अफगान असफलता

हिमेश

 अन्ततः अफगानिस्तान विश्वकप क्रिकेट २०१९ को चुत्थो टिम सावित भयो  । यसपल्टको विश्वकपमा छनोटका लागि दुई स्थान उपलब्ध थियो, त्यसबाट छानिने दुई टिम थिए— अफगानिस्तान र वेस्ट इन्डिज  ।

संयोगले यिनै दुई टिम नै पुछारतिर रहे । अफगानिस्तान त वेस्ट इन्डिजभन्दा पनि पछाडि रह्यो । जस–जसले वान–डे क्रिकेटको विश्वकपमा धेरै टिम हुनु हुन्न भन्छन्, उनीहरूका लागि चिताएजस्तै नतिजा हो ।


नत्र ज–जसले वान–डे विश्वकपमा बढीमा १६ टिम हुनुपर्छ भन्छन्, त्यसका लागि यो खराब नतिजा हो ? विशेषतः जसरी अफगानिस्तानले यो विश्वकप खेल्यो, त्यो वास्तवमै निराशाजनक रह्यो । वेस्ट इन्डिजभन्दा पनि अफगानिस्तानको खेलमा हाम्रो रुचि हुनु स्वाभाविक नै हो । यो त्यही टिम हो, जसले नेपाली क्रिकेटको नाकमुनिबाटै लोभलाग्दो प्रगति गर्‍यो र हामी हेरेको हर्‍यै भयौं । हामीले ईर्ष्या मात्र गर्न सक्यौं । अब त हामीले अफगानिस्तान क्रिकेटलाई छुन पनि गाह्रो हुन सक्छ । यही टिमले विश्वकप खेलिरहेका अरू टिमलाई भने छुन सकेन । यस्तो किन भयो त ?


उत्तर खोज्न प्रयास सुरु भएको छ र यसका केही कारण पनि देखिन्छन् । पहिलो ठोस कारण हो, कम अनुभव । अफगानिस्तानले विश्वकप क्रिकेटको माथिल्लो स्तरमा खेल्न थालेको धेरै भएको छैन, खालि केही वर्ष न हो । यसबीच उसले केही सम्झनयोग्य जित पनि निकाल्यो । यसमध्ये अधिकांश जित आफूभन्दा मुनिकै थिए, आयरल्यान्डजस्ता टिम । अफगानिस्तानले २०१५ को विश्वकप पनि खेलेको थियो, त्यति बेला प्रतियोगिताको ढाँचा नै बेग्लै थियो । यसपल्टको विश्वकपमा सहभागी १० टिममध्ये सबैले सबैसँग खेल्नुपर्छ । यही कारणले अफगानिस्तानी क्रिकेट पनि वास्तविक परीक्षाबाट गुज्रियो, अनि थाहा भयो– अफगान क्रिकेटले सिक्नुपर्ने त अझै धेरै रहेछ, गर्न बाँकी धेरै रहेछ ।


अफगानिस्तानले यति ठूलो प्रतियोगितामा यति धेरै खेल यसअघि कहिल्यै खेलेकै थिएन, त्यो पनि सबै आफूभन्दा माथिका टिमसँग । सीधा सीधा भन्दा अफगानिस्तानको क्रिकेट स्तर अझै कमजोर नै छ । यसले जे जति चर्चामा रहन जित निकालेको थियो, त्यो आफू जत्तिकै टिमविरुद्ध थियो, होइन भने आफूभन्दा कमजोर नै । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आईसीसी) का लागि लेख्दै अफगानिस्तानका पूर्वखेलाडी मिर्वाइस असरफले भनेका छन्, टिममा यति ठूलो प्रतियोगिता खेल्ने अनुवभ नै थिएन । उनको ठहर थियो, ‘विश्वकपमा अफगानिस्तानले केही राम्रो गर्छ भन्ने अपेक्षा छ भने त्यसका लागि पर्याप्त अनुभव चाहिन्छ । सबैले के बुझ्नुपर्छ भने विश्वकपमा अफगानिस्तानले गरेका सबै टिम अब्बल दर्जाका हुन् । यी टिमविरुद्ध खेल्नु कहिले पनि सजिलो हुन्न । त्यसैले विश्वकपजस्तो प्रतियोगिताबाट अफगानिस्तानले रातारात केही गर्छ भनेर अपेक्षा धेरै गर्नु हुन्न ।’ हुन पनि बंगलादेशजस्तो टिमलाई अहिलेको स्तरसम्म पुग्न पनि धेरै समय लाग्यो ।


अफगानिस्तानका लागि तीन वर्षअगाडि अन्तिम पटक खेलेका असरफ के पनि मान्छन् भने विश्वकप ठूलो शिक्षाका रूपमा रह्यो । त्यो अर्थमा लगभग सबै हारेर पनि सबैभन्दा ठूलो विजेता रह्यो, अफगानिस्तान नै । एउटै प्रतियोगितामा सबै माथिल्लो वरीयताका टिमसँग खेल्नु पाउनु भनेको अफगानिस्तानका लागि भाग्य पनि हो । असरफकै भाषामा अफगानिस्तानले इंग्लिस भूमिमा जे जत्ति खेल्यो, त्यसमा गर्व गर्दा नै हुन्छ, त्यसले पछि काम गर्नेछ । यी त भए, पर्दाअगाडिका कुरा । पर्दापछाडिका विवाद र कलहले पनि टिमको प्रदर्शनका निकै खराब प्रभाव पार्‍यो । सबैलाई के राम्रोसँग थाहा छ भने अफगानिस्तानको क्रिकेटमा पनि फोहोरी राजनीति चल्छ । यही राजनीतिकै कारण त्यहाँका खेलाडी पनि दुई अलग र विरोधी धारमा विभाजित हुन्छन् । विवाद र कलह नहुँदो त अफगानिस्ताको प्रदर्शन वास्तवमै यति कमजोर हुने थिएन । कम्तीमा सायद केही खेल त जित्थ्यो नै ।


विश्वकप सुरु हुन ठीकअगाडि नै अफगान क्रिकेट एउटा नचाहिंदो विवादमा फस्यो । विश्वकप सुरु हुन दुई महिना मात्र बाँकी थियो, त्यहाँको क्रिकेट बोर्डले नयाँ कप्तान नियुक्त गर्‍यो, गुलबदिन नइबका रूपमा । विश्वकपअगाडि धेरैले अचम्म मानेका पनि हुनुपर्छ, आखिरमा यी नइब हुन् को ? यसअघिका कप्तान थिए, असघर अफगान । यिनी भने सबैले चिनेका खेलाडी हुन् । त्यसैले उनको नाम आउँदा लाग्थ्यो, यी असली कप्तान हुन् ।
हुन पनि अफगानिस्तानले गम्भीर रूपमा क्रिकेटमा प्रगति गरेको यिनकै नेतृत्वमा हो । त्यसै क्रममा अफगानिस्तानले पछिल्लो एसियाकपमा बंगलादेश र श्रीलंकालाई पनि हरायो । अझ भारतविरुद्धको एक खेल टाईसमेत भयो । असगर कति आत्मविश्वासी कप्तान थिए भने उनलाई तीन खेलाडीमा खुबै विश्वास थियो र तीनै जना स्पिनर थिए, रसिद खान, मुजिब उर रहमान र मोहम्मद नाबी । उनी केसम्म भन्थे भने यी तीन खेलाडी छन् भने जस्तै स्कोरको पनि रक्षा गर्न सकिन्छ ।


त्यही बेला रसिद भन्थे, ‘विश्वकपको ठीकअगाडि कप्तान फेरिनु राम्रो होइन । यसले टिमको प्रदर्शनमा फरक पार्छ । असघर नै कप्तान रहनुपर्थ्यो ।’ नाबीले पनि त्यसमा होमाथि हो थपे । सबैको एउटै राय थियो, कप्तान नै फेरिनु थियो भने विश्वकपपछि गरे भइहाल्थ्यो नि । विश्वकप सुरु हुनुअगाडि पुराना प्रशिक्षक कबिर खानले पनि ठोकुवा गरेका थिए, हेर्दै जाऊ, कप्तान परिवर्तन गरेको कारणले टिमको प्रदर्शनमा नकारात्मक असर पर्छ ।
अझ उनले केसम्म भने भने यो सबै परिवर्तन राजनीतिक कारणले हो । विश्वकपको लिग चरणका खेल समाप्त हुने क्रममा यी सबै दाबी सही ठहरिएका छन् । नइब खासमा कच्चा खेलाडी नै हुन्, कच्चा खेलाडी कच्चा कप्तान हुने भए नै । अफगानिस्तान यसपल्ट दुई अवसरमा जितको नजिक पुगेको थियो, एक पल्ट भारतसँग, दोस्रो पल्ट पाकिस्तानसँग । विशेषतः पाकिस्तानविरुद्धको खेल त धेरै लामो समय अफगानिस्तानकै पकडमा थियो ।


खेलको निर्णायक मोड रह्यो ४६ औं ओभरमा । यसअघि नाबी, रहमान र खानले पाकिस्तानलाई संघर्ष गर्न बाध्य पारेका थिए । पाकिस्तानलाई त्यस स्थितिमा सेमिफाइनल प्रवेशको सम्भावना कायम राख्न निश्चित जित आवश्यक थियो । खेलको ४५ ओभर सकिंदा चार विकेट हातमा रहेको स्थितिमा पाकिस्तानलाई ३० बलमा ४६ रन चाहिएको थियो । लगत्तै अर्को ओभरमा खेल नाटकीय रूपमा पाकिस्तानको पक्षमा मोडियो ।
इमाद वासिमले त्यस नइबको त्यस ओभरमा तीन चौका प्रहार गरे । अझ नइबले एक बल वाइड पनि फाले । त्यसयता पाकिस्तानलाई २४ बलमा २८ रन चाहिएको स्थिति तयार भयो र टिम थप दबाबमा आएन । नइबले ९.४ ओभरमा कुनै विकेट लिन सकेनन् र उल्टै ७३ रन खर्चे । पछि नइबले आफैंले बलिङ गर्नुपर्ने कारणको बचाउ गर्न नाटक पनि गरे । तर कसैले पत्याएनन् । सबैले माने, अफगानिस्तान हार्‍यो किनभने नइबले राम्रो गर्न सकेनन् ।


केही समय भयो, अफगानिस्तानमा बोर्ड र खेलाडीबीच झगडा सुरु भएको । बोर्डले यही निहुँमा अफगान क्रिकेटलाई सफा गर्नु पर्छ भनेर नयाँ नयाँ नियुक्त गरे, बोर्डको नेतृत्वदेखि खेलाडीको नेतृत्वसम्म । अहिले अफगान क्रिकेटमा ठ्याक्कै दुई समूह छ, त्यही परिवर्तन गर्नु पर्छ भन्ने बोर्ड र त्यसमा फरकमत राख्ने सिनियर खेलाडीको समूह । यसै कारण टिममा चर्को बेमेल छ । अब यस्तो कलह चलिरहेको टिमबाट विश्वकपमा कसरी ठूलो अपेक्षा राख्नु ?
twitter : @himeshratna

प्रकाशित : असार २१, २०७६ १०:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

समयलाई प्रश्न

जनकराज सापकोटा

 अचम्मसँग जुरेको निस्सन्तान महिलासँगको सहवास र त्यही कर्मबाट आर्जित एक मुठो पैसा  ।

घरबार त्यागेको मनमौजी तन्नेरी पात्रले अनायासै हात परेको पैसा कसरी खर्चेला ? पैसा खर्चिने उपायबारे मान्छेहरूले के सल्लाह देलान् ? मन मगन चरित्रको एक पात्र गोपेले पैसा सिध्याउन फरक काम गर्‍यो । उसले रक्सी किन्यो र सार्वजनिक चौतारामा बसेर निःशुल्क बाँड्न थाल्यो । वीर्य आम्दानीको रकमले किनिएको रक्सी कसले खाएन, मन्दिरको पुजारीले मुख छोपेर खायो । ज्यामीहरूले खाए । लेखनदासहरूले खाए । अनि नेताहरूलाई गाली गरे अनि चुनावका बेला दलहरूले टाँसेका पर्चा भएको भित्तामा पिसाब फेरे ।


हाम्रो सामाजिक यथार्थ यस्तै होला ? प्रश्नको उत्तर तपार्इं हामी आफैंले पर्गेल्न सक्छौं । उमा सुवेदीले नयाँ कथासंग्रह ‘सयौं पुतली’ का १७ कथामध्ये एउटा कथामा ‘गोपे’ पात्र मार्फत यस्तै परिस्थितिको वर्णन गरेकी छन् । गोपेको चरित्र मार्फत कथाकारले सामाजिक यथार्थको कुरूप अनुहारलाई अगाडि सारेकी छन् । त्यसो त उनका अधिकांश कथा बिब्ल्याँटो सामाजिक बुझाइ, महिलालाई भोग्याको रूपमा सोच्ने मानसिकताले सिर्जित समस्या र त्यसको किचघानबाट उम्किन संघर्ष गरिरहेका नारी पात्रहरूको वरिपरि घुमेको छ । त्यसभन्दा अलिक पर गएर केही कथामा उनले कुरूप राजनीति, दशक लामो द्वन्द्वपछि पनि इमानको खडेरीमा परेको विधि र स्वार्थी सम्बन्धहरूको जालमा छोपिएको हाम्रो यथार्थलाई अनेकन पात्र मार्फत प्रस्तुत गरेकी छन् ।


त्यसो त ‘गोपे’ लाई छाड्ने हो भने उनका अधिकांश कथाका मुख्य पात्र महिला छन् । तिनले औसत जिन्दगी बाँचिरहेका छन् । धेरैजसो आफ्नै औसत सपना, औसत खुसीको स–सानो परिधिभित्र अटाएका छन् । केहीले भने समय चक्रघट्टमा परेपनि आफैंलाई बदल्ने हिम्मत जुटाएका देखिन्छन् । केही कथामा उमाले प्रश्न गरेकी छन्– सम्बन्धमा प्रेमको फैलावट कहाँसम्म हुन्छ ? अनि कहाँबाट प्रेमले दैलो नाघेर शासन गर्न थाल्छ ? ‘उर्दी’ शीर्षकको कथा पढ्दा थाहा हुन्छ सम्बन्ध कसरी थाहै नपाई तख्ता उक्लेर शासनमा परिणत हुन्छ । अनि दाम्पत्य यात्रामा सहभाव र सहयात्रा कसरी विद्रोहमा बदलिन्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर थाहा पाउन भने ढाड शीर्षकको कथा पढ्नुपर्छ । खासमा ‘सयौं पुतली’ सम्बन्धहरूको जटिलता र नारी जीवनका उहापोहको कथात्मक प्रस्तुति हो ।


दिनदिनै बलत्कारका खबरले अखबारका पाना भरिइरहेको यो उमाले पनि यौन हिंसा र बलात्कारका घटनालाई कथामा उनेकी छन् । ‘बेलुन’ कथामा आफ्नै बाबुको यौन दुराचारको प्रतिवाद गरेकी छोरीको कथा छ । ‘देश’ शीर्षकको कथा कञ्चनपुरकी किशोरी निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्या प्रकरणपछि सतहमा देखा परेका घटनाहरूबारे छ। कसरी सामाजिक घटना कथाका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ र त्यसले मान्छेको शासकीय अहंकारलाई कसरी हिर्काउन सक्छ भन्ने जान्न यो कथा पढ्नैपर्छ । बलात्कार र यौन हिंसाको घटनाले कथाकारको मन भतभती पोलेको छ । निबन्धात्मक शैलीको कथाको अन्तमा उनले भनेकी छन्, ‘एउटा कुरा सबैलाई थाहा छ अचेल— छोरीहरू जन्मिन डराउन थालेका छन्, यो देशमा ।’


‘संविधान’ कथाले महिलाको कथा भनेजस्तो गरी हाम्रो राजनीतिको कथा भन्छ । झूटको महलमा उभिएको राजनीतिकको विद्रूप अनुहार ‘लालपुर्जा’ ले सम्झाउँछ । ललिता निवासको जग्गा हडप्नेमा राजनीतिक अनुहारहरू नै संग्लन भएको खबर आइरहँदा यो कथा सार्न्दभिक बन्छ । ‘बेसुर’ कथाले पनि हाम्रो समय र राजनीतिमाथि खिसी गर्छ । यो कथा पढ्दा जनयुद्धताका देश बदल्ने भाषण गर्दागर्दै शान्ति प्रक्रियापछि आफैं बदलिएका ‘काम्रेड’ हरूको झलझली सम्झना आउँछ ।


संग्रहका धेरै महिला पात्र भने यथार्थमा झैं दमित छन् । उनीहरू विद्रोहको परिकल्पना गर्न नसक्ने गरी लाचार देखिन्छन् । अनि समयको स्वाभाविक गतिले मात्रै उनीहरूको जीवनको मधुरो घाम छरिदिएको छ । ‘सयौं पुतली’ कथाकी मूल पात्र कर्किनी बज्यै हुन् या ‘हँसिया’ कि पात्र, दुवै समयको उचाट पचाउँदै बसेका छन् । केही कथाका नारी पात्र अन्यायलाई नै नियतिको खेल ठानेर स्विकारिरहेको जस्तो देखिन्छ । वैदैशिक रोजगारीका क्रममा इजरायल पुगेर फर्केपछि ‘तोदा’ उपन्यास लेखेकी उमा आफ्ना कथामा वैदेशिक रोजगारीको फैलिँदो सामाजिक प्रभावबारे सचेत देखिन्छन् । ‘माया दिदी’ र ‘साउदी’ मा उनले वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव नेपाली समाजमा कसरी परिरहेको छ भनेर देखाएकी छन् । ‘माया दिदी’ मा दुबईबाट बिरामी भएर फर्केकी महिला कसरी श्रीमान्बाट परित्यक्त हुन्छन् र उनको मृत्युलगत्तै श्रीमान् अर्को बिहे गर्न हतारिन्छन् भन्ने देखाइएको छ । वैदेशिक रोजगारीलाई रेमिट्यान्सको हिसाबकिताब र विदेश जानेका स्वास्नी पोइल जान्छन् भन्ने संकथन मात्रै निर्माण गरिरहेकाहरूको भीडमा उमा अलग छिन् ।


केही कथा अपत्यारिला र असंगत देखिन्छन् । ‘अनुत्तरित’ त्यस्तै कथा हो । नपढेकी बैनीलाई गतिलो श्रीमान् परोस् भनेर दिदीले एउटा पढालिखा केटासँग प्रेम गर्छिन्, बिहेको चाँजोपाँजो मिलाउँछिन् र जन्ती आएपछि घरबाट आफैं गायब हुन्छिन् । अनि दिदी बिहे गर्न आएको केटा परिबन्दमा परेर बैनी बिहे गरेर फर्किन बाध्य हुन्छ । कथाको अन्तमा बैनी पात्रले भनेकी छन, ‘बिहेजस्तो कुरामा किन मलाई जुवाको गोटी बनाई । समाजशास्त्र पढेकी मेरी दिदीले किन मेरो बिहेको समाजशास्त्रीय अध्ययन भुली ? प्रश्न अनुत्तरित छ ।’ बैनीको भविष्यको खातिर कुनै केटाको भविष्यमाथि खेल्ने निर्णय धोका थियो कि बैनीका निम्ति दिदीको त्याग भन्ने प्रश्न भने यो कथा पढेसँगै मनमा खेलिरहन्छ ।


‘प्रश्न’ शीर्षकको कथा पनि यस्तै छ । ब्राह्मण कुलकी ठूली राईको छोरासँग प्रेम गर्छे र सुटुक्क बिहे गर्छे । कथित जातीय इज्जत मेटिदिएको रिसमा ठूलीकी आमाले बिहेको महिनौंपछि षड्यन्त्र गर्छिन । बिहे गरेकी छोरीलाई फर्काएर फेरि बाहुन केटासँगै दोस्रो बिहे गराइदिन्छिन् । परिबन्दमा परेकी ठूली चुपचाप सबै स्विकार्छे । छोरा पाउँछे, हुर्काउँछे अनि छोरालाई राईकी छोरी भगाएर बिहे गर्न सघाउँछे । यो कथाले जात व्यवस्थाको जाँतोमा पिसिएका सयौं ठूलीहरूको कथालाई त सम्झाउँछ । तरविद्रोह गरेपछि पनि हार खाएकी ठूलीलाई वर्षौंपछि विद्रोहीजस्तो देखाउन खोजिएको तारतम्यचाहिं नमिलेजस्तो लाग्छ । कथा पढेपछि प्रश्न उठिहाल्छ, के ठूलीले समाजसँग बदला लिई ? कतै कथाकारले जात व्यवस्थाको जाँतोमा पिसिएकाहरूलाई नजरअन्दाज गर्दै त्यस्तो दमनको हतियार चलाउनेहरूलाई निस्फिक्री छोडिदिन खोजेकी छ होइनन् भन्ने शंका उठ्छ ।


‘सयौं पुतली’ ले उमालाई सामाजिक यथार्थवादी कथाकारको पंक्तिमा उभ्याइदिएको छ । कथा भन्ने परम्परागत धार छोड्न नसकेजस्तो गरी उनले कतै–कतै खुम्चिएकी छन् । पात्रहरूले व्यतीत गरेको लामो समयको वर्णन उनको कथाको साझा विशेषता हो, जसले पात्र र परिस्थितिको सूक्ष्म टिप्पणी, पात्रको मानसिक अन्तर्द्वन्द्वजस्ता कुरालाई गौण तुल्याइदिएको छ । यद्यपि हामीले बाँचिरहेको समाजको कुरूप अनुहार उजिल्याउने र प्रश्न गर्न सक्ने उनको कथाको शक्तिलाई भने नजअन्दाज गर्न सकिँदैन ।

प्रकाशित : असार २१, २०७६ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्