मध्यरातमा नायग्रा

यात्रा
टयाक्सीदेखि होटल बुकिङसम्म अनलाइन पद्धतिमा चल्ने ठाउँमा म भने आकाशका जूनतारा हेर्दै नायग्राको झरना हेर्न बेपरवाह कुदिरहेको थिएँ ।
घुमेर जाँदा थाहा पाएँ कि मलाई पहिले जसले रुम छैन भनेको थियो, त्यही होटलको अर्कोपट्टि मलाई ल्याएर छाडिएको रहेछ । पाको उमेरका चालकले पनि यसरी धोका दिएको महसुस भयो । मसँग अब के गर्ने, कसो गर्ने भन्ने विकल्प केही थिएन ।
उद्धव प्याकुरेल

काठमाडौँ — क्यानाडाको टोरोन्टो र अमेरिकाका उत्तरपूर्वी राज्यहरूको भ्रमणमा निक्लने जो कोहीलाई पनि भ्रमणका लागि सुझाइने स्थान रहेछ—नायग्रा फल्स । यसरी टोरोन्टोको एक साता लामो सम्मेलन टुंग्याएर न्युयोर्क हुँदै घर फिर्ने क्रममा मैले पनि नायग्रा फल्स छुन चाहें ।

टोरोन्टोको छोटो फुर्सदमा नायग्रा जाने रेलको समयतालिका हेरेँ । साँझ ८ बजेर १० मिनेटमा युनियन स्टेसनबाट रेल जाने थाहा पाएपछि स्थानीय नेपाल सामाजिक मञ्चमा पाइने हाते झोलामा आवश्यक सामान भरेर म बाटो लागें । मेरो क्यानाडा बसाइकी होस्ट मैया दिदीले रातमा नायग्रा फल्समा धेरै रमाइलो हुने भनेपछि म झनै उत्साहित भएँ । अनेक तारतम्य मिलाएर रेल्वे स्टेसन पुग्दा आफूले चाहेको रेल छुटिसकेको रहेछ । अबको विकल्प भनेको आधा बाटोसम्म अर्कै रेलमा गएर त्यहाँबाट बसमा जान सकिने वताइयो । यसरी करिब साढे ११ बजे राति नायग्रा पुगिने रहेछ ।


मैले यही विकल्प रोजें । रेलमा करिब १ घण्टा यात्रा गरेपछि अब बसयात्राको पालो आएको थियो । उमेरमा ६० नाघेकी एक महिलाले हाँकेको बसमा यात्रीहरू खासै थिएनन् । भएकाहरू पनि बस स्टपैपिच्छे उत्रिरहेका थिए । राति साढे ११ तिर बस चालक, म र अर्को एक यात्रु मात्रै नायग्रा स्टेसन पुग्यौं । उत्रनासाथ यताउता हेरेँ, मध्यरातको सन्नाटा छाएको छ । त्यहाँ भेटिएका दुई केटीलाई नायग्रा फल्स जाने बाटोका बारे सोधें । उनीहरूले भनेझैं म करिव ३ सय मिटर अगाडि बढँे तर मध्यरातको अँध्यारोका बीच कहालीलाग्दो सुनसानका कारण त्यहाँभन्दा अघि जान सकिनँ । फर्केर फेरि स्टेसनमै आएँ । स्टेसनमा भेटिएको अर्को जोडी युवायुवतीलाई नायग्राबारे फेरि सोधें । उनीहरूले यहाँबाट ४० मिनेटमा पैदल पुगिन्छ भनेपछि बाटो लागें । अनकण्टार लाग्ने सडकको पेटी समातेर हिडिरहँदा बाटामा एकाध प्राइभेट कार देखिन्थे भने केही यात्रु झुन्डमा फर्किरहेका थिए । बाटाको दायाँतर्फ केही घर देखिन्थे, देब्रेतर्फ भने अनकन्टार अँध्यारो मात्रै थियो । लाग्यो— त्यता ठूलै ताल, खोला या जंगल हुनुपर्छ । बिस्तारै उज्यालो भएका स्थान देखिन थाले । पुलजस्तो स्थानको प्रकाश पनि देखियो, जति अगाडि गयो, उति उज्यालो र रमझम ।

Yamaha


झन्डै ४० मिनेट हिंडेपछि म नायग्रा पुगेँ, त्यहाँ पुग्दा त माहोलै अर्के रहेछ । रातको १ बजेतिर पनि हजारौं मान्छे ओइरिएका थिए । झन्डै आधा घण्टा त्यहाँको नायग्राको बहुरंगी रूप हेरेपछि म नजिकैको वजारतर्फ लागेँ । त्यहाँ पनि क्याफे र खेलघरमा चर्को भीड थियो । डान्स बारमा छिर्न चाहने दर्शकको लाइन उस्तै थियो । रेस्टुरेन्टमा केही बेर नपर्खी सिट नपाउने अवस्था थियो । सोधपुछमा थाहा भयो— शनिबार–आइतबारको बिदा मनाउन अमेरिकादेखिका मान्छे यहाँ आउँदा रहेछन् ।


भोक लागिसकेको थियो । झन्डै २० मिनेट लाइनमा बसेर पाएको टेबलमा खाना खाएर फेरि रात्रिकालीन नायग्रा रमित हेर्न म निस्किएँ । रातको साढे दुई बजिसकेको रहेछ । अब त सुत्नु पनि पर्‍यो । आसपासका होटल–मोटलमा कतै कोठा पाइएन । अनि, एउटा ट्याक्सी रोकेँ । ६३ वर्षे उमेरका ट्याक्सी चालक सहयोगी रहेछन् भन्ने लागेको थियो । होटलमा कोठा मिलाएबापत १० डलरजति चार्ज लाग्ने बताएपछि म ट्याक्सी चढें । ती बा उमेरका ड्राइभरले एक छिन टयाक्सीमा घुमाइहेरे । केही मिनेटपछि एउटा होटलको पछिल्लो ढोकामा लगेर उतारे । ‘यहाँ मेरो कुरा भइसकेको छ, रुम खाली छ’ भनेर टयाक्सी बाटा लाग्यो । म रिसेप्सन खोज्न लागेँ । घुमेर जाँदा थाहा पाएँ कि मलाई पहिले जसले रुम छैन भनेको थियो, त्यही होटलको अर्कोपट्टि मलाई ल्याएर छाडिएको रहेछ । पाको उमेरका चालकले पनि यसरी धोका दिएको महसुस भयो । तर, मसंग अब के गर्ने, कसो गर्ने भन्ने विकल्प केही थिएन ।


यसरी अनेक चक्कर मारिरहँदा बिहानको ३ बज्नै लागेको थियो । रातभर सुत्न नपाएको मेरो शरीरमा थकान प्रशस्तै थियो । अब कतिखेर बस चढेर टोरोन्टो फर्कन पाइएला भन्ने सोचाइ मनमा पलाएको थियो । त्यही भएर जसोतसो बस स्टेसनमा आइपुगें । झन्डै १ घण्टा स्टेसनमा कुरेपछि साढे ५ तिर पहिलो बस आयो, म चढेँ र टोरोन्टोतर्फ फर्कें ।


बस चढेर फर्कंदै गर्दा म आफैंले नायग्रा यात्राको स्वविवेचना र आफ्नै मुख्र्याइँको आत्मलोचना पनि गरिरहें । गोजीमा पैसा छ भन्दैमा विकसित देशमा जे पनि पाइन्छ भन्ने मान्यता आफैंमा सधैं सही नहुने रहेछ । बरु विकसित दुनियाँमा गोजीको पैसाभन्दा पनि सही सूचना, जानकारी र इन्टरनेटको भरथेग महत्त्वपूर्ण हुने रहेछ भन्ने लाग्यो । सुविधा थियो । कहाँ, कसरी र कति शुल्कमा बस्न पाइन्छ अथवा कसरी जान सकिन्छ र कति बजे कुन सेवा लिन सकिन्छ भन्ने सूचना पनि मोबाइलमै पाउन सकिने थियो । तर, त्यो सुविधा मैले जोड्न पाएको थिइनँ । टयाक्सीदेखी होटल बुकिङसम्म अनलाइन पद्धतिमा चल्ने ठाउँमा म भने आकाशका जूनतारा हेर्दै कुदिरहेको थिएँ । साथमा, नेपालमा जस्तै हातमा एउटा सामान्य फोन (नेट एक्सेज नभएको) र गोजीमा अलिकति पैसा लिएर म बाटा लागेको थिएँ । यो मेरो आफ्नो हठ थियो र मूर्खतासमेत । यो दुरूह घडीसँगै नायग्रा झरनाले मेरो यात्रालाई रोमाञ्चिक र अविस्मरणीय बनाएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०८:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सम्बन्ध सुधारको अपेक्षा

के मोदीलाई नेपाल बोलाउने या उनी आउँछु भन्दा हुन्छ भनेर मुन्टो हल्लाउने नेपालको राजनीतिक नेतृत्वले नेपाली जनताको मनोभावना बुझ्न प्रयास गरेको छ ?
उद्धव प्याकुरेल

काठमाडौँ — सन् २०१४ मा भारतको प्रधानमन्त्री मोदी नेपाल आउनुअघि भारतका उच्च नेताले नेपाल भ्रमण नगरेको करिब १८ वर्ष भइसकेको थियो । यति लामो समयदेखि छिमेकी भारतका तर्फबाट नेपालको उच्चस्तरीय भ्रमणहरू नहुँदा हामीमध्ये धेरैलाई लाग्थ्यो कि नेपाल–भारत सम्बन्ध राम्रो बन्न नसक्नुमा उच्चस्तरीय राजनीतिक नेतृत्व दोषी छ ।

किनभने उसले यस विषयलाई महत्त्व दिएन । तर जब मोदी भारतमा प्रधानमन्त्री चुनिए, परिस्थितिमा एकाएक फेरबदल आयो । नवनिर्वाचित प्रधानमन्त्रीका हैसियतले उनले भुटानपश्चात आफ्नो दोस्रो विदेश भ्रमण नेपालमै गरे । १८ वर्षको अन्तरालमा भएको पहिलो भ्रमणको केही महिनापश्चात विदेशमन्त्री सुष्मा स्वराजलाई नेपाल पठाएर २३ वर्षदेखि हुन नसकेको विदेशमन्त्री स्तरीय नेपाल–भारत उच्चस्तरीय आयोगको बैठक गराए । त्यसको केही महिनापछि अर्को भ्रमण भारतीय प्रधानमन्त्रीकै तहमा भयो । अर्को वर्ष २०१६ मा राष्ट्रपतिको भ्रमण गराए र ४ वर्ष नबित्दै तेस्रोपटक नेपाल आउँदैछन् ।

तर यहाँ प्रश्न उठेको छ कि के यतिका उच्चस्तरीय भ्रमणपश्चात सम्बन्धमा थप सुमधुरता आयो कि आएन ? अथवा उच्चस्तरीय राजनीतिक तहको सम्बन्ध र भ्रमणले मात्र पनि सम्बन्धमा सुधार हुन्छ भन्ने अनुमान नै गलत थियो ? निश्चय नै नेपाल–भारत सम्बन्ध बहुआयामिक छ र त्यो सम्बन्ध अन्य देशसंँगको भन्दा फरक छ । अन्य देशसँंगको नेपालको सम्बन्ध भनेको सामान्यतया सरकार–सरकार बीचको सम्बन्ध हो । त्यस्तो सम्बन्ध बिग्रँदा पनि दुई सरकारका बीचमा बिग्रन्छ र सप्रँदा पनि त्यही तहमा सप्रने हुन्छ । तर सरकार–सरकारको तहमा बाहेक दुई देशमा जनस्तरको सम्बन्ध पनि त्यति नै महत्त्वपूर्ण भएका नेपाल र भारतमा भने दुवै तहमा सम्बन्ध सुधार हुन आवश्यक रहेछ । अर्थात दुईमध्ये एक स्तरको सम्बन्ध बिग्रँदा र सप्रँदा अन्यत्रको सरकार–सरकारको तहमा हुने उतार–चढावजस्तै हुँदोरहेछ । नेपाल–भारत सम्बन्धको कुरा गर्दा आजको यथार्थ भनेको नेपालले आफ्नो नयाँ संविधान जारी गर्दै गरेको अवस्थामा नेपाल र भारतका जनताको स्तरमा सम्बन्ध सुमधुर थियो र भारत सरकार र नेपाली जनता बीचमा पनि त्यस्तो मनमुटावको वातावरण थिएन ।

संविधान घोषणा हुनु केही दिनअघि झुल्केका भारतीय विदेशमन्त्री जयशंकरको ‘नत्र देखाइदिने’ हुंकारसँंगै खासगरी भारत सरकार र यहाँका मुख्य राजनीतिक दलका नेताको तहमा सम्बन्ध बिग्रेको हो । जब नाकाबन्दी भयो, त्यो सम्बन्ध बिग्रने क्रम सरकार र दलका नेतासम्म मात्र रहेन, जनस्तरमा समेत पुग्यो । भारत सरकारले गरेको नाकाबन्दीका कारण त्यहाँको सरकार र नेपाली जनताबीच पनि सम्बन्ध बिग्रियो । त्यतिबेला नेपाली र भारतीय जनताका बीचमा पनि सम्बन्धमा चिसोपन आएको थियो र भारत सरकार र त्यहाँको मिडियाले यसमा मलजल गरेका थिए । आज ठिकै मानेर स्वीकार्न सक्ने नेपालको संविधानलाई यो र त्यो बहानामा गलत छ, मधेसी जनता विरुद्ध छ भनेर भारतीय संस्थापन पक्षले गरेको रोइलोकै कारण त्यसबेला भारतीय जनताको नेपालीलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि बिग्रिएको थियो ।

दुई देशबीच राजनीतिक तहको सम्बन्ध सुधारका प्रयास सम्बन्ध बिग्रेको बेलादेखि सुरु भएका थिए । उक्त तहमा बिग्रेको सम्बन्धको परिणाम तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले मात्र भोगे र उनले अरू धेरैले पाउँदै आएको जस्तो प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा भारतको भ्रमण गर्न पाएनन् । तर कोइरालाले प्रधानमन्त्रीको पद छाड्ने बेलासम्ममा राजनीतिक उच्च तहमा नेपाल र भारतको सम्बन्ध सुध्रिसकेको कुरा आफ्ना सरकारलाई नाकाबन्दीमार्फत असहयोग गर्ने भारतको संस्थापनकै आग्रहमा प्रधानमन्त्रीको चुनावमा भाग लिएका सुशील कोइरालाकै अवस्थाले बुभः्न सकिन्छ । तत्पश्चात नेपालका तीनवटै प्रधानमन्त्रीहरू– ओली, दाहाल र देउवाले पदको सपथ लिएको केही हप्तामै सहज रूपमा राजकीय शयरका लागि दिल्ली पुग्ने शौभाग्य पाएको अवस्थाले संविधान घोषणा हुनु केही दिन अघिको जयशंकरको नेपाल भ्रमणसंँगै बिग्रेको दुई देश बीचको उच्च राजनीतिक तहको सम्बन्धमा सुधार आएको देखिन्छ । उहाँहरूले भारत भ्रमण सकेर स्वदेश फर्कने क्रममा गरेका व्याख्यानले त नेपाल र भारतका बीचमा कुनै समस्यै छैन र भएका पनि सबै माझिएर गइसकेका छन् ।

जे होस्, दुई देश बीचको सम्बन्ध सुधारको सन्दर्भमा दिल्लीले पछिल्ला दिनमा सम्बन्ध सुधारका केही प्रयास त गरेको देखियो, तर ती प्रयास राजनीतिक तहमा सम्बन्ध सुधार्न मात्र केन्द्रित देखिन्छन् । सायद उनीहरूलाई यही भ्रम होला कि नेपालमा बढेको भारत विरोधी भावना उहिलेको जस्तै राजनीतिक दलले गरेको भड्काउको परिणाम हो । त्यसैले संविधानमा प्रावधान राख्ने कुरा र त्यसलाई मान्ने या नमान्ने जस्ता राजनीतिक कारणले बिग्रेको राजनीतिक तहको सम्बन्धलाई सम्हाल्ने नाममा पहिले आफैले अपूर्ण र विभेदकारी भनेको संविधानलाई स्वीकारिदियो । र भारतलाई लाग्यो, अब नेपालको राजनीतिक नेतृत्वलाई साथमा लिएर अगाडि जान सकिन्छ । यसै अनुमानका आधारमा भारतका पछिल्ला कदमहरू आइरहेका देखिन्छन् र अहिले भइरहेको मोदीको भ्रमण पनि यसै शृंखलाको एक भाग हो ।

तर अर्को यथार्थ भनेको भारतीय संस्थापन र नेपाली जनस्तरको बिग्रेको सम्बन्ध अझै सुध्रन नसकेको अवस्था हो, जुन कुरा अहिले दुई देशबीच अति पेचिलो र पहिलेको भन्दा फरक रूपमा विकसित भएर गइरहेको छ । भूकम्पले आहत पारेर बल्लतल्ल तङ्रिन लागेका जनतामाथि थोपरिएको नाकाबन्दीले नेपालीले भारत र भारतीय संस्थापनलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा गिरावट आउनु आफैमा अस्वाभाविक होइन पनि । नेपालको राजनीतिक नेतृत्वले भारतीय समकक्षीसँंग गर्छु भनेर वाचा गरेका केही कुरा नगरेका या गर्न नसेकेको प्रसंगलाई आधार बनाएर भारतीय संस्थापनले नेपालमाथि जसरी नाकाबन्दीको अस्त्र प्रयोग गर्‍यो, त्यो भोग्नेमा नेपालको राजनीतिक नेतृत्वभन्दा सर्वसाधारण जनता अग्रपंक्तिमा भएका कारण उनीहरूमा त्यसको छाप अझै रहिरहनु अस्वाभाविक होइन । तर यस्तो पेचिलो बनिसकेको समस्यालाई भारतीय संस्थापन र नेपालको राजनीतिक नेतृत्व दुवैले त्यति महत्त्व दिएको देखिएन ।

के मोदीलाई नेपाल बोलाउने या उनी आउँछु भन्दा हुन्छ भनेर मुन्टो हल्लाउने नेपालको राजनीतिक नेतृत्वले नेपाली जनताको मनोभावना बुझ्न प्रयास गरेको छ ? जताततै अभिनन्दनको तयारी गरिएको सन्दर्भमा आज जनता मोदीलाई अभिनन्दनका लागि तयार छैनन् भन्ने सन्देश गयो भने के हुन्छ ? मलाई लाग्छ, जनकपुरकै जनता पनि मोदी सरकारदेखि त्यति खुसी छैनन्, किनभने उनीहरूले मधेसको कार्ड कसरी उपयोग भयो र काठमाडौंसंँग हिमचिम गर्न एकाएक कसरी त्यो कार्डलाई नाकाम बनाइयो भन्ने बिर्सेका छैनन् । अनि पहाड र काठमाडौं त भइहाल्यो, जहाँ त्यहाँका १, २ कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीले पनि नाकाबन्दीका कारण आफू स्कुल जान नपाएको, घरमा खाना पकाएर खान नपाएको जस्ता घटना दिमागमा ताजै राखेका छन् । तर यो कुरा नेतृत्वले नबुझेझैं लाग्छ ।

विकल्प के त भनेर सोच्ने हो भने भारत र नेपालको जनस्तरको सम्बन्ध सुधार्ने बाटो दुवै देशका लागि पहिलाभन्दा सहज देखिन्छ । आफ्नै देशले व्यवस्था गरेको विकास बजेट त त्यसको ठूलो हिस्सा खर्च गर्न नसकेर वर्षेनि फ्रिज गराइरहेको नेपाललाई अब भारतीय या अन्य राष्ट्रले दिने सहयोगको आश्वासनले त्यति महत्त्व राख्दैन । बरु दुई सरकारको उच्च नेतृत्वले कालापानी, सुस्ताजस्ता लामो समयदेखि सुल्झन नसकेका सीमाहरूमा अध्ययन भ्रमण केन्द्रित गरेर यथार्थ बुझ्न र जनताको माझमै बसेर ती समस्याको समाधान भएको घोषणा गर्न र तत्काल प्रक्रिया पुर्‍याएर सीमा सम्झौता गर्नसके, सीमा क्षेत्रमा देखिएका डुबानका समस्याबारे यथार्थ बुझेर हल गर्नसके, ७० वर्षदेखि पूरा नभएको हुलाकी मार्ग एक वर्षमा सम्पन्न गर्नसके, भूकम्प पीडितलाई दिने भनेको रकम तत्काल नगद हस्तान्तरण गर्नलागे र पुराना भारतीय नोटको सटही सुविधामा दिएको आश्वासनको कार्यान्वयन गर्नसके जनस्तरमा भारतबारे सकारात्मक सन्देशको सुरुवात हुने देखिन्छ ।

प्याकुरेल काठमाडौं विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन गर्छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २८, २०७५ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT