको तगारो ट्याउँट्याउँ बोलिरहन्छ । सत्ता गिर्ला भन्ने भयले ओली सरलाई जङ चल्छ । आलोचक नामधारी यी प्यारप्यारेहरूका मुखमुखमा निषेधाज्ञा जारी गर्नुपर्ने । कुन दिन गरिन्छ !


ओली सरको रेपा दर्शनमा समृद्धि केवल भन्ने कुरा हो, गर्ने कुरा होइन । विकास खालि लोकलाई भनिलोध्याउने कुरा हो, गरिपुर्‍याउने कुरा किमार्थ होइन । अनि रेल र पानीजहाज ? यी विरल स्वप्नदर्शी मानवका अब्बल कृति हन् । यी ख्याति र अमरत्वतर्फको गरिमामय यात्राका अचुक साधन हुन् । मान्यवर ओली गम खान्छन्— जसले जे भनोस्, रेलको स्तोत्र जप्न छाडिँदैन । जसले जति कुरा काटोस्, पानीजहाजको भजन गाउन छाडिँदैन । खसे आकाश खसोस्, डुबे धरती डुबोस्, आफ्नो ख्याति र अमरत्वका लागि जे गर्न पनि पछि परिँदैन । ओली महोदयको यो दृढइच्छा बुझेर तत्त्वज्ञानी सुब्बासाप् मुसुक्क हाँस्छन् र नार्सिसस मुद्रामा आत्मालाप गर्छन्— श्री ओलीजस्तो मेधावी र महान् चेलो पाउनु भयवादको महान् गौरव हो । ईष्र्या गर्नेहरू भित्रभित्रै जलिरहून्, दुई–तिहाइका अधिपति एवं नरेशतुल्य सत्तापति ओलीश्रीले भयवादको ध्वजा उठाउनु भनेको समस्त नेपाली भयवादमा प्रवृत्त हुनु हो ।
बस्, कनीकुथी यति कुरा भनियो । वास्तवमा ओली सरको रेपा दर्शन र सुब्बाश्रीको भयवादी दर्शनको लगनगाँठोको अन्तरकथा शब्दातीत छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७५ ०९:३०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दस हजार बुद्ध, आँसु र अनुराग

नियात्रा
म भन्छु– बुद्ध खसोखास हाम्रो माटोका उपज हुन् । तसर्थ मूर्तिमा हाम्रा बुद्धलाई बेचर आर्जन गरिएको हङकङको समृद्धिमा हाम्रो पूरापूर हक लाग्छ ।
खगेन्द्र संग्रौला

काठमाडौँ — बुद्ध दर्शनका दृष्टिमा मूर्तिपूजा सनातनी रूढि हो । र, अन्धमति कर्मकाण्ड हो यो । आत्मिक जागरण र प्रबोधनको सुन्दर माध्यम यो किमार्थ होइन । हो त यो केवल मनोवैज्ञानिक लम्पटपना र आत्मिक दासताको कुरूप माध्यम । कटु अनुभव भन्छ– कालान्तरमा सबै दर्शनको नियति यही हो । मूर्तिमा पतित गराइनु, पुजिनु र तुच्छ स्वार्थका लागि बेचिनु !

झट्ट सुन्दा यो कुरा बेतालको लाग्न सक्छ । हङकङमा बुद्धको व्यापार बडो राम्रो छ † हङकङमा हेर्नलायकका ठाउँहरू के के छन् ब्रो ? उत्तरमा जसका पनि जिब्राका टुप्पामा झुन्डिएको ‘टेन थाउज्यान्ड बुद्ध’ आउँछ । बाफ रे हङकङमा बुद्ध † त्यो पनि कम्ती होइन दस हजार † मलाई अहिल्यै उडिजाऊँ र त्यो बुद्धमय तमासा हेरिहालूँ लाग्यो । नभन्दै एक बिहान जोगमेसो मिल्यो र लागेँ म ‘दस हजार बुद्ध’ तिर । साथमा मेरा अगुवा थिए मिस्टर नरेन्द्र शेर्पा । ठूलो दारका भद्र मनुवा, कुराको छाँटले सफल व्यापार व्यवसायी । आकाश धुम्म थियो, अहिल्यै पानी चुहिहाल्ला जस्तो । मौसम चिसोचिसो थियो । तातो कफी घुट्क्यायौँ र लाग्यौँ हामी मध्यम गतिको रेल चढेर ‘दस हजार बुद्ध’ तिर । समतल भूमि सकियो र पाखाको फेदीमा रेल रोकियो । दस हजार बुद्धलाई भेट्ने बाटो समातेर लाग्यौँ हामी उकालै–उकालो । अलि माथि बुद्धहरूको जंगल देखेर म त्यसैत्यसै जिल परेँ । आम्मामामा † बाटाको दुबैतिर आँखाले भ्याएसम्म पाखाभरि बुद्धैबुद्ध † अनेक रूपाकृति र अनेक मुखमुद्राका बुद्ध । कुशल कालीगडीसाथ निर्मित मूर्तिमा सुनको लेप लगाइएका पहेँलपुर बुद्ध † नरेन्द्र भाइले भने— दाइ, यहाँ जति बुद्ध छन्, यिनका त्यति नै फरक रूप छन् । कुनै बुद्ध कुनै बुद्धसँग मिल्दैन । यसो हेर्दा कुरो होझैँ लाग्यो मलाई । क्या परिकल्पना † क्या कलाकारिता † क्या लगानी † क्या संरचना † पर्याटकका आँखाको बिछट्टको जादुगरी आकर्षण । र, हङकङमा बुद्धको मालामाल व्यापार † पैसाका लागि जे पनि बेच्न तम्सिने धूर्त र लुब्ध पुँजीवादको कुशल क्रीडा †
बुद्ध दर्शनका दृष्टिमा मूर्तिपूजा सनातनी रूढि हो । र, अन्धमति कर्मकाण्ड हो यो । आत्मिक जागरण र प्रबोधनको सुन्दर माध्यम यो किमार्थ होइन । हो त यो केवल मनोवैज्ञानिक लम्पटपना र आत्मिक दासताको कुरूप माध्यम । कटु अनुभव भन्छ— कालान्तरमा सबै दर्शनको नियति यही हो । मूर्तिमा पतित गराइनु, पुजिनु र तुच्छ स्वार्थका लागि बेचिनु † यसरी दर्शन जब कर्मकाण्डीय धर्ममा पतित हुन्छ, त्यो जहाँ पनि र जहिले पनि मूर्तिमा बिक्री हुन्छ । हङकङमा मूर्तिबद्ध बुद्धहरू लटालट बिकिरहेका छन् । पर्यटक जो त्यहाँ जान्छ, ऊ बुद्धको ज्ञानको उपासना गर्न जाँदैन । ऊ जान्छ केवल बुद्धका दस हजार मूर्ति र चित्र हेरेर रोमाञ्चित हुँदै नयाँ उत्तेजनामा क्षणिक आनन्द लिन । मान्यवर, हङकङमा बुद्ध व्यापारको क्रीडा डरलाग्दो छ !


व्यापारिक मूर्तिमालामा बुद्धत्वको कन्तबिजोक हेर्दै र सुस्त चालले उकालोमा पाइला चाल्दै नरेन्द्र भाइलाई सोधेँ— भाइ, यो पाखामा बुद्धका कति थान मूर्ति छन् ? उत्तर आयो— खै दाइ, मैले गन्या छैन, हजार थान छन् भन्छन् । अनि बाँकी नौ हजार थान बुद्ध नि ? ती माथि हलमा छन्, दाइ । बुद्धको जंगल छिचोलेर हामी माथि मन्दिरमा पुग्यौँ । मन्दिरनजिकैको विशाल भवनको विशाल हलका भित्ता र सिलिङभरि बुद्धका सहस्र चित्र सजिएका रहेछन् । एकदमै सफाचट्, सुन्दर र मनमोहक !


सिमसिम पानी पर्न थाल्यो र हतार गर्दै हामी लाग्यौँ रेल ताकेर ओरालै–ओरालो । तल झर्दै गर्दा मनमा विचार–तरंगहरू उठे । बुद्ध नेपालमा जन्मेका हुन् भन्दै हाम्रो देशमा घरीघरी आकाश–पाताल हल्लाउने होहल्ला हुन्छ । केही मौसमी राष्ट्रवादीहरू होहल्ला सुरु गर्छन्, र उन्मादी भीड आँखा चिम्लेर हाहाहोहो गर्दै होहल्लाको पछि लाग्छ । यो विवेकशून्य होहल्लामा बुद्धको ज्ञान र सन्देशप्रति न किञ्चित उत्सुकता हुन्छ, न त किञ्चित चाख नै हुन्छ । उता हङकङमा बुद्ध त्यसरी खुलेआम बेचिँदै छन् । बुद्धको त्यो उग्र अपमान, त्यो निर्मम मूल्यहरण र त्यो निर्लज्ज व्यापारप्रति हाम्रा बुद्धपूजक ब्रोहरू किन बेखबर छन् ? ती किन उदासीन छन् ? किन मौन छन् ती ? विचारको यो तरंगसँगै हाम्रा महान् राष्ट्रवादी मान्यवर खड्गप्रसाद ओली हठात् मेरो सम्झनाको आकाशमा उदाए । मनमा तर्कना उठ्यो— बुद्धको यो जंगल र यो लटालट व्यापार देख्न पाए ओली महोदय के भन्दा हुन् ? सायद ती भन्दा हुन्— हाम्रा बुद्धलाई बेचेर हङकङमा समृद्धिको चमत्कार सिर्जना गरिएछ । म भन्छु— बुद्ध खसोखास हाम्रो माटोका उपज हुन् । तसर्थ मूर्तिमा हाम्रा बुद्धलाई बेचर आर्जन गरिएको हङकङको समृद्धिमा हाम्रो पूरापूर हक लाग्छ । त्यसैले म ऐलान गर्छु— अब हङकङ सर्लक्क नेपालमा सरोस्, नेपाल सर्लक्क हङकङमा सर्छ । अनि समृद्धिका मेरा सुन्दर सपनाहरूलाई गिज्याउने हरिपहरू हाम्रो नेपालको समृद्धिको जादुगरी चमत्कार आजै देखून् !


ओली सरको यो स्वप्नदर्शी ऐलान सुनेर म मनमनै कानसम्म मुख च्यातेर हाँसेँ । हो त कुरो ! यत्तिकैमा पानी ओइरियो र नरेन्द्र भाइ र म कुद्दै गएर रेल चढ्यौँ ।
यात्राको अर्को दृश्यको पर्दा उठ्यो । दृश्यमा विष्णु गुरुङ प्रकट भए । हङकङमा व्यवसाय गरी बसेका पोखरेली मिस्टर गुरुङ । उनीसँग पहलमानी ज्यान भएका हङकङे तबल्ची हरि श्रेष्ठ थिए । विष्णुजी आफूलाई कम्निस्ट हुँ भन्ने आफ्नै नेताद्वारा उपेक्षित र पीडित ठान्दा रहेछन् । तिनले आफ्नो पीडाको इतिवृत्त कहे र ती क्वाँक्वाँ रोए । के भन्नु न के भन्नु, म त त्यसैत्यसै अवाक् भएँ ।


विष्णुको व्यथामिश्रित राजनीतिक कथा लामो यात्राको नागबेली बाटो हुँदै यहाँसम्म आइपुगेको रहेछ । युवा बयमै उनी पुष्पलालको नेपाल कम्निस्ट पार्टीमा लागेछन् । पार्टी नाम मात्रको छ, आफ्नो भेगमा गतिविधि केही छैन । पार्टीमा न कतै राप छ, न ताप छ । न आवेग छ, न गति छ । जोसिलो र जंगी पार्टी खोज्दै विष्णु पुष्पलालको पार्टी छाडेर मालेमा भित्रिएछन् । विद्रोहप्रेमी विष्णुको दृष्टिमा एमालेको औतार धारण गरेपछि माले पनि राप–तापरहित, सुस्त र लम्पट हुन पुगेछ । अनि अर्को चर्को पार्टीको खोजीमा उनी आँधीमय माओवादीमा पुगेछन् । उनकै शब्दमा उनले माओवादीलाई ज्यानबाहेक के मात्रै दिएनन् ? घरीघरी आउनेलाई बास दिएनन् कि ? गाँस र कपास दिएनन् कि ? पटक–पटक थुप्रो रकम छन्छनी गनिदिएनन् कि ? आफ्नो राजनीतिक रामकहानी कहँदै जाँदा छिनछिनमा उनको गलो रुद्ध भयो । आकुल स्वरमा उनले भने— हङकङमा कहिले देव गुरुङ आए, कहिले को आए । पार्टी आर्थिक संकटमा छ कमरेड भनेर ती रुन खोजे । मैले लाख–लाख सहयोग गरेँ । कमाइ मालामाल, पैसा फालाफाल भएर दिएको होइन । देश–दुनियाँका लागि यसले चाहिँ पक्कै केही गर्छ भन्ने विश्वासले गाँस काटेर दिएको । पछि त तिनले के गरे ? चाटुकार र चोट्टा, दहिच्युरे र दलाल, बिचौलिया र चोरहरूलाई पार्टी केन्द्रमा ठाउँ दिए, आफ्नो सरकारमा भाउ दिए । मलाई कहिल्यै, कतै, कुनै अवसर दिएनन् । मेरो कुम टेकेर धेरै जालीफाटाहा माथि गए, म तलको तलै धूलामा फालिएँ । आखिर सर, माओवादी भन्ने यो पार्टी पनि हेर्दाहेर्दै खाओवादी भयो । र, खाई नखाई यसमा गरेको मेरो लगानी भुस भयो । यति भनेर उनले चोर औँलले आँसु पुछे ।


भावुकताले गाँजेका विष्णु धेरैअघिको एउटा बडो मर्मस्पर्शी घटना सम्झिन पुगे । घटना पोखराको रहेछ । ‘लाल उग्रवादी’ को आरोपमा विष्णु पक्राउ परेछन् । केरकारपछि केही रकम धितो राखे छुट्न पाउने भएछन् । तर, रकम भए पो † ऊबेला पृथ्वीनारायण कलेजका चिफ रहेछन् राधेश्याम कमारो । नामजस्तो, चरित्र र प्रवृत्तिउस्तै । मिस्टर कमारो आफ्ना क्रियाकर्ममा पञ्चायतको कमारोतुल्य थिएछन् । यी कमाराले मध्यस्थता गरेछन् र राजभक्त मण्डले बन्छु भन्ने लिखतमा औँठाको सहीछाप ठोकेर विष्णु छुटेछन् । त्यो विवशता, त्यो अपमान र त्यो हुर्मतको सम्झना गर्दै किञ्चित् पश्चात्तापको मुद्रामा विष्णु डाको छाडेरै रोए । छुट्ने बेलामा तिनले तँ आर्थिक दुरवस्थामा पो छस् कि भनेर मलाई सोधे । सोधाइबापत मैले तिनलाई धन्यवाद दिएँ । नित्य सम्पर्कमा रहने बाचा–कबोल गरी हामी छुट्टियौँ । पछि विष्णु काठमाडौँ आए । उनका लंगौटिया उनै तबल्ची ब्रोबाट मैले चाल पाएँ । निजले मलाई विष्णुको नेपाली जेबी फोनको नम्बर पनि दिइपठाए । अनेक पटक फोन गरेँ, विष्णुले उठाएनन् । पटकैपिच्छे कसैले उहाँ मिटिङमा हुनुहुन्छ भन्ने जवाफ दियो ।


आफूले विश्वास गरेकाले गरेको घातबाट आहत पोखरेली विष्णु म अकिञ्चनछेउ त्यसरी रुन किन आए ? त्यसरी रोएर ती सम्पर्कबाटै किन अलप भए ? म आश्चर्यचकित छु । कतै रुनु नहुनेसँग रोएँछु भन्ने पो लाग्यो कि † कतै रोदनको यो कथा सार्वजनिक भए शासकहरू रिसाउलान् भन्ने पो लाग्यो कि † मान्छे मुलाको चरित्र कति जटिल, कति रहस्यमय †
यात्राको अर्को प्रकरणको पर्दा उठ्यो । र, दृश्यमा हुत्त प्रकट भए देश सुब्बा । ती आफ्नो भयवादी दर्शनको पर्वत बोकेर आएका थिए । पर्वतको अथाह चापले गर्दा होला, तिनको अनुहार पत्थरमय र टिठलाग्दो थियो । भेट भयो कि भलाकुसारीबिनै तिनले भयवादको राग सुरु गरिहाले । एक तालका मान्छे रहेछन् ती । मानौँ दर्शनको वायुपङ्खीमा सवार भई धरतीबाट माथि शून्यमा उठेका । नयन–मिलनबिना अन्तै हरेर कुरा गर्ने । भयवादबाहेक कुनै चीजलाई माखो बराबर नगन्ने । कोही आओस् र यो पट्यारलाग्दो गनगनबाट मलाई मुक्त गरोस् भन्ने कामना गर्दै के थिएँ, लाल गन्जीधारी किसन राई टुप्लुक्क आइपुगे । उनले लौ अब ‘बिग बुद्ध’ हेर्न जाऔँ भने । बुद्ध नाउँका सहस्र जड मूर्तिहरू हेरेर म वाक्क भएको थिएँ । तैपनि मैले हुन्छ भनेँ । बिग बुद्धको थलो हाम्रो चन्द्रागिरिजस्तै उच्च स्थानमा रहेछ । यहाँजस्तै त्यहाँ जाने साधन पनि केबुलकार रहेछ । ठीक छ, केबुलकार चढ्छु, पाखाको हरियालीमा आँखाको भरपूर आनन्द लिन्छु र उचाइबाट तल निसासलाग्दो सहरको अनुहार हेर्छु । बस्, हामी बाटो लाग्यौँ । आखिर भयवादी न हुन्, तिनले किन छाड्थे ? मलाई भयभीत तुल्याउँदै भयवादी ब्रो पनि हाम्रो पछि लागे ।


जहाँ साथमा भयवादी हुन्छ, सहयात्रीमा भयको सञ्चारसिबाय उसले आखिर गर्छ के ? हाम्रो यात्रा जारी छ, भयवादको प्रवचन जारी छ, र म भयले गाँजिँदो छु । भयवादी ब्रोले ल्यापटप बोकेका थिए । कतै टुसुक्क बस्यो कि उनी ल्यापटप खोलिहाल्थे । एकाध भयवादी अनेक देशमा रहेछन् । तिनले यदाकदा भेटवार्ता गर्दा रहेछन्, र ती वेभ पेजमा आफैँ आफ्नो महिमा राखेर आफैँ मखलेल हुँदा रहेछन् । संसार यति ठूलो छ, ती ब्रोहरू बीस–पच्चीस जनाको भयवादी झुन्डलाई नै संसाद ठानेर आत्मकेन्द्रित भ्रान्तिको चाकाचुलीमा फन्फनी घुम्दारहेछन् । भयवादी मान्यवरले मुख मिठ्याउँदै सुनाए— ठाउँठाउँबाट दर्शन–विमर्श गर्न निम्ता आइरहन्छ, म गइरहन्छु । तर नेपथ्यमा मैले सुनेको कथा अर्कै छ । यो कथा भन्छ— कतै त्यस्तो विमर्श हुने संकेत पाए हाम्रा दार्शनिक ब्रो सविनय आफूलाई डाकिमाग्छन् । र, डाकिएपछि आफ्नै खर्चले आफ्नो कुरो सुनाउन घरीघरी कताकता गइरहन्छन् । कुरा आफ्नो, सुनाउने मुख आफ्नै, सुन्ने कान आफ्नै, वेभ पेज आफ्नै, आफ्नै कुराको ऐनामा आफ्नो अनुहार हेरेर मुग्ध हुने नार्सिसस आफैँ । यी प्रिय ब्रोहरूको सीमान्त भयवादको चर्तिकला विचित्र छ !


मितभाषी किसन राई भयवादका कथा–किस्सा चुपचाप सुन्छन् । अथवा यसो सुनेझैँ गर्छन् र सुन्दासुन्दा आजित भएका ती मित्र केही नै सुन्दैनन् । त्यसैले ती बोल्दैनन् । त्यसो त म पनि बोल्दिनँ । बोलेर के भन्ने ? तिम्रो भयवाद पवन हो भनूँ भने आफ्नै एकोहोरो तानाबाट परम् आनन्द लिइरहेका दार्शनिक महोदयको सानो चित्त दुख्ला । र, उनले सदाझैँ आफ्नो फेसबुकमा तथानाम गाली गर्लान् । आ... एक मात्र नेपाली दार्शनिक ब्रोको अविराम बर्बराहटबाट उत्पन्न तनावले बरु फुटे मेरो टाउको फुटोस्, म मरे बोल्दिनँ !


उपहासको भावमा हाम्रा दार्शनिक भन्छन्— चिनियाँहरू दर्शनमा चाखै राख्दैनन् । ती खालि पैसाका पछाडि कुदेका छन् । तिनले बुझ्न नखोजी त्यत्तिकै मेरो भयवाद बुझिएन भने । तत्त्ववेत्ताको कटु टिप्पणी सुनेर म भित्रभित्रै फिस्स हाँसे । यस प्रसंगमा मैले नेपथ्यमा सुनेको कथा बडो रोचक छ । हाम्रा ब्रोले आफ्नो भयवाद महात्म्य सुनाउन पाउँm भनी हङकङ विश्वविद्यालयलाई आग्रह गरेछन् । अनि कार्यक्रमको आयोजन भएछ । घ्याकघ्याक प्रोफेसरहरू सुन्न हाजिर भए । जे जस्तो भए पनि आफ्नो जातिको गहनो हो, तैतै यसलाई हौसला किन नदिऊँ भनेर हङकङबासी नेपालीहरू पनि ओइरिए । अनि ? अनि के भन्ने ? अनि हुनु हुनामी अनर्थ भयो । भयो के भने मान्यवर, हाम्रा ब्रो आङग्ल भाषमा भयवादीमाथि धाराप्रवाह रूपले प्रकाश पार्न थाले । जब पाँच मिनेट बित्यो, आधा प्रोफेसरहरू उठेर हिँडे । जब दस मिनेट बित्यो, बाँकी प्रोफेसरहरूले पनि प्रवचन त्याग गरे । मानौँ ती सब भयवादबाट भयभीत भएर भागे † नेपालीभाषीबाहेकका श्रोताहरू जति जब पन्छिए तब भयो अर्को तमासा । सेमिनार कक्ष हङकङ विश्वविद्यालयको, विषय भयवाद, बोल्ने नेपाली ब्रो, भाषा अंग्रेजी, श्रोताजति जम्मै नेपाली । मलाई यो कथा सुनाउने बन्धुले कानमा सुटुक्क भनेथे— हाम्रो दार्शनिक कान्छाले त लास्टै पे बोर गर्‍यो हाव दाइ !


यता हामी तीन भाइ केबुल कार चढ्यौँ, उता प्रकृतिले वर्षा सुरु गर्‍यो । किसन र मैले हल्का ज्याकेट लगाएका थियौँ, भयवादी ब्रो बुच्चे सर्टमा ठाँटिएका थिए । ती जाडाले स्युस्यु भए र तिनको कर्णकटु दर्शन–प्रवाहले विश्राम लियो । तिनको जाडो मलाई बरदान भयो । र, मैले मनमनै भने— धन्य करुणामयी प्रकृति † भयकारी भयवादको निर्मम आरोपणबाट अलिबेरलाई म बचेँ । हामी बिग बुद्धको समीपमा पुग्यौँ । उच्च पर्वतको भित्तोमा पर्वत जत्रै अजंगको रहेछ— बिग बुद्ध नामक विकराल मूर्ति । बिग बुद्ध— ज्ञानी बुद्धको चरम् विकृतीकरण, पर्यटकलाई आँखाको रमिता, हङकङलाई लटालट पैसा । पक्का हो, हङकङमा बुद्धको व्यापार हुनुसम्म राम्रो छ !


सेरोफेरोमा डम्म कुहिरो लागेको थियो । मलाई न निष्प्राण बुद्धको फोटो खिच्नु थियो, न बुद्धको ढ्याके मूर्तिसामु भक्ति–मुद्रामा धनुषटंकार हुनु नै थियो । अब हामी लाग्यौँ केबुल कारमा उँधैउँधो । तल फेदीमा जाडो धपाउन तातो कफीको चुस्की लगाउँदै हाम्रा दार्शनिक ब्रोको दिमागी टेप फेरि खुल्यो । तिनले ओठ चाट्दै भने— कार्ल माक्र्सको वर्गसंघर्षको सिद्धान्त गलत रहेछ । हगि ? मैले कृत्रिम विस्मयको भावमा जिज्ञाषा पोखेँ । हो, उनी हौसिए । कसरी ? मैले निवेदन गरेँ । ढुंगेयुगमा कसरी समाज वर्ग संघर्षद्वारा सञ्चालित थियो ? अरे मूर्ख † भुइँफुट्टा दार्शनिकको बतासे वाणी सुन्दा अहिले भने मलाई त्यसैत्यसै जङ चलेर अयो । र, मैले भनेँ— अरे यार्, ढुंगेयुगमा परिवार नामक संस्थाको भर्खर भ्रूण टुसाउँदै हुँदो हो । निजी सम्पत्ति, वर्ग र राज्यको उदय भएकै थिएन । अनि ढुंगेयुग हुँदै नभएको समाज हुँदै नभएको वर्ष संघर्षद्वारा कसरी सञ्चालन होस् ?


अहिले भने दार्शनिक महोदयमा मुखमा राम्रैसँग बुजो लाग्यो । मानव सभ्यताभरि उदय भएका सारा दर्शनलाई मिथ्या सिद्ध गरी विराटरिक्त स्थानमा भयवादलाई थपक्क राख्न आतुर हाम्रा विरलाकोटी विद्वान् ब्रो कन्चट कन्याउन थाले, मुसुमुसु हाँस्दै म कफीको चुस्कीमा मग्न भएँ ।


त्यो साँझ मलाई मनकारी र धनधारी मित्र कमल पौडेलको निम्ता थियो । सनातनी काइदाले चिनारी दिने हो भने यी कमल कवि देवीप्रसाद किसानका छोरा हु्न् । अठाह्र–बीस वर्षदेखि हङकङमा रेस्टुराँ चलाएर बसेका । मिहिनेतले निकै दौलत कमाएका । हाम्रो टोली कमलको गगनचुम्बी अट्टालिकाको अठाह्रौँ तलाको आवासमा पुग्यो । कमल प्रसन्न भए । र, अतिथिको स्वागतमा तिनले सिवास रिगालको सिसीको बिर्को उघारे । भयवादी ब्रो नीरस दर्शनलाई बिर्सेर रमसय शिवास रिगालको भेलमा बाँकटे हाल्न थाले । मलाई हाइसन्चो भयो र किसन भाइ र म पनि सोमरसको मोर्चामा कटिबद्ध भयौँ । कमलले पिताजीको स्वाभिमान र सत्यनिष्ठाबारे हामीलाई एउटा रोचक कुरा सुनाए । एक दिन कवि किसानलाई कमलराज रेग्मीले डाकेर भनेछन्— कमलजी, तपाईंले चिताएको व्यवस्था आउने कहिले हो कहिले † आ... मरिजाने जुनीमा कति दु:ख गर्नुहुन्छ ? राजा र व्यवस्थाको समर्थनमा सानो एउटा वक्तव्य दिनुस्, सबै कुरा ठीकठाक हुनेछ । चाकरीमुखी कमलवाणी सुनेर झस्किँदै किसानले भनेछन्— भो कमलजी, यो बूढेसकालमा मलाई दरबारतिर नघिर्दिनुस् । म जे छु ठीकै छु । मसँग जे छ म, त्यसैमा सन्तुष्ट छु । तपाईंलाई धन्यवाद छ !


बस्, हङकङ यात्राको घुमघामको म्याद सकियो । र, म फिर्ती यात्राको बाटो लागे । साथमा बिरामी आमाको दर्शन गर्न आउन लागेका कलाकार टंक सुब्बा थिए । फिर्ती यात्रालाई तिनले साँच्चि नै सुखद र स्मरणीय बनाए । जीवन रहे र नबिर्से कुनै दिन यो कथा पनि भनूँला ।
...


अहिले मेरो ल्यापटपको टेबुलमा एउटा पार्कर कलम छ, र छ सुन्दर फूलको चित्रमुनि कलात्मक लिपिमा ‘थ्यांक यू’ लेखिएको एउटा कार्ड । कार्डभित्र हातले लेखिएको छ—
हेपिएकाहरूका लागि इन्कलाब गुन्जिरहोस् !
नयाँ कृतिहरू पढ्न पाइरहौँ,
तपाईंलाई सुन्न पाइरहौँ !!
तपाईंको शुभचिन्तक,
अनिल राई, हङकङ
धेरैधेरै धन्यवाद छ प्रिय तरुण डाक्टर अनिल । तर फसाद छ बा, तपाईको यो अनुरागपूर्ण अपेक्षा बूढो हुँदै गएको यो ज्यानले खै कसरी पो पूरा गर्ने हो !

प्रकाशित : असार ९, २०७५ ११:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT