बदलिँदै दरको मेनु

तीज
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — हरियो दुधौले मकै छोडाएर भाँडामा राख्ने । मजाले उम्लिएको दूधमा खीर पकाएजस्तै गरी त्यो मकै राख्ने । अनि निकै बेर उमाल्ने । जसरी खीर बनाइन्छ, उसैगरी आवश्यक सबै सामग्री राख्ने । पाकेपछि तयार हुन्छ— ‘मकै खीर’ ।

धेरैलाई यो परिकार नौलो लाग्न सक्छ । तर, गायिका कोमल वलीले सानैदेखि दरको रूपमा मकैको खीर खाएको सम्झिइन् । बुधबार दर पकाउने सुरमा रहेकी उनले आमाको हातले बनाएको मकै खीरको स्वाद बिर्सन नसकेको बताइन् । उनकी आमा अझै पनि तीजको दरमा मकैको खीर बनाउन सल्लाह दिन्छिन् ।

समयले कोल्टे फेरेसँगै बस्ने, खाने, हिँडडुल गर्ने शैलीमा रुपान्तरण हुँदै छ । अहिले दरको स्वाद पनि फेरिन थालेको कोमलको अनुभव छ । उनले धेरै पहिले दरकै रूपमा ‘सिल्ला रोटी’ खाएको पनि सुनाइछन् । ‘अचेल हराउँदै छ,’ उनले भनिन् । उनका अनुसार दूधमा रोटीका टुक्रा बनाएर फेरि पकाउने परिकारलाई ‘सिल्ला रोटी’ भनिन्छ ।

तीज मनाउने शैलीमा आएको परिवर्तनसँगै अचेल मौलिक परिकार पनि हराउँदै छन् । यसपालि दर बनाइरहँदा कोमलले मासुका परिकार बढी छनोट गरेको बताइन् । ‘अचेल मासुबिना पनि दर बन्छ र भन्ने भइसक्यो,’ उनले भनिन्, ‘म पनि मासुका थुप्रै भेराइटी बनाउन रुचाउँछु ।’

रंगकर्मी सरिता गिरीले दुई वर्ष भयो आमाका हातको दर खान छुटाएको । अहिले उनकी आमा अस्ट्रेलियामा छिन् । ‘ममीले पकाएको खीर जहिले पनि सम्झिन्छु,’ उनले भनिन्, ‘बाल्यकालमा दर खाँदाको क्षण निकै रमाइलो हुन्थ्यो ।’ उनकी आमाले घरमै सबै सामान जुटाएर परिकार बनाउँथिन् । कुनै पनि परिकार बाहिरबाट किनिँदैनथ्यो ।

‘यो त आमाको समयको कुरा भयो,’ सरिताले भनिन्, ‘अहिले हाम्रो समय अर्कै छ । फकाउने झन्झटतिर लाग्न कोही चाहँदैनन् ।’

व्यस्तता र बजारको सहज उपलब्धताका कारण यस्तो बदलाव आएको सरिताको ठहर छ । उनले भने फलफूल र थरीथरीका मिठाई बढी किन्ने गरेको बताइन् । तीजको दिन व्रत बस्नुपर्ने हुँदा उनी अघिल्लो दिन नुन कम भएको खाना पकाउने सुरमा छिन् । उनका अनुसार, धेरै नुन खाए दर खाएको भोलिपल्ट व्रत बस्दा तिर्खाले सताउन सक्छ । त्यसैले उनी दरमा फलफूलप्रति विशेष ध्यान दिने गर्छिन् ।

अभिनेत्री वर्षा शिवाकोटी दर पकाउन निकै रहर गर्छिन् । उनी आमा, सानीआमाहरूले पकाइरहेका बेला सहयोगी पनि बन्ने गर्छिन् । मिठाई, सेल रोटी, अचार, दही लगायतका परिकार उनको दरको मेनुमा पर्छन् ।

उनको घरमा पहिलेपहिले दर शाकाहारी हुन्थ्यो रे । ‘अचेल माछामासुका परिकार बन्ने गरेका छन्,’ उनले सुनाइन् ।

वर्षाले सानैमा आमाले दरको रूपमा ‘ढकनी’ पकाएर खुवाएको अहिलेसम्म बिर्सेकी छैनन् । माछामासु र सागसब्जीका थरीथरीका परिकार एकैसाथ राखेर खानुमै दरको विशेष अर्थ रहेको उनले बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७४ ०९:३८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विदेशमा पनि उतै उल्लास

नारायण खड्का

अस्ट्रेलिया — खुला बजार तथा विश्वव्यापीकरणले साना मुलुकहरूलाई पुर्‍याएको फाइदा चाडपर्वहरूबाट झल्किन्छ । अझ आधुनिक सञ्चार प्रविधि र सामाजिक सञ्जालले संसारका जुनसुकै कुनामा पुगेको भए पनि सँगसँगै भएको महसुस गराउनु अर्को रोचकता हो ।

पछिल्लो समय अस्ट्रेलियामा नेपाली कला र संस्कृतिजन्य गतिविधि निकै लोभलाग्दो बन्दै गइरहेका छ । गतवर्षहरूको तुलनामा यस वर्षको तीजमा नेपालका सांगीतिक प्रस्तुति दिन आउने कलाकारहरूको संख्या ह्वात्तै बढ्यो । 

यसपटक करिब ढेड दर्जन कलाकार तीजको मेसो पारी अस्ट्रेलिया आए । यसपटक आउनेमा गायक/गायिका सुनीता दुलाल, सिन्धु मल्ल, देवी घर्तीमगर, चन्दा अर्याल, पशुपति शर्मा, खुमन अधिकारी, रमिला न्यौपाने, बद्री पंगेनी, मुना थापामगर, प्रिया भण्डारी, टीका पुन, उमा गिरी, टीका प्रसाईंलगायत थिए । अभिनेत्री वर्षा राउत पनि तीजकै मेसोमा आयोजित कार्यक्रमका लागि आइपुगिन् । यिनीहरूले सिड्नी, मेलबर्न, ब्रिसबन, एडिलेड लगायतका सहरहरू मात्र नभएर नेपालीहरूको बसोबास रहेको अन्य स्थानहरूमा समेत प्रस्तुति दिए । 


‘यसले प्रवासमा नेपाली कला संस्कृतिप्रतिको चासो बढ्दै छ भन्ने पुष्टि गर्छ,’ इभेन्ट अर्गनाइजर बीएमएस फिल्मसा प्रमुख वीरेन्द्रदीप मल्लले भने, ‘सिंगो नेपाली समुदायका लागि यो खुसीको कुरा हो ।’ उनका अनुसार यस्ता कार्यक्रमहरू धेरैजसो त सामाजिक उद्देश्यसहित हुन्छन् । यस वर्ष नारी निकुञ्जले नेपालमा दुर्गम भेकका महिलाको स्वास्थ्यमा सहयोग पुर्‍याउनका लागि तीजका कार्यक्रम गरेको थियो भने अन्य संघसंस्थाहरूले पनि विभिन्न सामाजिक उद्देश्य बोकेर गरेका थिए । 

तीजको रमझमको यहाँ भिन्न माहोल बनिरहेको छ । साथीभाइ र आफन्त जम्मा भएर दैनिकजसो दर खाने केही दिनदेखि नै जारी छ । यस्तो जमघटमा उनीहरू नेपाली परम्परागत साडीचोलो, कुर्तासुरुवाल, पोते, चुरालगायतका परिधानमा सजिएका हुन्छन् । यस्ता जमघट सहरअनुसार हुन थालेका छन् । 

सिड्नी, मेलबर्न, एडिलेड, ब्रिसबन लगायतका ठूला सहरहरूमा ठूलै जमघट हुने गर्छन् भने डब्बो, अरेन्ज लगायतका दुर्गम भेगमा समेत सानातिना इभेन्ट हुन थालेका छन् । पछिल्लो समय केही मात्रामा भारतीय लेहेन्गा लगाउने प्रचलन बढेको भए पनि साडी–चोलोले नै यसपालिको तीजमा बढी महत्त्व पाएको देखियो । ‘तीज महिलाको मात्रै नभई नेपाल र नेपालीको चाड हो,’ रातो साडीमा सजिएकी विराटनगरकी कविता चुडालले सुनाइन्, ‘त्यही भएर हाम्रो पहिचान प्रवद्र्धनका लागि पनि मौलिकता छोड्न मिलेन नि ।’ 

सामान्यत: तीजमा सेलरोटी, अचार, मासु, चिउराको मेनु प्राथमिकतामा पर्छ । पछिल्लो समय भने थकाली खानाले स्थान लिँदै गएको छ । आफन्त, साथीभाइ जम्मा हुने र नाचगान गर्दै खाएको दृश्य सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्नेहरू थुप्रै भेटिन्छन् ।

 

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७४ ०९:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT