मैदारो ट्रेल

ब्लुज
रोशन शेरचन

काठमाडौँ — घामको टुक्रा निमेषभरलाई उज्यालो छर्दै रूखको आकाशबाट सामुन्ने खस्थ्यो  । फेरि तुरन्तै रूखको हाँगाबिँगामा अल्झेर कतै हराउँथ्यो  ।

हामी दुई सल्लाको वनमा हिंडिरहेका थियौं । गाउँलेहरू त्यसलाई सल्लेरी वन भन्दा रहेछन् । रूखहरू समान उचाइका भएकाले एकैसाल वृक्षारोपण गरिएको अनुमान गर्न सकिन्थ्यो । बुट्टयान नभएकाले सल्लेरी वन छ्यांगै थियो । हामी वनको उत्तर दिशातिर हान्निएका थियौं । पात कुल्चँदाको सर्‍याकसर्‍याक आवाज आइरहेकोथ्यो । तल्तिर मद्विम आवाजमा अविरल बगिरहेको कालीगण्डकी ।
उनी एकतमासले हिँडिरहेका थिए । म आफ्नै धुनमा पछ्याइरहेको थिएँ । निख्रिँदै गरेको सल्लाका रूखहरूलाई पार गरी उनको पैताला भीरको डिलनजिक रोकियो । म एकाध कदम अगाडि बढ्न थालेको थिएँ, उनले सचेत गराए, ‘त्यै ठीक होला ब्रदर, त्यहाँ अलि खतरा छ ।’ म भीरतिरै जान थालेको आशंकामा उनी झस्किए । अगाडि अझ राम्रो भ्यू प्वाइन्ट होला भनेर केही कदम बढ्न खोजेको थिएँ । अजंगको भीर, दैत्यस्वरूप मुख बाएर बसेको । जीउमा काडै उम्रियो । भीरको मध्यतिर थोरै उठेको भाग र त्यसरी उठेको भागमा केही रूख र बुट्ट्यानहरू । पाटे भीर भन्दा रहेछन् ।
पाटेभीरबाट एक दिन मगर्नी दिदीको बाख्रा खस्यो । उनले कथाको सुस्केरा हाले । सल्लेरी वनमा बाख्रा चराउन आएकी । कस्सो बाख्रा भीरको केही उठेको भागमा अड्किन पुगेकाले कालीगण्डकीमा खस्न पाएन । बाख्रा खसेको कुरा क्षणभरमा गाउँभरि फैलियो । ‘गाउँ नै उर्लियो । म पनि सानो थिएँ, साथीहरूसँग कुद्दै आएँ । अचम्भ ! त्यति ठूलो भीरबाट खसेर पनि बाख्रा मरेन । बरु बाख्रा चरिरहेको देखिन्थ्यो । मगर्नी दिदी केही दिनसम्म यहीं बसेर (जहाँ त्यतिबेला हामी उभिएका थियौं) बाख्रा हेरिरहन्थिन् । म कहिलेकाहीं हेर्न आउँथे । बाख्रालाई त्यस्तो निर्जन स्थानमा एक्लै चरेको देख्दा मलाई माया लाग्थ्यो । पछि भीर चढेर हल्ला गाउँभरि फैलियो— कुश्माका केही कामदारहरूले त्यहाँबाट बाख्रालाई निकालेर खाए,’ उनको स्वर भारी भयो ।
भीर किनारमा उभिएकाले तेज बतास शरीरभरि अनुभव हुन्थ्यो । फराकिलो कालीगण्डकी गल्छी पाङ हुँदै बाग्लुङसम्म तेर्सिएको देखिन्थ्यो । प्रकृतिको अद्भुत बनोट । विश्वकै गहिरो अन्धीगल्छी पनि उति सारो रोमाञ्चक होइन । बलेवाको यो गल्छी वास्तवमै रोमाञ्चक छ । यस्तो प्राकृतिक छटा धेरै छैन नेपालमा । मेरो मुस्ताङ कोबाङमा सय मिटर पूर्वी दिशाबाट बग्ने कालीगण्डकी कुन प्रेरणाले बलेवामा सयौं मिटर तल धस्सिँदै बगेको होला ? करोडौं वर्षअघि भौगर्भिक कारणले भूसतहमा विषमता आएको हुनुपर्छ तर शालिग्राम स्पर्श गर्दै बग्ने खोला, देखिने हिमाल, चल्ने बतास र सुसाउने वन उही हो भन्ने भावनाले संवेदित हुन्छु । सत्ते भनेको, तर्कहरू बदलिन्छन् तर भावना बदलिन्न । दशकौंसम्म पनि । पारि डन्डीफोरजस्तो छरपस्ट कंक्रिट घरहरूको कुश्मा बजार देखिन्छ । असिनपसिन सहरीकरणको दौडमा सहभागी भएको । सहरको कुनै क्याफेमा पाटेभीरबारे सुनेको भए त्यसको प्रभाव खास पर्दैनथ्यो । तर, एकाध घण्टा सल्लेरी वनभित्र हिँडेर छेवैबाट मान्छेको बस्तीबाट टाढाको भीर हेर्नु भयप्रद अनुभव रहेछ । उनकी आमाका अनुसार, अहिलेसम्म त्यो भीरले १४ जनाको ज्यान लिइसक्यो। भीरसँग उनको व्यक्तिगत पीडा पनि गाँस्सिएको रहेछ । उनका ज्वाइँले त्यही भीरबाट हामफालेर आत्महत्या गरेछन् । पाटे भीर यति डरलाग्दो छ कि, सामान्य मनोदशामा त त्यसलाई देख्नासाथ मृत्युको कल्पना आउँछ । हतास मनस्थितिमा त त्यसले मान्छेलाई नाम काडेरै बोलाउँदो हो ।
टाढाको झोलुंगेपुलमा मानिसका आकृतिहरू देखिन्थे । त्यो नेपालकै सबभन्दा अग्लो झोलुंगे पुल । कुनै आकृति आख्यानकार तीर्थ गुरुङ र गनेश पौडेलको हुनुपर्छ । भर्खर दुबैलाई सल्लेरी वनको पुछारमा हामीले बिदा गरेका थियौं । त्यसपछि ‘मैदारो’ मा वर्णित भीर हेर्न यता हान्निएका थियौं । यान्त्रिक पुल बिग्रेकाले तीर्थ र गनेश झोलुंगेपुलबाटै फर्किए । तीर्थले ‘पाठशाला’ बेजोड लेखेको छ । गनेश पनि भोलि भारत जाँदै छ । दर्जनौं पैताला बोक्ने गनेश प्रायः यात्रामै भेटिन्छ । हिजो भ्युटावर उक्लँदा तीर्थलाई सारो पर्‍यो । ठिटाहरू उत्तेजित हुँदै कुदेपछि बाटो भुलेर वित्यास पर्‍यो । तीर्थ स्याँ स्याँ... भयो । ऊ तीर्थलाई सम्झाउँछ— बिस्तारै हिँड्नु तीर्थ, तिमीसँग गनेश छँदै छ ।
पाटे भीर ‘मैदारो’ मा भावभूमि भएर आएको छ । पाण्डुलिपि पढ्दा थाहा भयो । भीरको यथार्थलाई स्वैरकल्पनाको साँचोमा ढालेका छन् उनले । पहाडको ग्रामीण जनजीवन, जातीय विभेद, चित्रकार नदिमको निराशा र विद्रोह, माओवादी सशस्त्र संघर्षको पृष्ठभूमि, भीरको रोमाञ्चक प्रसंग, पँधेर्नीको कुराकानी र सुदूर भविष्यप्रतिको आशावादिता त्यसका कथ्यहरू छन् । उनले आफूले अनुभव गरेको, समाजकै कथा र पात्रहरूलाई उठाएका छन् । कुराकानीको दौरान थाहा भयो, उनकी भान्जीले गाउँको दलितसँग प्रेमविवाह गरेपछि परिवारमा भूकम्प नै गएछ । उनी र भाइले बुताले भ्याएसम्म सम्झाईबुझाई जेनतेन परिवारलाई सम्हालेछन् । त्यो घटनाले परिवारमा भयंकर हुन्डरी निम्त्याएछ । उनी सुनाउँछन्, ‘हाम्रो मनोविज्ञानमा जातीय विभेद कति भित्रसम्म जरा गाडेर बसेको रहेछ भन्ने त्यतिबेला मलाई अनुभव भयो ।’ त्यो घटनाले नै उनलाई ‘मैदारो’ लेख्ने प्रेरणा र साहस दिएको हुनुपर्छ । पाण्डुलिपि पढ्दाको सीमित प्रभाव पाटे भीर, पैयुँपाटा, अमलाचौर, कालिकास्थान, कुश्मिशेरा र सल्लेरी वन घुमेपछि सघन बन्दै गयो ।
नेपाली साहित्यमा भीरको प्रसंगहरू आउँदै नआएका होइनन् । पर्याप्त आएनन् कि ? भावभूमिकै रूपमा आउने त अझै कम होला । मलाई लीलबहादुर क्षत्रीको उपन्यास ‘बसाइँ’को सम्झना आउँछ । प्रमाणपत्र तहमा पढ्नुपर्थ्यो । राँकेभीरबाट हामफालेर आत्महत्या गर्न खोजेकी झुमालाई मोटे कार्कीले बचाउँछ । त्यस्तै आख्यानकार राजन मुकारुङको उपन्यासको त शीर्षक नै छ ‘दमिनी भीर’ । काजीबाट बलात्कृत भएपछि घरमाथिको भीरबाट हामफालेर दमिनीले आत्महत्या गर्छिन् । असमानता र विभेदको कथा छ,
‘दमिनी भीर’ मा । भीर सजिलो उपायजस्तो देखिन्छ, आत्महत्या गर्न । घाँसदाउरा, चरिचरनमा जाँदा क्षणिक आवेशको क्षण मृत्युवरण गर्न सजिलो माध्यम । मान्छेले गर्दै आएको पनि त्यही देखिन्छ । खोलानजिक छ भने त्यसैमा हेलिने, भीर छ भने त्यसैबाट हाम फाल्ने । त्यस्ता माध्यमहरू सहजै उपलब्ध नहुँदा हुन् त, आवेश शान्त भएपछि आत्महत्या गर्न खोज्नेले पक्कै पुनर्विचार गर्थ्यो ।
कलंकीबाट बिहान हिँडेको, बलेवा पुग्दा साँझै पर्‍यो । सुई खेत, लुम्ले, नयाँ पुल एरियाको बाटो विस्तारले गाडी अबेर भयो । घाम डाँडामुन्तिर ओर्लिंदै थियो । गल्छी अँध्यारोमा डुब्दै थियो । त्यो नै त्यो दिनको अन्तिम ट्रिप थियो । मनमा डर पलायो । यान्त्रिक पुल धेरै अग्लाइमा चल्छ । घाम नदेख्दा यसै चिसो अनुभूति हुन्छ । तर रोमाञ्च भाव बढी हुँदा डर सतहमा आउन पाएन । अन्तरमा कतै चेपिएर रह्यो । डर निरीह भएपछि नै मानिस बलियो देखिने हो । डब्बा बिस्तारै अघि बढिरहेको थियो ।
धेरैमुनि धूमिल कालीगण्डकी बगिरहेको थियो । दिनभरको यात्राले थकित थिए । थाकेको अवसर पारेर हल्का उदासीपन घेर्न आउँदै थियो । काठमाडौं बस्दा उकुसमुकुसै भएको थिए । एक दिन उनको फोन आयो ‘बलेवा महोत्सव हुँदै छ, समय मिलाएर पुगौं ब्रदर ।’ त्यसो त उनको गाउँ जाने कुराकानी नभएको होइन तर व्यस्तताले जान सकिरहेको थिइनँ । यसपालि अनुकूल मिल्यो । झोलामा एक जोर कपडा र मञ्जन ब्रस हालेर कुदिहाले । उनी चितवनबाट गाडी चढ्छन् । म काठमाडौंबाट । पोखराबाट तीर्थ र गणेश मिस्सिएपछि यात्रा झन् रोमाञ्चक बन्छ ।
बलेवा महोत्सव मात्र थिएन । समाजको दुर्दान्त घाउलाई केही नजिकबाट नियाल्ने अवसर थियो । मानव जातिकै कलंक वर्णव्यवस्थालाई नजिकबाट बुझ्ने यात्रा थियो । उक्त यात्रालाई नामकरण गर्दा उपयुक्त नाम हुन्छ– ‘मैदारो ट्रेल’ । मोटरगाडीमै पुग्न सकिन्थ्यो भने अन्य नाम उपयुक्त हुन्थ्यो । हिँडेर मात्र पुग्न सकिने ठाउँ भएकाले ट्रेल । पदमार्ग । जीवनमा आधा दर्जन ट्रेलहरूको यात्रा गरियो । लाङटाङ, कञ्चनजंगा, अन्नपूर्ण, हेलम्बु, तीनजुरे, तामाङ हेरिटेज र सगरमाथा ट्रेल । ती मूलतः प्राकृतिक थिए, मैदारो ट्रेल सामाजिक र राजनीतिक लाग्यो । मैदारो ट्रेल सारमा विचारको भित्री यात्रा रहेछ ।
समाज उल्टो दिशातिर हिँडेकाले प्रमुख पात्र नदिन उल्टो पेन्टिङ बनाउँछ । चमेरा विम्ब कभरमा सटीक छ । चरम निराशाका क्षणबाट निस्केर उज्यालोतिरको यात्राले ऊर्जा दिन्छ । नदिन आफ्नो जीवन दृष्टिकोण यसरी अभिव्यक्त गर्छ, ‘उल्टोलाई उल्टाउँदा सुल्टो हुन्छ ।’ तर, यात्रा कदाचित सहज छैन । कथ्यले अनेकन घुम्तीहरू छिचोल्छन् र अनुभूतिको भिन्न लोकमा पाठकलाई पुर्‍याउँछन् । राजनीतिसँग जोडिएको वैचारिकी अर्को पाटो छ । शान्तिपूर्ण आन्दोलन र सशस्त्र संघर्षबीचको घर्षण वस्तुतः वैचारिक घर्षणहरू हुन् । उनको वैचारिकीलाई यी घर्षणहरूमा खोज्न सकिन्छ । ‘मैदारो’ मा प्राकृतिक भीर भन्दा मानव निर्मित भीरले तेर्स्याएका पीडा, विव्ल्याटा र संघर्षहरू धेरै छन् । जातीय विभेदका असुरी भीरहरू झन् निर्मम । दृश्यभन्दा अदृश्य भीर झन् खतरनाक । स्थूलभन्दा सूक्ष्म भीर थप जोमिखपूर्ण । उत्तिकै छली पनि । नदेखिनाले छैन भन्ने भ्रम पनि सिर्जना हुने । विसं २००४ सालमै बाग्लुङमा जन्मेका सर्वजित विश्वकर्माले सर्वजन संघ स्थापना गरी यस भेगमा दलनविरुद्व आन्दोलन थालेको इतिहास भेटिन्छ । अम्बेडकर र गान्धीको प्रभावमा बनारसबाटै पर्चा छपाएर सर्वजितले बाग्लुङको ओमप्रसाद चौतारामा पहिलो कार्यक्रम गरेका थिए । लामो समय त्यो इतिहास विस्मृतिकै गर्तमा पुरियो । ‘मैदारो’ ले त्यसलाई उत्खनन गर्दै वर्तमान समयको आलोकमा नियाल्ने प्रयास गरेको छ । त्यसैले त्यसको महत्त्व ऐतिहासिक छ । सारमा मैदारो मानवनिर्मित भीरहरूको कथा हो ।
उनी एकाङ्की छैनन् । न सामाजिक यथार्थवादी क्याम्पमा सीमित छन् । न त स्वैरकल्पनाको । बरु झोलुंगेपुलजस्तो दुवै विचारहरूको सेतु बनेका छन् । माटोको यथार्थ छ । बुनोटमा स्वैरकल्पना । कुशल संयोजन उनको आर्जन ।
हर्मन मेलभिलले सन् १८५१ मा कालजयी उपन्यास लेखे– ‘मोवी डिक’ । अहेब ह्वेलसँग बदला लिन चाहन्छ । कारण ह्वेलले उनको खुट्टा खाइदिएको छ । समुद्री भावभूमिमा उक्त पुस्तकले मान्छेको अठोटको कथा भन्छ । समालोचनाको एउटा स्कुलले अचम्मको निष्कर्ष निकाल्यो– ‘मोबी डिक’ मा ह्वेल छैन । ह्वेल मात्र मेटाफोर हो । आश्चर्य ! अधिकांश पाठक त्यहाँ समुद्री यात्रा, हारपुन र ह्वेलैह्वेल देख्छ । सिम्बोलिस्टहरूको त्यो निष्कर्ष अपत्यारिलो लाग्छ । ह्वेललाई प्राणी नमानेर खराब प्रवृत्तिको समुच्चय मान्दा भने त्यो पत्यारिलो सुनिन्छ । त्यसैको सापेक्षमा, ‘मैदारो’मा पनि भीर छैन भन्यो भने, त्यो संश्लेषण पनि तर्कसंगत बन्छ । अदृश्य भीरलाई सघाउने पाटेभीर पनि मेटाफोर नै हो । कविको अन्तरदृष्टिबिना त्यस्तो मेटाफोर बन्दैन । आख्यान साहित्यमा ‘मैदारो’ लाई सुखद आगमन ठानेको छु । मलाई यो सुन्दर लागेको छ, समग्र मूल्याङ्कन भने भविष्यको गर्भमै निहित छ । भोलि काठमाडौं फर्कनु छ । तर म सोच्छु, वैचारिक हिसाबले भोलि पनि म पृथ्वी राजमार्गभन्दा बढीे मैदारो ट्रेलमै यात्रा गरिरहेको हुनेछु ।

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७५ १२:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

आँटिली बालिका

कफीगफ
मैले कपास नलिई दुई–चारवटा चक्लेट झ्याप्प पारेँ, उसले मेरो कुरा बुझेर हातभरि मुठ्याई र त्यही पुन्टे झोलाभित्र कोच्न खोजी । कुनै चक्लेट त भित्र पस्न नमानेर अटेर गरेजस्तो देखियो, उसले गुच्चा ठेल्ने औँला बनाएर ट्वाक्क ट्वाक्क हानी ।
नारायण वाग्ले

काठमाडौँ — त्योबेलासम्म सोचिरहनू जबसम्म कुनै सोचाइले तिमीलाई छक्क पार्दैन  । सिपालु लेखकहरू त्यही भन्छन्, त्यो बेलासम्म लेखिरहनू जबसम्म कुनै कथाले तिमीलाई अचम्भित तुल्याउँदैन  । त्यो बेलासम्म हिँडिरहनु जबसम्म तिमीलाई ठेस लाग्दैन । अथवा, त्यो बेलासम्म उभिरहनू, जबसम्म तिमीलाई कसैले ठेल्दैन ।

एक जना कसैले नठेलेसम्म म बुद्ध एयरको काउन्टरमा त्यसैगरी उभिरहेको थिएँ । चन्द्रगढी विमानस्थलमा बाक्लो ज्याकेटबाहिर झोला भिरेका ती हतारेलाई काउन्टरका कर्मचारीले रोके । मतिर देखाउँदै सम्झाए, ‘धैर्य गर्नुस्, लाइनमा उहाँ हुनुहुन्छ ।’

उनी मतिर हेर्दै क्षमाशील हाँसो हाँसे । हेहेहेहे गर्दै थिए, तुरुन्तै मुख बन्द गरे । उनको हातमा लामो नेपाली कागजवाला नाबालिग नागरिकता थियो । मैले बोर्डिङ पास पाएपछि केही पर सर्दै एक छिन हेरेँ । उनले कर्मचारीसँग भने, ‘बच्चीलाई पठाउन लागेको । टिकट नम्बर यी यहाँ छ ।’

उनको हात समातिरहेकी बच्चीको कपाल पछिल्तिर दुइटा बाटुला दुई रङका काँटा थिए । कपाल कोरेर लपक्क थियो । मैले ढल्केर उनको आकृति हेर्न खोजेँ, आँखामा गाजल थियो । खैरो स्विटरबाहिर सिसाकलम थन्क्याउने आकारको पुन्टे झोला थियो । त्यो एकातिरको काँधबाट अर्कोतिरको काखीमुनिसम्म छातीमा टाँसिएको थियो ।

‘कति वर्षकी भइन् ?’ कर्मचारीले जर्‍याक्क उभिएर नानीलाई हेर्दै सोधे । धन्य, नानीलाई जुरुक्क उचालेर तौल नापेनन् । त्यसो गरेको भए कपासजस्तो हलुको ज्यान अटाउने सिट कौडीको भाउमा आउँथ्यो र ? तौलका आधारमा यात्रुको रकम समायोजन हुने गरेको छैन ।

‘आठ, दस वर्ष भइहोला,’ उनले जवाफ फर्काए, ‘०६७ सालमा जन्मेकी हो ।’

मैले आफ्नी छोरीभन्दा केही सानी देखेर मनमनै उचाइ दाँजेँ । मेरी छोरी एक बित्ता अग्ली होला भन्ने सोच्न औँला जोडेँ र सर्किएका ओठ नखुल्दै बन्द गरेँ । आफूले पनि छोरीको नाबालिग नागरिकता बनाउँदाको उमंग सम्झिएँ । साथसाथै सोचेँ, मैले त त्यसरी छोरीलाई एक्लै कतै यात्रामा पठाउन आँटेको छैन ।

‘आँटिली बालिका’ को नाबालिग नागरिकता पट्याउँदै कर्मचारीले बोर्डिङ पास बनाइदिए । बालिकाले त्यसलाई हातमा चकलेटझैँ समाती । पल्याकपुलुक गरेपछि पुन्टे झोलाभित्र हाली ।

सुरक्षा जाँच पार गर्न सूचना आइसकेकाले म अर्को लाइन लागेँ । यो विमानस्थलमा पूर्वोत्तर भारतदेखि समेत यात्रुहरू आउने भएकाले भाषा र भेष थपिन्छ, जाँचपड्ताल केही लम्मिएकै हुन्छ ।

झोला छाम्ने काइदा उही हो, जसरी डक्टरलाई जँचाउन जाँदा बिरामीसँगै सोध्छन्, तपाईंलाई के भयो ?
सुरक्षाकर्मीले सोध्ने उही हो, ‘झोलामा के छ ?’

आफैँ हेरे भैगो त । होल बडी चेकअप याने कि सम्पूर्ण शरीर छामछुम गर्दा पनि सोध्ने त्यही हो– माचिस, लाइटर, चक्कू छ कि ?
होइन, चुइँगम मात्र छ चाहिन्जो भन्दिए हुन्छ ।

खैर, संवदेनशील क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीसँग असंवेदनशील हुनुहुँदैन ।

प्रतीक्षालयमा एकाध काखे शिशु पनि थिए, आमासँग टाँस्सिएका । कुनै त दूधको बोतल भुइँमा गुडुल्क्याउँदै, फेरि समात्न खोज्दै थिए । कोही हलक्क बढेका केटा थिए, अभिभावकसँगै । वा केटी । मोबाइलमा कुनै गेम हेरिरहेका वा नयाँ डाउनलोड गरिएको एप चलाउन हात चिलाइरहेका ।

त्यो आँटिली बालिका ओझेल परेपछि मैले बिर्सिएँ । त्यहाँ देखिएकी भए ख्याल आउने थियो । यात्रुहरूका चिन्ता आफ्नै थिए, उडान होला/नहोला । आकाश खुल्ला/नखुल्ला । दुई दिनअघि मात्र दिनभरिको हावाहुरी र झरीले धेरै उडान बिथोलेको थियो । कत्ति यात्रु आउनै पाएनन् वा जान ।

चैते याम नै उस्तै । उसमाथि अस्ति भर्खर बारा/पर्सामा त्यत्रो टोर्नाडो चलेको, जसको क्षति अझै संकलन हुँदै छ । त्यो हुण्डरी मच्चाउने विध्वंसकारीलाई नेपाली नाम के दिने भन्नेमा विशेषज्ञहरू विचार मथ्दै छन् ।

यती एयर उड्यो । बुद्धको पालो आयो । मेरो सिट १८ ‘सी’ थियो जुन जहाजको पुछारको लहर हो भन्ने मलाई थाहा थिएन । पारिचारिकाले नमस्ते गर्दै भित्र्याएपछि मैले रुक्स्याक थन्क्याउन माथिको ढकनी खोल्न खोजेँ । उनले सिटमुनि खुट्टाले च्यापेर राख्न सुझाइन् । त्यही बेला मैले देखेँ मेरो सिटछेउ झ्यालतिर त्यही आँटिली बालिका आएर बसिसकेकी छ ।

म मुस्काएँ । उसले मतिर हेर्दै गाला तन्काई, पिर्पिराउने आँखाका गाजल चम्काई । केही आत्तिएको, केही कसो गरूँ के गरूँ भइरहेको भान ओठ र आँखामा पारेको मैले पढेँ ।

‘हेलो,’ मैले सिटपेटी बाँध्दै भनेँ । हात मिलाऊँ कि जस्तो लागेको थियो, उसको हात भने उसकै सिटपेटीतिर अलमलिरहेका रहेछन् । मैले बाँध्न सिकाइदिएँ । उसले अझै जानिन । मैले आफैँ बाँधिदिएँ, अलिकति ठाउँ छाडिदिँदै, ताकि कम्मर चल्मलाउन अप्ठ्यारो नहोस् ।

मैले छोरीलाई विदेशमा पहिलोपल्ट जहाजबाट ओर्लिएपछि कारभित्र त्यसैगरी पेटी बाँधिदिँदा निर्दोषितापूर्वक मलाई सोधेकी थिई, ‘यो गाडी पनि उड्छ पापा ?’

म हाँसोले ठहरै भएको थिएँ । अहिले पनि म उसलाई त्यो घटना सुनाउने गर्छु । ऊ आफैँ सोध्ने गर्छे, ‘तिमी त्यतिबेला किन त्यस्तरी हाँसेका थियौ ?’

सिटपेटी बाँधेपछि जहाज उड्ने पक्का भयो । बालिकाले झ्यालबाहिर दृश्य धेरै छिटो चलेको चाल पाउन थाली । पारिचारिकाको उद्घोषअनुसार मैले मोबाइललाई एरोप्लेन मोडमा राखेँ । उसले पाइन्टको खल्तीबाट सानो मोबाइल निकाली । अफ गर्न खोजी । सकिन । मलाई दिई । मैले त्यो श्यामश्वेत मोबाइल थिचेर बन्द गर्न खोजेँ, स्मार्ट फोन चलाउने बानीले मलाई बिगारिसकेछ । पल्लोपट्टिका यात्रुसँग सहयोग मागेँ । उनले अफ गरिदिए । बालिकाले खल्तीभित्र फर्काई ।

‘मेरो नाम नारायण हो,’ मैले दायाँ फर्केर भनेँ, ‘तिम्रो नि ?’
‘शीताष्मा,’ उसले भनी ।
मैले नबुझेर दोहोर्‍याएँ, उसले मलाई बुझाउन अलि चर्को बोली ।
‘पहिला जहाज चढेकी थियौ ?’
‘अहँ ।’
‘पहिला काठमाडौं गएकी थियौ ?’
‘अहँ ।’
‘तिमी आँटिली रहिछौ, गुड गर्ल,’ मैले भनेँ ।
उसले केही पनि भनिन । आँखा भने वरिपरि डुलाएको डुलायै गर्न थाली ।
‘कति कक्षामा पढ्छ्यौ ?’
‘चार,’ उसले भनी, ‘अब पाँचमा जाने ।’
‘ए,’ मैले भनेँ, ‘मेरी छोरी पनि अब पाँचमा जाने । फोटो हेर्छ्यौ ?’

उसले टाउको हल्लाएपछि मैले मोबाइलमा देखाएँ । छोरीका पोजहरू बाबुका मोबाइलमा किन यतिसारो भरिएका हुन्छन् मैले बुझेको छैन ।

‘अहिले त स्कुल छुट्टी छ हगि ?’
‘त्यही भएर त म काठमान्डू जान ला,’ उसले भनी ।
‘अघि तिमीलाई एयरपोर्टमा छोड्न आउनुभएको को हो ?’ मैले सोधेँ, ‘हजुरबुवा ?’
‘होइन,’
‘को त ?’
‘बुबा,’ उसले भनी ।

हुन्छ नि कति त घरमा अरूले जे बोलाउँछन् त्यही सिको गर्छन् । बुबालाई दाइ भन्छन्, आमालाई भाउजू वा हजुरबुबालाई पनि बुबा वा हजुरआमालाई पनि आमा भनेर बोलाउँछन् । त्यस्तै हो कि ?
‘तिम्रो ग्य्रान्ड फादर कि फादर ?’
‘फादर,’ उसले भनी ।
‘सरी है,’ मैले कान समात्दै भनेँ । ग्लानिबोध भयो । उसलाई सान्त्वना दिन थालेँ, ‘हेर न, मेरी छोरीलाई पनि मसँग देख्दा जल्ले नि हजुरबुबा हो भनेर सोध्छन् ।’

उसले फिस्स हाँसेझैँ गरी । मैले भनेँ, ‘बरु तिम्रो बुबाको त कपाल मेरोजस्तो फुलेको छैन नि, हगि ?’
उसले मुन्टो हल्लाई । फेरि बाहिर हेर्न थाली । जहाज हलक्क आकाश काट्न थालिसकेको थियो । बेलुनभन्दा छिटो उडेको हेर्ने उत्सुकता उसमा कम्ती होला र ? मैले उसको बुबालाई नानाथरी भनिदिएको उसले माइन्ड गरी कि ?

एकपल्ट त्यस्तै भयो । केही वर्षअघिको कुरा हो । पछ्यौरा ओढ्दै हिउँदे घाम तापिरहेका महिलाहरू बसेको मेचको ठिक्क बीचमा छोरीलाई राखेर म मकै खुवाउँदै थिएँ । व्यस्त बजारको त्यो खुला ठाउँमा एक जना बढी बाठा सज्जन टाढैबाट हात हल्लाउँदै चर्को स्वरमा कराउँदै आए, ‘ओहो नारायणजी, नातिनी हो ?’

‘हैन,’ मैले सानो स्वरमा भनेँ, ‘छोरी हो ।’
‘कान्छी छोरी ?’ नजिक आइपुग्दा पनि उनको स्वर उत्रै थियो ।
‘एउटै हो,’ मैले भनेँ ।
‘सेकेन्ड म्यारिज ?’
‘होइन हउ,’ मलाई चिट्चिट् हुन थाल्यो ।
‘लेट म्यारिज ?’ उनका प्रश्नहरू सिध्दिने छाँट देखिएन ।
‘खै, के भनूँ ?’ म लत्रिएँ ।

उनले जान्ने पल्टेर मेरो बायाँपट्टि पछ्यौरा ओढिरहेकी महिलातिर हेर्दै सोधे, ‘भाउजू हो ? ए भाउजू नमस्ते है ।’
कति हाँस्नु ? वा रुनु ?

यस्तै घटनाहरूको भुक्तमानी भएकी मेरी छोरीले आजित हुँदा कहिलेकाहीँ भन्ने गर्छे, ‘पापा, तिमी निदाएको बेला म कपालमा कालो दल्दिन्छु है ।’

म कत्ति सम्झाउने गर्छु । आज आफैँ अनाहकमा अर्काकी छोरीलाई त्यस्तै भन्न पुग्दा मलाई पछुतो मात्र लाग्यो भन्ने सोचेर पुगेन । मैले उनलाई क्षतिपूर्तिस्वरूप केही भन्नुपर्थ्यो, के भन्ने आफैँलाई थाहा थिएन ।
‘तिम्रो बुबा घर फर्किनुभयो ?’

‘अँ,’
‘काँ हो ?’
‘फिक्कल,’
‘फिक्कलबाट केमा आएको ?’
‘बुबाको बाइकमा,’
‘तिम्रो पछाडिको नाम ?’
‘घिमिरे,’
‘बुबा के गर्नुहुन्छ ?’
‘पढाउनुहुन्थ्यो, अहिले छाड्नुभयो,’
‘तिम्रो परिवारमा को–को हुनुहुन्छ नि ?’
‘आमा, दाइ, भाउजू, दिदी र एउटी बहिनी,’ उसले भनी, ‘बहिनी त सानी छ ।’
‘कति सानी ?’
‘सानी के,’
‘गाईभैँसी नि ?’
‘गाई र बाच्छो,’ उसले भनी, ‘बाच्छी हो क्या हो ।’
‘कुकुर नि ?’
‘छैन,’
‘बिरालो त पक्कै होला,’
‘छ नि,’
‘गाई ब्याएको घरमा त दूध चोर्न आइहाल्छ नि हगि ?’
‘मेरो त चोर्दैन,’
‘बिरालोलाई कसरी बोलाउनुपर्छ थाहा छ ?’
‘कसरी ?’
‘सुरी ।’

खासमा उसलाई थाहा छ बिरालालाई बोलाउनै पर्दैन । ऊ कसैले बोलाएर कतै जाने पनि होइन । ऊ कतै गएको पनि कसैलाई थाहा हुँदैन ।

पारिचारिका ट्रे तेर्स्याउँदै आएको देखेपछि मैले उसलाई हातभरि लिन सुझाव दिएँ । ‘के ल्याएको ?’ उसले सोधी ।
‘चक्लेट,’ मैले भनेँ ।

मैले कपास नलिई दुई–चारवटा चक्लेट झ्याप्प पारेँ, उसले मेरो कुरा बुझेर हातभरि मुठ्याई र त्यही पुन्टे झोलाभित्र कोच्न खोजी । कुनै चक्लेट त भित्र पस्न नमानेर अटेर गरेजस्तो देखियो, उसले गुच्चा ठेल्ने औँला बनाएर ट्वाक्क ट्वाक्क हानी ।
‘एउटा त खाऊ,’ मैले भनेँ ।

खोल्न सिकाइदिएँ । मुखमा क्वाप्प पारी, खोल राख्ने ठाउँ देखाइदिएँ । झ्यालबाहिर हेर्न थाली । पारिचारिकाको कुनै उद्घोष आयो । प्रस्ट सुनिएन । सिटपेटी बाँधिराख्न भनिएको थियो । केही बेरमा जहाज हल्लिन थाल्यो, उसले आबुई भन्दै दुवै हात सिटको पाखुरामा च्याप्प समाती । मैले हावा चलेको बेला बादलभित्र पस्दा केही बेर पिङ खेलेजस्तो हुन्छ भनेर सम्झाएँ । झ्यालबाट देखिने सेतो बादल निख्रिएपछि दसैँ पिङ हल्लिन छाड्यो ।

मैले अर्को चक्लेट पनि मिठ्याएँ, ऊतिर हेर्दै सोधेँ, ‘अर्को खान्नौ ?’
उसले ‘अहँ’ भनी ।
एक छिनपछि अर्को एक झट्का पिङ खेल्नुपर्‍यो ।
‘तिम्रो फिक्कल रमाइलो छ, हगि ?’
‘जानुभएको छ ?’
‘त्यही बाटो झरेको हुँ म पनि,’ मैले भनेँ, ‘तिमीलाई सबभन्दा रमाइलो कहाँ लाग्छ ?’
‘अन्तु डाँडा,’
‘घाम उदाउने भएर ?’
उसले फेरि अँ भनी । मैले थपेँ, ‘मलाई त फिक्कल, करफोक, कन्याम, मिरिक नामै मन पर्छ ।’
‘डाँडाहरू हेर्नू त,’ उसले झ्यालबाहिर आँखा नहटाई मतिर इसारा गरी, ‘कत्ति रमाइलो हगि ?’

अर्को एक खेप झट्का लाग्नुअघि पारिचारिका आएर भन्न थालिन्, ‘ए नानु, तिमीलाई बान्ता आयो भने यी यसमा गर्नू है ।’
उनले सिटअगाडिको खल्तीबाट कलेजी रङको कागजी झोला निकालेर देखाइन् । फेरि भनिन् । बालिकाले मसँग भनी, ‘मलाई त कहिल्यै बान्ता आउँदैन ।’
‘राम्रो,’
‘हेर्नू न, कति धेरै घर है ?’
‘त्यही त,’
‘जता हेर्‍यो घर है ?’
‘त्यही भन्या,’
जहाज ओर्लिंदै गएपछि घर झन् ठूला देखिन थाले । उसले सोधी, ‘काँ हो यो ?’
‘काठमान्डू,’
‘यति छिटो ?’

त्यति छिटो हामी अवतरण भयौँ । सिटपेटी फुकाल्ने संकेत आउनासाथ पारिचारिकाले आएर बालिकालाई लगिन् । म उठ्न पाएकै थिइनँ । उसले मलाई नाघेर जानुपर्‍यो । किन त्यति चाँडै झारिदिया होला भन्ने सोचिरहेँ । एक छिनपछि थाहा भयो, झोलाहरूको प्रतीक्षालयसम्म पुर्‍याउने बसको ड्राइभर समानान्तर सिटमा उसलाई लगेर राखिएको रहेछ । भीडभाड बसभित्र मैले उसलाई चियाउँदा उभिरहेका यात्रुमध्ये कसैको काखीमुनि प्वालबाट मैले उसलाई देखेँ । उसले पनि त मलाई चियाइरहेकी रहिछ । त्यस्तो बेला आँखाहरू जत्ति पनि हाँस्न सक्छन् ।

बस रोकिनुअघि मैले झ्यालबाहिर हेर्दा एक जना महिला आँखा फट्टाउँदै र सम्पूर्ण दाँत टल्काउँदै प्रसन्नचित्तले बालिकातिर हेरिरहेको मैले देखेँ । यात्रुको बीचमा ऊ हतारिँदै ती महिलाछेउ पुगी । म ढुक्क भएँ । आफ्नो गतिमा बाहिर निस्किएँ । बालिकातिर हेर्दा ती महिलासँगै उभिरहेकी रहिछ । मैले बाई गर्न हात हल्लाउनुअघि ख्याल गरेँ— उसले मतिर हात हल्लाउँदै ती महिलालाई केही भनिरहेकी थिई ।

मैले भेटेरै जाऊँ भन्ने निधोसाथ पाइला ऊतिर सारेँ । उसको खैरो स्विटरले बाक्लो भएको ढाडमा थुप्थुप्याउँदै भनेँ, ‘ल, काठमाडौं रमाइलोसँग घुम है ।’ अनि महिलातिर फर्केर भनेँ, ‘कस्तो आँटिली रहिछन्, ढुक्कसाथ आइन्, भेरी स्मार्ट ।’

महिला हाँसिरहिन् । मैले सोधेँ, ‘यिनको ममी हुनुहुन्छ ?’
‘होइन,’ उनले मुद्रा अचानक गम्भीर बनाउँदै भनिन् ।
हँ ? म फेरि ट्वाल्ल पर्नुपर्ने भयो ।
‘दिदी हुँ,’ उनले भनिन् ।

तत्काल सरी भन्ने शब्द मरिगए झरेन । ओठभित्र त्यो कैद भएको भयै भयो । त्यसले सास पनि फेर्न पाएन । मैले कति छिटो टाप कसेँ त्यो आँटिली बालिकाले सम्झिरहनेछ, सायद ।

(वाग्लेद्वारा लिखित ‘कोरियाना कफीगफ’ हालै प्रकाशन भएको छ ।)

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७५ १२:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT