जौमतीको चुल्ठी कर

कविता
निभा शाह

काठमाडौँ — नाइल नदीभन्दा लामा आइमाईका दु:ख नाप्न्या को छन् ? जो छन्/जति छन् चोलीका तुना नाप्न्या बलात्कारी छ

नाइल नदीभन्दा लामा
आइमाईका दु:ख नाप्न्या को छन् ?
जो छन्/जति छन्
चोलीका तुना नाप्न्या बलात्कारी छन् ।

औंला छोडेर
आइमाईका दु:ख नाप्न्या को छन् ?
हजारौं वर्षअघि शिवलिंगहरुले
स्त्री देह लालपुर्जामा बााधो हाले
त्यहाादेखि स्त्री हुनुको सजाय
चेली–किला बााधी गई
चेली–मुख मुवालो लागी गई
चेली–यौनी सती कर लागी गई
स्त्री देह जिउ कर लागी गई ।

Yamaha

जारी कर/हजारी कर/स्तन कर/चुल्ठी कर
काली कर/गोरी कर/देह वृत्ति योनी कर
अचेल–अचेल
गर्भाशय भाडा कर/भ्रूण परीक्षण चाडा कर
जसोकी (जस्तो कि)
स्त्री देह
देश चलाउने
कर कार्यालय हो ।

टुप्पी कर नाई/चुल्ठी कर
कालु कर नाई/काली कर
पुरूष छाती कर नाई/स्त्री स्तन कर
शिवलिंग कर नाई/योनी कर ।

वाह ! सत्ताधारी कि दुनियाा वाह !
स्त्री देहको वस्तुकरण
टुप्पी मौन
मुसलधारया मेघ नाई
बुलबुल सिंहदरबार बाछिटा ।

जौमतीको चुल्ठी कर लिने महाराजले
जौमतीलाई भनेछन्
यो अखण्ड राज्य विस्तारको भूखण्ड
तुम्रै हो जौमती
यो देशको भूगोल
तेरा पुर्खाका
रगतको डल्लो हो जौमती
यो देशको गंगामा/तेरी इजाको
दशधारी दूध बग्दो छ जौमती ।

माटो चाादालाई हेर
तेराई कोखको फूलबाडी छ
जौमती बोलौ त बोलौ क्या !
जौमतीका मुख मुवालो छ ।

महाराजको यो सवाई सकिएपछि
महाराजले जौमतीको आाखामा
वाइनोकुलर लाउादै भने
उ त्यो जंगेपिलरभन्दा परको
कुमाउ, गडवाल, पिथौरागड,
जम्मै तुमै्र हो जौमती
मोहनापारकिो
तिकुनियादेखि लखनउसम्मको भूभाग
तुमै्र हो जौमती
उत्तरतिरको भोट तुमै्र हो
पश्चिम किल्ला काागडा, सतलज
जम्मै तुमै्र हो जौमती
पूर्वको सूर्योदय हेर जौमती
सिन्धु, दजला, बेबिलोल, फरात
साराका सारा पूर्वाद्र्ध
तुमै्र हो जौमती ।

यो नेपाल खण्डे/भारत खण्डे/
केदार खण्डे/हिमवत खण्डे
साराका सारा ब्रह्माण्ड तुमै्र हो जौमती ।

जौमतीले आफू उभिएको
जमिन छामी छे
जम्मै मालिकहरुका लालपुर्जा बजे ।

जौमती खोस्रने/एक बित्ता जमिन
आफ्नो नाइा
जौमतीले मुखको मुवालो फाली
राजाको श्रीपेच टिपी
राजा अलप भए
श्रीपेचविहीन मालिकहरु प्रकट भए ।

जौमतीका मालिकहरु
सिटामोल खान
थाइल्यान्ड जान्या/सिंगापुर जान्या/अमेरिका जान्या
तिनै मालिकहरुले जौमतीलाई भनेछन्
यो देश/यो देशको राष्ट्रियता/यो देशको झन्डा
तुमै्र हो जौमती
जौमतीले जवाफ फर्काई
मेरी आमा/सिटामोल नपाई जरा मरी
यो देशको राष्ट्रियता
मेरी आमाका लागि सिटामोल भएन
मेरो छोरो चिसा सिरौटा मर्‍यौ
यो देशको झन्डा
मेरा छोराका लागि
बााच्दा न बर्को भयो
मर्दा न कात्रो भयो ।

जौमतीको यिनै आवाज सुनेपछि
झन्डाले प्रतिगामी विद्रोह गर्‍यो
झन्डा जौमतीको छाप्रो छोडी
महल उड्यो/सिंहदरबार उड्यो
त्यहाादेखिन्
जौमतीले झन्डा निली भन्दै
जौमती जेल छ ।

जौमती झ्यालखानामा सोच मग्न छे
होइन झन्डा निल्ने महल हुन्छ कि छाप्रो ?
प्रश्नचिह्नहरुले
जौमतीको टाउकोभित्र प्लेट जुध्छन्
जौमतीको चुल्ठी कर हल्लिएको हल्लियै छ
जौमती बोल्या की बोलेई छ
घास खुवाई घाासको जडो लुकाउने मालिक
अब तुम्रो जडो खोज्दो छु ।।

शब्दार्थ
चुल्ठी कर – खस साम्राज्यदेखि सुरु भई राणाकालसम्म चलेको चुल्ठो कर
चाडा कर – गर्भको भ्रूण छोरी भएको थाहा भएपछि गरिने गर्भपतन कर
इजा – आमा
फूलबाडी – फूलबारी
स्तन कर – सन् १८०२ मा केरलामा स्तन नदेखाई हिँड्ने दलित महिलामाथि लगाइने कर
मुवालो – मुख बन्ध गराउने पट्टी
जरा – ज्वरो
सिरौटा – सिरेटो
जडो – जरा

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ ०९:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जकार्ता डायरी

यात्रा
माटोमा खेलेर एकै पटक म्याटमा खेल्दा पदक होइन, अनुभव मात्र आउँछ । पदक ल्याउन त्यहीअनुसारको पूर्वाधार पहिला बनाउनु जरुरी हुन्छ नै । यो अनुभूति भइरहयो ।
किरण पाण्डे

काठमाडौँ — जकर्ताको संस्कृत नाम ‘जयकृत’ हो अर्थात् जय भनेको सफलता कृत भनेको आर्जित हो । इन्डोनेसियाको राजधानी जकार्ता मुख्य रूपमा प्रशासनिक र व्यापारिक नगर हो । आठ लेनभन्दा माथिका रोड, वरिपरि हरियाली वातावरण र गगनचुम्बी महलहरूले जाकर्तालाई भव्य सहरको रूपमा चिनाएको छ ।

जनसंख्या हिसाबमा संसारमै पाँचौं ठूलो राष्ट्रमा पर्ने इन्डोनेसियाको जकार्ता र पालेङ्गबाङ्ग सहरमा यसपालि १८ औं संस्करणको एसियाली खेलकुद सम्पन्न भएको थियो । यसको एक साक्षीका रूपमा म पनि जकार्ता पुगेको थिएँ, एक तस्बिरकर्मीका रूपमा ।


विश्वकै ठूलो मुस्लिम समुदायको बसोबास रहने इन्डोनेसियामा हिन्दु धर्म मान्नेहरू पनि प्रशस्तै छन् । इतिहासमा इसापूर्व चौथो शताब्दीताका यहाँका बासिन्दा हिन्दु धर्म मान्थे । त्यसपछिको करिब दुई हजार वर्ष हिन्दु राज्यसत्ता यहाँ रहयो । त्यो समयमा इन्डोनेसियाको चीन र भारतसँग बढी व्यापारिक सम्बन्ध थियो । साथै अन्य विदेशी मुलुक पनि
आफ्नो प्रभाव जमाउनमा लागेका थिए ।


यही बढ्दो प्रभावकै कारण मुस्लिम व्यापारीहरू पनि आफ्नो व्यापार विस्तार गर्न इन्डोनेसिया छिरेका थिए । व्यापार पनि अघि बढयो, धर्मको प्रभाव पनि देखियो । यसको सीधा असर हिन्दु धर्ममा पर्न गयो । फलस्वरूप एउटा सिंगो देशमा धार्मिक रूपान्तरण भयो, इस्लामिक राज्यका रूपमा ।


जकार्ता, बालीजस्ता सहरमा घुमिरहँदा कतिपय व्यक्ति, ठाउँ, कम्पनीको नामहरू पनि संस्कृत भाषामा लेखिएको छ । इन्डोनिसयाको राष्ट्रिय ध्वजाबाहक गरुडा एयरलायन्स पनि संस्कृत भाषाबाटै राखिएको नाम छ । अहिले पनि विद्यालय र कलेजमा रामायणको पढाइ हुन्छ । मुस्लिम समाज भए पनि त्यति कट्टरता देखिंदैन, बुर्काको त्यति फेसन देखिएन ।
आश्चर्य लाग्ने गरी यत्रतत्र बिरालाहरू देखिए—बाटो, घर, होटल सबैतिर । कुकुर भने देखिएन, धर्मको ‘हराम’ प्रतीक भनेर हो कि ? जब साँझ पर्छ, सडकमा बग्रेल्ती रेस्टुरेन्ट खुल्न थाल्छन् । मेनुमा सी फुडको बाहुल्य भए पनि खानामा गुलियो हाल्ने स्वाद उति ‘टेसिलो’ थिएन । त्यहाँको परिचित खाना भनेको ‘नासी गुराङ्ग’ हो जुन हाम्रो हिसाबमा बिरयानीजस्तै हो । खानाको स्वादको कुरा आफ्नै ठाउँमा छ । बिल तिर्ने बेलामा भने सातै जान्थ्यो । किनकि त्यो हजारमा होइन, लाखमा हुन्थ्यो, ‘रुपियाँ’ को कम भाउका कारण । ‘टिप्स’ मै १० हजारभन्दा बढी रुपैयाँ जान्थ्यो । रेस्टुरेन्ट र्छिनासाथ पछि लाग्दै बाजाधारीहरू आइहाल्थे । रात्रिकालीन जीवन उस्तै रौनक थियो । डान्स–बार, बियर–बार र डिस्कोले रातैभर स्वागत गरिरहन्थ्यो ।
***

१८ औं एसियाली खेलकुद आयोजना हुने स्थल यति भव्य थियो कि एउटा देशले खेलकुदलाई कति प्राथमिकतामा राखेको छ भन्ने छर्लङ्गै हुन्थ्यो । सडकमा बसेर स्क्रिनमा हेर्दै होस् वा कभर्डहलमा, स्थानीय दर्शकहरू खेलाडीको हौसला बढाउन कुनै कन्जुस्याइँ गर्दैन्थे । लाग्थ्यो— राज्यले विकास निर्माण, स्वास्थ्य, शिक्षासँगै खेलकुदलाई पनि एकैसाथ लगेको छ । एसियाली खेलकुदको मलाई लागेको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष यसलाई सफल बनाउन खटिएका स्वयंसेवीहरू थिए । झन्डै १३ हजार ५ सय स्वयंसेवी दिनरात नभनी खटिएका थिए ।
एसियाली खेलकुदको त्यो संरचना देख्दा ‘यहाँबाट जुन हिसाबमा तयारी गरेर त्यहाँ पुगेका हाम्रो खेलाडीले धन्न खेलेका छन्’ जस्तो लाग्थ्यो । पूर्वाधारबिना नेपाली खेलकुद आखिर कहिलेसम्म धानिन्छ र ? माटोमा खेलेर एकै पटक म्याटमा खेल्दा पदक होइन, अनुभव मात्र आउँछ । पदक ल्याउन त्यहीअनुसारको पूर्वाधार पहिला बनाउनु जरुरी हुन्छ नै । यो अनुभूति भइरहयो ।


२९ वटा खेलमा भाग लिएको नेपालले पहिलोपटक समावेश प्याराग्लाइडिङमा रजत पदक जितेर धन्न पदकविहीन हुनबाट जोगियो । एउटै ‘फिल’ भएको कुरा के भने नेपालले यति धेरै विधा ओगटेर आखिर एसियाडजस्तो खेलमा किन उतार्छ ? नेपालले एसियाको महाकुम्भमा पदक जित्ने सम्भावना भएका निकै थोरै मात्रै खेल छन् । बरु त्यही खेलमा अलि बढी लगानी गरे पदक थपिन सक्छ ।


जकार्ताको भव्य ‘ट्राफिक जाम’ एकातिर थियो । त्यसलाई घटाउन झन्डै तीन साता चलेको एसियाली खेलकुद दौरान सवारी साधनमा जोर–बिजोर लगाइएको थियो । नेपालले पदक जित्ने आशा गरिएका कतिपय खेलहरू तेक्वान्दो, कराँते, उसु र कुस्तीमा क्यामरा सोझ्याउँदा–सोझ्याउँदै नेपाली खेलाडीको हार शृंखला सुरु भइसकेको हुन्थ्यो । उनीहरू निरीहजस्तै देखिन्थे । नेपालमै तयारी नपुगेको पो हो कि ? राजनीतिक सिकारको नतिजा पो हो कि ? खेलाडी प्रदर्शनले पनि यस्तै उत्तर दिइरहेको देखिन्थ्यो । भन्र्नैपर्छ— खेलाडीले खेल्नै नसक्नै भने होइन । अनु अधिकारी, चञ्चला दनुवार र रीता कार्की पदकको नजिक पुगेर हारेका थिए । आपसी झैझगडा र कलहमा अल्झिनुभन्दा यी खेलाडीलाई समय दिएको भए पदक आउँथ्यो कि भन्ने अहिले आएर पदाधिकारीलाई लाग्दो होला ।


ट्राफिक जाम छिचोलेर खेलस्थल पुग्नु पनि ठूलै उपलब्धि हुन्थ्यो । कतिपय खेलस्थलमा पुग्दापुग्दै खेल सकिसकेको हुन्थ्यो । त्यसमा नेपाली खेलाडी क्षणभरमै पराजित भइसकेका हुन्थे ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ ०९:०९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT