डबलीमा मुन्धुम कथा

काठमाडौ — डबलीमा नाटक मञ्चन गर्ने परम्परालाई ब्युँझाउन संगीत-नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानले गत महिनादेखि थालेको अभियानलाई दर्शकको लोभलाग्दो साथ मिलिरहेको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको कमलादीस्थित डबलीबाट सुरु गरिएको अभियानको दोस्रो शृंखला आइतबार वसन्तपुरको डबलीमा प्रस्तुत गरियो ।


यसपटक राजन मुकारुङको लेखन र दयाहाङ राईको निर्देशन रहेको नाटक 'घुमि्रएको कपाल' देखाइयो । केही वर्षअघि फ्यामिली थिएटरको अवधारणाअनुरूप मुलुकका विभिन्न भागमा मञ्चन भइसकेको र मण्डला थिएटरमा समेत देखाइसकिएको यो नाटक डबलीमा हेर्न आउनेको घुइँचो थियो ।
लिम्बू समुदायमा प्रचलित र मुन्धुम लोककथामा आधारित नाटकले पारिवारिक प्रेमलाई प्रस्तुत गरेको छ । बाँसको सानो झुप्रोमा एक भाइ र दुई दिदी रमाइलोसँग जीवनयापन गरिरहेका दृश्यबाट सुरु हुने नाटकमा दिदी-भाइबीच होङग्रायो नामक चरा पात्रले अनेक समस्या सिर्जना गरिदिन्छ । जति खाए पनि नअघाउने होङग्रायोविरुद्ध यी तीनजनाले गर्ने संघर्षकै वरिपरि नाटक घुम्छ । अन्त्यमा भाइले चलाखीपूर्वक आफ्नै घुमि्रएको कपाल काटेर रक्सीमा मिसाई होङग्रायोलाई खुवाएर आफ्ना दिदीहरूलाई बचाउँछ ।
प्रकृति र माटोसँग धेरै सम्बन्ध राख्ने पात्रहरू भेटिने अन्य मुन्धुमी लोककथाझैं यसमा पनि मूल पात्र प्रकृति, चराचुरुंगी, पुतली हुन्छन् ।
प्रकृति र मान्छेको जीवनबीचको अन्योन्याश्रति सम्बन्धलाई समेत केलाउन खोजिएको एक घन्टा लामो नाटकको परिवेशलाई वास्तविकता प्रदान गर्न बाँसका घर, तान, भाँडा, बोतल, फूल, लट्ठीजस्ता सामग्री प्रयोग गरिएका थिए । घुमि्रएको कपालवाला भाइको भूमिका राजन खतिवडाले, दिदीको भूमिका सिर्जना अधिकारी र सिर्जना सुब्बा तथा होङग्रायोको भूमिकामा बुद्धि तामाङले अभिनय गरेका थिए ।
व्यवस्थित प्रकाश, थिएटर साउन्ड र स्टेजमा यो नाटक हेरिसकेका दर्शकका लागि भने डबलीको प्रस्तुति फितलै थियो । शनिबारको प्रस्तुतिमा दर्शक धेरै भएकाले पनि संवाद स्पष्टतामा समस्या देखिएको थियो ।
'तर यस्तो नाटक डबलीमा हेर्न पाउँदा खुसी नै लाग्यो,' इन्द्रचोकका निमेष श्रेष्ठले भने, 'पहिला-पहिला डबलीमा नाटक देखाइन्थ्यो भन्ने सुनेको थिएँ, आज हेर्न पाएँ ।'
प्रतिष्ठानले डबली नाट्य परम्परा लोप हुने अवस्थामा पुगेकै कारण अभियानका रूपमा डबली यात्रा थालेको हो । हरेक महिना विभिन्न डबलीमा पुगेर नाटकसँगै गीत र नृत्यसमेत प्रस्तुत गर्ने योजना बनाएको प्रतिष्ठानले यस अभियानलाई देशैभर लैजाने तयारीसमेत गरिरहेको नाट्य विभाग प्रमुख तथा प्राज्ञ रमेशरञ्जन झाले बताए ।
'सधैं नाटक मात्रै हुँदैन,' उनले भने, 'पालैपालो लोकनृत्य र संगीतका प्रस्तुतिहरू पनि हुनेछन् ।'
शनिबारको डबली यात्रामा प्रतिष्ठानका उपकुलपति शम्भुजित बास्कोटा, सदस्यसचिव गणेश रसिकदेखि प्राज्ञ पुष्कर गुरुङसम्मको उपस्थिति थियो । नेपाली लोकनाटक परम्परामा ठूलो स्थान राख्ने डबलीलाई ब्युँझाउने अभियानमा दर्शकको राम्रो साथ मिलेकाले आफूहरू हौसिएको गुरुङले बताए ।

प्रकाशित : पुस १४, २०७१ ११:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नक्सलबारीमा उदाए नौ लाख तारा...

नक्सलबारी (भारत) — कुनै समय किसान विद्रोहको उद्गमस्थल मानिन्थ्यो नक्सलबारी । चारु मजुमदारले सुरु गरेको विद्रोहको झिल्को यहाँबाट नेपाल पसेपछि झापा विद्रोह भएको थियो ।

आइतबार भने यहाँ कुनै विद्रोही किसान नेताको सम्झना भइरहेको थिएन । सन् १९७० को दशकमै चर्चित 'नौ लाख तारा उदाए...' गीतका सर्जक अगमसिंह गिरीको व्यक्तित्व र काव्य साधनाबारे चर्चा चलिरहेको थियो । सन्दर्भ थियो, गिरीको ८७ औं जन्मजयन्ती । नेपालीभाषी बहुल नेहादजोत गाउँ गिरीमय भएको थियो ।
समारोहको थालनी सिलिगुडीका गायक वीरेन गिरीले 'नौ लाख तारा उदाए...' गीतबाटै गरेका थिए । संगीतज्ञ अम्बर गुरुङ संगीतबद्ध गरेको र गाएको यो गीतमा सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको थियो, जुन हालै मात्र फुकुवा भएको हो ।
त्यसपछि समारोह नेपाली जातिको उत्थानमा गिरीले गरेको साहित्यिक योगदानमै केन्दि्रत रह्यो । 'गिरी भारतीय नेपाली साहित्यका धरोहर हुन्,' गिरीको काव्य साधनामाथि विद्यावारिधि गरेका साहित्यकार डा. जीवन नाम्दुङले भने, 'उनी कलममार्फत सधैं नेपाली जातिको उत्थानमा लागिपरेका थिए ।'
गिरीले सन् १९४६ मा कालिम्पोङबाट प्रकाशित 'गोर्खा' पत्रिकामा 'गोर्खाको जय होस्' कविता प्रकाशनसँगै साहित्ययात्रा थालेका थिए । कालान्तरमा उनी 'कमल', 'आँखा', 'अस्तित्व' लगायतका पत्रिकाका सम्पादक बने । 'गिरी भूमिका लेखनमा पनि कुशल मानिन्थे,' नाम्दुङले भने, 'आफ्ना पुस्तकमा उनको भूमिका लेखाउन लेखकहरू मरिहत्ते गर्थे ।'
गिरीले 'नौलाख तारा उदाए...' का अलावा 'सुन हे सुन नेपाली...', 'वैशाख लाग्यो पहाडमा...', 'हिमाली पाखा मुन्तिर...' लगायतका लोकपि्रय गीत लेखेका छन् । 'यी गीत तत्कालीन अवस्थामा क्रान्तिकारी नै थिए भन्दा फरक पर्दैन,' सन् २००२ को साहित्य एकाडेमी पुरस्कार विजेता कवि प्रेम प्रधानले भने, 'गिरी क्रान्तिकारी र जातिवादी कवि भएकैले तत्कालीन सरकारको आँखाको तारो
बनेका थिए ।'
समारोहमा दुलालजोत नेपाली स्कुलका शिक्षक कमल थापाले गिरीबारे कार्यपत्र पेस गरेका थिए । दार्जिलिङ कलेजका प्राध्यापक मेघनाथ क्षेत्रीले त्यसमाथि टिप्पणी गरेका थिए ।
कालिम्पोङका कवि टीका भाइ र राजा पुनियानीले कविता वाचन पनि गरे । टीका, शिक्ष्ाक कैलाश सुब्बा र समाजसेवी गौरीशंकर शर्मालाई सम्मान पनि गरियो ।
यसैबीच, अगमसिंह गिरी स्मृति पुरस्कार यसपटक साहित्यकार नरबहादुर दाहाल र संगीतसाधक नवीन बर्देवालाई दिइने भएको छ । दार्जिलिङ क्षेत्रीय प्रशासन (जीटीए) को सूचना तथा संस्कृति विभागले प्रत्येक वर्ष यो पुरस्कार प्रदान गर्दै आएको छ । जनही एक लाख रुपैयाँ रहेको पुरस्कार वैशाख १ मा हस्तान्तरण गरिने जीटीएको सूचना विभागका प्रमुख विनय तामाङले जनाए ।

 

प्रकाशित : पुस १४, २०७१ ११:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्