शंकरले यसरी फर्काए अम्बरलाई

रमण घिमिरे

काठमाडौँ — शंकर लामिछाने र अम्बर गुरुङबीचको सम्बन्ध बुझ्न लामिछानेको ‘विम्ब–प्रतिविम्ब’ को अम्बर गुरुङ पढ्नुपर्छ  । लामिछानेको गुरुङप्रतिको आत्मीयता र उनको प्रतिभा यसमा झल्केको छ, ‘म अम्बर हुँ तिमी धर्ती, लाखौँ चाहे पनि हाम्रो मिलन कहिल्यै नहोला  ।

गुरुङलाई चिन्नुभन्दा धेरै वर्षअघि नै लामिछानेको कानमा यो गीत गुन्जिएको थियो । उनीहरू एकअर्कामा भौतिक रूपले अपरिचित थिए । तर, यस गीतका शब्द, सङ्गीत र गायनकलाले लामिछानेको हृदयलाई स्पर्श गर्‍यो । न्यानो तरंग चलायो । उनका आँखामा आकाश र धर्तीको मिलनभूमि क्षितिजको एक यस्तो सुन्दर दृश्य मौलायो, जसमा सूर्य डुब्दै थियो— यो सिद्ध गर्न मानौँ यो मिलनरेखा एक महाशून्य हो । ‘अम्बरको फ्यान म यसरी बनेँ ।’ शंकर लामिछानेले अम्बर गुरुङको कलाकारितालाई संक्षेपमा यसरी वर्णन गरेका छन् ।


यो मान्छे कस्तो छ ? लामिछानेले कवि भूपि शेरचनसँग अम्बरका बारे सोधेका थिए । अनि कवि भूपिले भनेका थिए, ‘ऊ मान्छे सायद होइन— ऊ मित्र हो, र जसका लागि मित्र होइन, उसका लागि कलाकार हो, र जसका लागि कलाकार होइन, उसका लागि गायक हो र जसका लागि ऊ गायक होइन, उसका लागि ऊ जन्मेको पनि छैन ।’
त्यतिबेला अम्बर गुरुङले शंकर लामिछानेलाई चिनेका थिए, थिएनन् थाहा छैन । तर लामिछानेका भनाइमा उनलाई अम्बरसँग पहिलो पटक परिचय गराइदिएका थिए कवि भूपिले । भूपिले परिचय गराउन नै अम्बरलाई लामिछानेको छाउनीको घरमा लिएर आएका थिए ।


त्यतिबेला गुरुङको ‘नौ लाख तारा’ ले नेपाल हल्लाएको थियो । तर त्यही गीत गाएका कारण भारतले भने अम्बरलाई दार्जिलिङमा हल्लाउन खोज्दै थियो । भारतभरि यो गीत प्रतिबन्धित भयो । भारतविरोधी गीत गायो भनेर उनलाई सार्वजनिक स्थलमा गाउनसमेत प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । त्यसपछिको कुरा गरेका हुन् लामिछानेले । जुन कार्यक्रम बडो गोप्य रूपमा अगमसिंह गिरीको आयोजनामा दार्जिलिङमा गरिएको थियो । विशेष अतिथि लामिछानेलाई बनाएर अम्बरले त्यस रात आफ्ना पुराना र नयाँ गीत गाएर छर्लङ्ग बिहान बनाएका थिए ।


त्यतिखेर तत्कालीन राजा महेन्द्रको जन्मोत्सवमा गरुङलाई गीत गाउन काठमाडौँ झिकाइएको थियो । उनले फोहोरा दरबारमा ‘नौलाख तारा’ गाउँदा राजा महेन्द्रका पनि आँखा रसाएको कुरा गरेका थिए एक पटक गीतकार रत्नशमशेर थापाले यस पंक्तिकारसँग । हो त्यही बेला हो भूपिका माध्यमले शंकर लामिछाने र अम्बर गुरुङबीच पहिलो साक्षात्कार भएको । तर त्यस भेटमा न गुरुङले साहित्यकार लामिछाने चिनेका थिए, न लामिछानेले गुरुङभित्रको कलाकार (‘नौ लाख तारा’ र ‘म अम्बर हुँ तिमी धर्ती’ बाहेक) बुझेका थिए । दार्जिलिङमा उनीहरूबीच दोस्रो भेट भयो । यस भेटले लामिछाने र गुरुङभित्रको प्रतिभालाई एकअर्काले नजिकबाट चिने । लामिछानेका तीनवटा गीतमा गुरुङले संगीत पनि गरे । यद्यपि ती गीतहरू प्रकाशमा आएनन् तर यी दुई प्रतिभाहरू प्रगाढ मित्रतामा बाँधिए । र त्यही भेटपछि अम्बर गुरुङले बिसाउन खोजेको संगीत आरोहमा पुगेर गुन्जिन थाल्यो ।


लामिछाने दार्जिलिङ पुग्दा त्यहाँ गुरुङ थिएनन् । अकस्मात एक साँझ गुरुङ लामिछानेलाई खोज्दै आइपुग्छन् । गुरुङलाई पनि सार्वजनिक स्थलमा गाउन प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । उनीहरू एउटा हलजस्तो एउटा साँघुरो कोठामा कवि अगमसिंह गिरीको पहलमा जम्मा हुन्छन् र झ्यालढोकामा चुकुल लगाएर कोठेगायन सुरु गर्छन् । त्यहीँ हो अम्बर गुरुङले शंकर लामिछानेको मन जितेको । ‘पहाड सुक्योजस्तो लाग्छ’ पहिलो पटक अम्बरले लामिछानेलाई सुनाएका थिए । त्यसपछि लामिछाने र गुरुङबबीचको सम्बन्ध यसरी झाँगियो कि यी दुई आ–आफ्ना क्षेत्रका हस्तीहरू वर्षौंअघि बिछोडिएर भेटिएका संगातीजस्ता हुन पुगे । हुन त गुरुङ लामिछानेलाई दाइ नै भनेर सम्बोधन गर्थे । तर एकअर्कालाई ‘ओल्ड म्यान’ भनेर सम्बोधन गर्थे । उनीहरूबीच गहिरो मित्रता थियो । यो मित्रता कति गहिरो थियो भन्ने कुरा एक पटक यस पंक्तिका लेखकसँग अम्बर गुरुङका चेला पिटर जे कार्थकले पनि बताएका थिए ।


शंकर लामिछाने पारिश्रमिक नलिई कसैलाई आफ्ना निबन्ध दिँदैनथे । कसैले उनीसँग पत्रिकामा छपाउन निबन्ध माग्यो भने लामिछाने भन्थे, ‘कति (रुपियाँ) को निबन्ध लेखिदिऊँ ! आफ्ना सिर्जनाको मोल आफैँ तोक्ने लामिछानेले गुरुङको अनुरोधमा पिटरको ‘प्रत्येक ठाउँ ः प्रत्येक मान्छे’ को भूमिका पनि लेखिदिएका थिए । तर पारिश्रमिकस्वरूप एक पैसा भने लिएरै छाडे । यो धेरैपछिको कुरा हो । अम्बर गुरुङ राजा महेन्द्रको आग्र्हमा काठमाडौँ बसाइँ सरिसकेका थिए र तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानका सङ्गीत विभागका निर्देशक भइसकेका थिए ।


योभन्दा धेरैअघिको कुरा । जतिखेर उनको ‘नौ लाख तारा’ प्रतिबन्धित भइसकेको थिएन तर उनी संगीतबाटै निराश भएर तरकारी खेती गर्न कालिम्पोङमा थिए । गीत गाएर घरलाई कन्चो दाम सहयोग गर्न सकेका थिएनन् । बाबुबाजे भारतीय सेनामा काम गरेर निवृत्त भई ‘पेन्सन’ थाप्दै सुखजिलो, सुबिस्ताको जीवन बाँचिरहेका थिए । उनीहरूको मानसिकतामा छोरो भने सेनामा नगई आयआर्जन नहुने सङ्गीतको मरुभूमिमा पानी खन्याइरहेको थियो । ‘नौ लाख तारा’ ले मान, प्रतिष्ठा र नाम त दियो तर दाम थिएन । विवाह भइसकेको थियो । श्रीमती र दुइटा छोराहरूको जिम्मेवारी पनि उनको काँधमा थपिएको थियो । संगीत गर्नु, गाउनु भनेको दामबिनाको मिहिनत, त्यसेबला यो कुनै ‘काम’ थिएन । बरालिनु मात्र ठहर्थ्यो । त्यसैले उनी संगीतिक कर्मलाई खालि सोखका रूपमा कुनै चाडवाडहरूमा आयोजना हुने कार्यक्रममा मात्र गाउने निधो गरेर तरकारी खेतीमा लाग्ने निश्चयका साथ कालिम्पोङमा थिए ।


अम्बर गुरुङको यो सीमान्त उदासीमा एक दिन शंकर लामिछाने कालिम्पोङ झरे । लामिछाने कामविशेषले कोलकाता पुगेका थिए । त्यहीँबाट उनले गुरुङलाई तार पठाए– ‘तिम्रो मुड कस्तो छ ? फुर्सद भए म तिमीलाई भेट्न कालिम्पोङ आउँदै छु ।’ अम्बरले प्रत्युत्तर पठाए, ‘म तपाईंलाई बसस्ट्यान्डमा पर्खिरहनेछु ।’

एक दिन बिहानै यो पंक्तिकार अम्बर गुरुङको निवास महाराजगन्ज पुगेको थियो । माघ–फागुनको महिना थियो सायद । किनभने हामी बाहिर चउरमा कुर्सी राखेर घाम ताप्दै थियौँ । कुरैकुरामा उनले भने, ‘साँचो अर्थमा भन्ने हो भने मलाई संगीतमा फर्काएकै शंकर दाइले हो ।’ त्यस दिन उनले पुराना स्मृतिलाई कोट्याएका थिए । ‘नौ लाख तारा’ को जताततै चर्चा थियो तर दाम शून्य । उनले भनेका थिए, ‘त्यसपछि म ठक्कर खान थालेँ । २६/२७ वर्षको थिएँ, दुइटा सन्तानको बाबु भइसकेको थिएँ । गलामा माला भिरेर र दर्शकको ताली खाएको भरमा परिवारको गुजारा हुन सक्ने अवस्था थिएन । अनि मैले संगीतलाई एउटा सोखको रूपमा ‘साइड’ मा मात्र सीमित राख्ने र जीवनयापनका लागि सरकारी खेती गरेर होल सेल व्यापार गर्ने निश्चय गरिसकेको थिएँ ।’


हो, त्यसैबेला शंकर लामिछानेको तार आयो र उनी श्रीमान्/श्रीमती नै लामिछानेलाई लिन बसस्ट्यान्ड झरे । ‘म शंकर दाइलाई अत्यन्त आदर गर्थें,’ उनले भनेका थिए, ‘अनि हामीले उहाँलाई घर लिएर गयौँ ।’ घर पुग्नासाथ अम्बरलाई लामिछानेले सोधिहाले, ‘तिम्रो संगीतको हालचाल के छ त ?’ अनि उनले पनि आफ्नो मनमा लागेको कुरा फ्याट्टै भनिदिए, ‘दाइ अब मैले संगीतलाई सोखको रूपमा मात्र लिएर, यसो अवसर पर्दा मात्र गाउने, बजाउने निधो गरेको छु । व्यवसायका रूपमा चाहिँ अब तरकारी खेती गर्ने र त्यसैलाई बेचेर जीवन धान्ने निधो गरिसकेँ ।’
गुरुङको कालिम्पोङमा चार–पाँच रोपनी जग्गा थियो । खेतीपातीका लागि यति जग्गा प्रशस्त हुन्थ्यो । तरकारी ढुवानी गर्ने आफ्नै एउटा जिप पनि थियो । यति भए उनलाई यो व्यपारमा गर्न कुनै कठिनाइ थिएन ।


गुरुङको कुरा लामिछानेले बडो गम्भीरतापूर्वक सुने र यति मात्र भने, ‘तिम्रो यस कुराको उत्तर म एक–दुई दिनपछि दिन्छु ।’ त्यसको भोलिपल्ट उनीहरू दुवै जना दार्जिलिङ उक्लिए । सुरापान र संगीतका दुवै पारखी, दार्जिलिङ पुगेपछि एक–दुई दिन उनीहरू यसैमा रमाए । गुरुङले नयाँ–पुराना गीतहरू सुनाए लामिछानेलाई । दुवै प्रफुल्ल भए । त्यसबेला गुरुङलाई लागेको थियो शंकर दाइले कालिम्पोङमा ‘यसको उत्तर म एक–दुई दिनमा दिन्छु’ भन्ने कुरा नै बिर्सिए ।


तर, होइन रहेछ । लामिछानेले कालिम्पोङमा थाँती राखेको कुरा त्यहाँ कोट्याए । ‘तिमीले भनेको कुरा तिम्रो अवस्था र वातावरणलाई मनन गर्दा एकदमै सही छ । नेपाली समाज संगीतबाटै बाँच्न सक्ने अवस्थामा अझै पुगिसकेको छैन । कलाबाट कलाकार बाँच्न सक्तैन । तर तिमी तरकारी खेतीमै सफल हुन्छौ भन्ने के ग्यारेन्टी छ ? तिमीलाई खेतीपातीबारे के थाहा छ ? कुन याममा कुन तरकारी लगाउँदा फाइदा हुन्छ ? कुन माटोमा कुन तरकारी फस्टाउँछ ? तिमीले त माटो पनि चिनेका छैनौं । बीउबिजनबारे केही थाहा छैन । अनि कुन माटोमा कुन जातको खेती राम्रो हुन्छ भनेर अध्ययन गर्नमै तिमीलाई वर्षौं लाग्छ । यी कुरा बुझ्दाबुझ्दै तिम्रो अर्को आधा आयु बितिसक्छ । अनि तिमी किन यता हामफाल्छौ ?’ अनि उनले अम्बर गुरुङको पिठ्युँ थपथपाउँदै भने, ‘तिमी संगीत गर्न र गाउनका लागि नै जन्मिएका हौ । त्यसैले तिमीले संगीतबाहेक अर्को पेसा अपनाउनु नै अफापसिद्ध हुन्छ । तिमी संगीतमै लाग !’


त्यस बिहान अम्बर गुरुङले चियाको सुर्पी लिँदै भने, ‘शंकर दाइकै सुझावपछि हो, मैले पनि गहिरिएर सोचेँ— जसोतसो संगीतमा लागिहालेँ । मानिसले यति धेरै सम्मान दिइरहेका पनि छन् । अनि मैले त्यसउप्रान्त संगीतलाई आफ्नो मुख्य धर्म ठानेँ, यसप्रति नै आफ्नो जिम्मेवारी बोध गरेँ र निष्ठाका साथ लागेँ । त्यस दिन शंकर दाइ कालिम्पोङ नआएका भए, उनीसँग आफ्नो भविष्यबारे कुरा नउठाएको भए, म संगीतकार हुने थिएनँ । अरू नै केही हुन्थेँ होला तर म यो संगीतकार गीतकार, गायक अम्बर गुरुङ भने सायद हुने थिइनँ ।’

प्रकाशित : चैत्र २, २०७५ १२:२९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भीडले विवेक गुमाउँदा...

रमण घिमिरे

काठमाडौँ — झन्डैझन्डै कौरव–पाण्डवको शैलीमा करिब दुई घण्टासम्म निरन्तर आक्रमण भइरहयो । अहिले पनि मलाई के कुरामा आशंका लाग्छ भने डेढ–दुई सय मिटर नजिकको प्रहरी कार्यालयमा नलगी किन कान्तिपुरमै ल्याइए ती राहदानी भरिएका बोराहरू ? यो कतै कान्तिपुरमाथिको नियोजित षड्यन्त्र त थिएन ? आशंका गर्ने प्रशस्त ठाउँ छन् । 

इराकमा १२ जना नेपालीको नृशंस हत्या भएको समाचार सम्प्रेषण भएको थियो । काठमाडौं बिहानैदेखि स्तब्ध र शोकाकुल मानसिकतामा थियो । सवारी साधन पनि फाट्टफुट्ट मात्र चलेका थिए । मूल सडक, गल्ली, कुनाकाप्चा जताततैबाट धूवाँको मुस्लो उडेको देखिन्थ्यो । राजधानीको आकाशमा बाक्लो कालो धूवाँले छपक्कै ढाकेको थियो । किनभने आक्रोशित जनसमूहले हरेकजसो म्यानपावरको मुकाम खोजीखोजी डढेलो सल्काइरहेका थिए । हिजोसम्म म्यानपावरबाट कुस्त भाडा–रकम असुल्दै आएका घरधनीहरू आफ्नो घर जोगाउन धमाधम म्यानपावरका नामपाटीहरू उक्काउँदै फ्याल्दै थिए । समय र परिस्थिति यति छिटो प्रतिकूल भएको थियो कि हेर्दाहेर्दै आफ्ना मान्छे र पराई मान्छेबीचको सीमारेखा मेटिँदै थियो ।
१६ भदौ २०६१ को घटना हो ।

यस अवस्था र परिस्थितिको अवलोकन गर्दै म ओमकारेश्वरबाट भीमसेनगोला, अनामनगरको एक फन्को लगाएर पुरानो बानेश्वरको मूल सडक हुँदै कान्तिपु्रको कार्यालय, सुविधानगर पुग्दा अन्दाजी दस बजेको थियो । सबैतिर शान्ति छाएको थियो, एक गहिरो सन्नाटा । भन्छन् नि आँधी आउनुअघि समुद्र शान्त देखिन्छ । हो, त्यस्तै थियो कान्तिपुर अगाडिको मूल सडक, छेउछाउका गल्लीको अवस्था । सर्वत्र शान्ति थियो । सडकमा मानिस चेतशून्यजस्तो मानसिकतामा हिँडिरहेका थिए । कार्यालय आउने बेलै भएको थिएन ।

त्यतिबेला कान्तिपुर कार्यालयमा टेलिभिजन र पब्लिकेसन्सका गरी यस्तै २०–२५ जना सहकर्मीहरू थियौं कि † यत्तिकैमा दुई–चार जना ठिटाहरू बोरा बोकेर कान्तिपुरभित्र छिरे । बाहिर भवनहरू जलिरहेछन्, हामी मात्र बाँसुरी बजाएर बस्न सक्ने अवस्था पटक्कै थिएन । त्यसैले हामी पनि प्राङ्गणमा झर्‍यौं । बोरामा के छ भन्ने अनुसन्धान गरियो । विदेशमा काम गर्नजानेहरूले म्यानपावरमा जम्मा गरेका राहदानी रहेछन् । तिनलाई कान्तिपुरले सुरक्षितराखिदियोस् भनेर ल्याइएको रहेछ । तिनलाईनष्ट भएको रमिता हेरेर ती सयौं नेपाली कामदारहरूको भविष्यमा पनि आगो लाग्नदिनु त निश्चय नै न्यायोचित थिएन । अनि कान्तिपुरका कुनै अधिकारीले जनताको सम्पत्ति जनताको सद्भावबाट चलेको पब्लिकेसन्सले जिम्मा लिनु मनासिव ठाने र मूलद्वारको छेउमा राखिदिनु भन्ने निर्देशन दिए ।
यतिबेलासम्म कान्तिपुर वरिपरि रहेका दुई–चारवटा जति म्यानपावरका कार्यालयहरू थिए, तिनमा पनि कालो धूवाँको मुस्लो हुर्रहुराउन थालिसकेको थियो । तर हामी निश्चिन्त थियौं ।

कान्तिपुरजस्तो जनआस्था र विश्वासमा चलेको संस्थामा कसले कुभलो चिताउला र ? जनताको पक्षमा सधैं वकालत गर्दै आएका हाम्रा प्रकाशनहरूमाथि कसैको कुदृष्टि पर्ला भन्ने सोच्नुसम्म पनि विकृत मानसिकताजस्तो हुन्थ्यो ।

सुधीर शर्मा, मुकुल हुमागार्इं, म र एकजना साउद थरका सहायकलगायत पाँच–छ जना मात्र थियौं नेपालको कार्यालयमा । हामी झ्यालबाट सडक र छेउछाउमा भइरहेका क्रियाकलापहरूको अवलोकन गरिरहेका थियौं । अचानक यस्तै २५–२६ वर्षका एक जमात युवाहरू कान्तिपुर परिसरभित्र छिरे । त्यतिबेला कान्तिपुरको मूलद्वार पनि खासै गतिलो थिएन । यसअघि कसैको मगजमा कान्तिपुरभित्र यस्तो ताण्डव मच्चिएला भन्ने कल्पनासम्म थिएन । त्यसैले अहिलेजस्तो बलियो गेट बनाउनुपर्छ भन्ने विचारै थिएन । बाहिरको मूल सडकदेखि कान्तिपुर छेउसम्म मानिसको घुइँचो लागेको थियो । मानिसहरू भित्रबाहिर ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए । त्यसैले त्यो जमात छिरेपछि पनि हामीले अन्यथा अर्थमा लिएनौं । रमितेहरू रमिता हेर्न भित्र पसे भन्ने अड्कल लगायौं । तर हाम्रो अनुमान फेल खायो । त्यसमध्येको एउटा, जसले रातोरातो रङको ज्याकेट लगाएको थियो– त्यो अचानक कान्तिपुरका विरुद्ध प्रलाप गर्न थाल्यो । ऊसँगै आएकाहरू पनि उसको आक्रोशमाआफ्नो आक्रोश मिसाउँदै कुर्लिन थाले । कान्तिपुरले के कसुर गरेको थियो र ? जनताको सम्पत्ति सुरक्षित राखिदिन जनताले नै आग्रह गरेकाले परिस्थिति साम्य नहुञ्जेलसम्मका लागि दुई–तीन बोरा राहदानी राखिदिएको थियो । बस्, कसुर यति थियो ।

तर यहाँ त अनर्थ हुन थाल्यो । रातो कपडा लगाउने युवाले एउटा गाडीमा आगो झोसिहाल्यो । उसका मतियारहरू पनि सक्रिय हुन थाले । छेउछाउमा राखेका बाइकहरूमा आगो झोस्न उत्तेजित देखिए ।

आगो झोस्दै एउटाले कान्तिपुर मूल भवनको दोस्रो तलाको झ्यालमा ताकेर इँटा प्रहार गर्‍यो । झ्यालको सिसा चकनाचुर भएर झ्यालमै टाँसियो । प्लास्टिक कोडेट भएकाले छन्द्र्याङछुन्द्रुङ भुइँमा खसेन । त्यसैमध्येको एउटाले बन्द सटरमा कस्सेर लात्ती बजार्‍यो र भवनभित्र छिर्ने प्रयन्त गर्‍यो । तर यसमा ऊ सफल भएन । अनि ऊ आफ्ना दस्ताका दुई हमलाकारीलाई बटुलेर पश्चिमपट्टिको क्यान्टिनछेउ पुग्यो । त्यहाँबाट तिनीहरू टेलिभिजनको स्टुडियोमा उक्लिने प्रयत्न गर्दै थिए । एउटाले माथि जाने सानो भर्‍याङको बन्द ढोकामा जुत्ता बजार्‍यो । तर हाम्रा सुरक्षाकर्मीहरूले तिनीहरूको प्रयासलाई असफल पारे र भगाए । बढो कोलाहलपूर्ण वातावरण थियो । कतैबाट कुनै सुरक्षाको अपेक्षा गर्न सकिने अवस्था थिएन । त्रास र आतङ्कले वातावरण यति हदसम्म कब्जा गरेको थियो– एक जना टेलिभिजनका समाचारवाचक झ्यालबाहिरको कोलाहलपूर्ण दृश्य देखेर किंकर्तव्यविमूढ अवस्थामा समाचारपढ्दापढ्दै बीचैमा छाडेर एक तलामुनिको पर्खालबाट हामफालेर बल्लतल्ल ज्यान जोगाउन सफल भए ।

अवस्था र वातावरणले विस्तारै एकतर्फी युद्धको भूमिका बाँध्दै थियो । हाम्रा साथीहरू जो कार्यालय आउन हिँडेका थिए, मानिसको भीड छिचोलेर भित्र आउन सक्ने अवस्था थिएन । तिनीहरू केही गर्न नसकेकामा चुकचुकाउँदै बाहिरै छटपटाइरहेका थिए । हामी भित्र छटपटाउँदै थियौं । ठीक यति नै बेला टेलिभिजनको माथिल्लो तलाबाट हडबडाउँदै झरे कैलाश सर । उनीसँगै थिए तीर्थ कोइराला पनि । हामीसँगै उभिएर कैलाश सरले पनि घटनाको जानकारी लिए । के गर्ने ? छेवैको प्रहरी परिसर चकमन्न निदाएको छ । मानौं, केही भएकै छैन । कैलाश सर भन्दै थिए– ‘प्रहरीलाई खबर गरेको र सहायता मागेको तर प्रहरीको कतै उपस्थिति देखिँदैनथ्यो ।’ तल त्यो जमात रणभूमि बनाउन उद्यत देखिन्थ्यो । कान्तिपुरमाथि हमला गर्न खोज्नेहरू धेरै थिएनन्, भीडका अधिकांश मानिस कान्तिपुरप्रति आस्थावान् थिए । हामीले यस्तै अनुमान गरेका थियौं ।
वास्तवमा हामीले कान्तिपुरमाथि यस्तोहमला हुन्छ भनेर सोचेकै थिएनौं । केही युवा जो तल वितण्डा मच्चाइरहेका थिए, तिनीहरूले नबुझेर यसो गरिरहेछन् भन्ने हामीलाई लागेको थियो । तर होइन रहेछ । नबुझ्नेले यति धेरै भौतिक सम्पत्तिको क्षति हुने क्रियाकलाप गर्न सक्तैनथ्यो ।

यत्तिकैमा कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको मूल भवन (जुन भूकम्पले क्षति पुर्‍याएपछि ढालियो) तिर पनि विध्वंश गर्न त्यो जत्था अघि बढ्यो । तर सबै सटर बन्द गरिसकिएकाले त्यो जत्था त्यहाँभित्र पस्न भने सकेन । तर टेलिभिजनको भुइँतलाको ‘रिसेप्सन’ कक्षमा पसेर टेलिभिजन,झ्यालका सिसालगायत जेजे भेटे तिनको अस्तित्व एक झिमिकमा नामेट पारिदिए ।

अनि भने कैलाश सर तातिए । उनीसँगै हामी पनि तातियौं । हामी सबै एक तलामाथि गएर आत्मरक्षाका लागि केही लाठीमुङ्ग्रा पाइन्छन् कि भनेर खोज्यौं । समाचार बनाउने अफिसभित्र त्यस्ता सामग्री कहाँ पाउनु ? अनि कैलाश सरले क्यामेरा ठढ्याउने फलामको एउटा लाठो समाते । कैलाश सर, सुधीर शर्मा, तीर्थ कोइराला, मुकुल हुमागाईं र म, हामी यति थियौं । आगजनीको क्रम रोकिएको छैन । जेजे भेटिन्छ, त्यसैले पुल्ठो झोस्दै विनाशको मुखमा लग्दैछ हाम्रो भौतिक संरचनालाई ।

कैलाश सरले कान्तिपुर टेलिभिजन भवनको मूलद्वारमा पूर्वपट्टि फर्किएर भने– ‘कान्तिपुर जनताको स्वामित्व हो, तपाईंहरूको सम्पत्ति हो । हामी तपाईंहरूकै हितमा, तपाईंहरूकै अभिव्यक्ति पोख्तै आइरेहका छौं । तपाईंहरूकै न्यायका लागि र शोषणविरुद्ध आवाज उठाइरहेछौं । अनि किन यसरी आफ्नै घरभित्र धावा बोल्नु हुन्छ ?’ उनको कुरा सुनेर विस्तारै भीडको स्वभाव परिवर्तित भयो । विस्तारै भीड हट्यो।

अहिले पनि मलाई के कुरामा आशंका लाग्छ भने डेढ–दुई सय मिटर नजिकको प्रहरी कार्यालयमा नलगी किन कान्तिपुरमै ल्याइए ती राहदानी भरिएका बोराहरू ? जीउधनको सुरक्षाका लागि बारम्बार सुरक्षाका उच्च अधिकारीहरूलाई गुहार गर्दा पनि किन कुनै व्यवस्था गरिएन र छेवैमा रहेको प्रहरी परिसरका प्रहरीहरू पनि किन मूकदर्शक भएर बसे ? यो कतै कान्तिपुरमाथिको नियोजित षड्यन्त्र त थिएन ?

यो एकतर्फी युद्ध थामिएको दुई घण्टापछि आए सेना र प्रहरीका केही मानिस । अपराहनको ४ बजेको हुनुपर्छ । र, हामी सुरक्षाको जिम्मेवारी लिन्छौं, नआत्तिनुस् भने । तर आगो निभाइसकेपछि तिनीहरू सहानुभूतिको खाली बाल्टी बोकेर आउनुको कुनै प्रयोजन थिएन ।

घिमिरे नेपाल साप्ताहिकका कला संयोजक हुन्।

प्रकाशित : फाल्गुन ७, २०७४ १२:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्