अमेरिकी आनालाई अलि मियाँ

लालप्रसाद शर्मा

पोखरा — नेपाली लोकदोहोरी गीतको विविध विषयको गहन अनुसन्धान गरी विद्यावारिधिको उपाधि पाएकी अमेरिकी नागरिक डा. आना मेरी स्टरलाई यस वर्षको लोककवि अलि मियाँ लोक वाङ्मय सम्मान पुरस्कार दिइएको छ ।

अलि मियाँको ९८ औं जन्मजयन्तीे अवसरमा अलि मियाँ लोक वाङ्मय प्रतिष्ठानद्वारा शनिबार आयोजित कार्यक्रममा आनालाई पुरस्कार दिइएको हो ।

नेपाली लोकगीतअन्तर्गत दोहोरी गीतको अनुसन्धानमा मात्र नभई गायन र सिर्जनामा समेत पोख्त आनालाई क्षेत्रीय प्रशासक शंकर कोइरालाले २० हजार रुपैयाँ र सम्मानपत्र हस्तान्तरण गरे । नेपाली भाषामा दख्खलता प्राप्त गरिसकेकी आनाले सन् २००९ मा अमेरिकाको कोलम्बिया विश्वविद्यालय न्युयोर्कबाट नेपाली लोकदोहोरी विषयअन्तर्गत संगीत मानवशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेकी थिइन् ।

Citizen

पुरस्कारबाट सम्मानित भएपछि आनाले नेपाली लोकगीत, लोककाव्य र लोकसंस्कृतिको क्षेत्रमा जीवन समर्पण गरेका लोककवि अलि मियाँको सम्झनामा स्थापित पुरस्कार पाउँदा निकै खुसी भएको बताइन् । ‘सपना र खुसी दुवै पूरा भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘अलि मियाँ धार्मिक सहिष्णुताका नमुना र नेपाली जनताको भावना अर्थात् नेपालीपन बुझेको कवि हुनुहुन्थ्यो ।’

नेपाली लोकगीतमा विद्यावारिधि अनुसन्धानरत तुलसी प्रवासले आनाको जीवनी र व्यक्तित्वबारे जानकारी गराउँदै नेपाली दोहोरी गीतको अथक साधक रहेको बताए । नाम र नागरिकताले आना अमेरिकी भए पनि प्राज्ञिक कर्मक्षेत्र र रुचिका दृष्टिले पूरै नेपाली बनिसकेको उनको दाबी थियो । ‘नेपाली लोकदोहोरी गीत, त्यसको अध्ययन अनुसन्धान तथा नेपाली लोकसंस्कृति र लोक वाङ्मयको उन्नयनमा उनी समर्पित छन्,’ उनले भने ।

अमेरिकाको हवाई राज्यको होनोलुलु उनको घर हो । हवाई विश्वविद्यालयमा एसियाली अध्ययन विषयमा एसिस्टेन्ट प्रोफेसरका रूपमा कार्यरत उनी सानैदेखि संगीत, लोकसंस्कार र लोकसंस्कृतिको अध्ययन अनुसन्धानमा गहिरो रुचि राख्थिन् । नेपाली गीत संगीतसँग सम्बन्धित ‘सिङगङ्स अक्रोश डिभाइइड्स म्युजिक’, ‘लभ एन्ड पोलिटिक्स इन नेपाली’ शीर्षकको पुस्तकसमेत उनले प्रकाशित गरेकी छन् । अन्य देशबाट प्रकाशित हुने अनुसन्धानमूलक जर्नलहरूमा सयौंको संख्यामा नेपाली गीत, संगीत र संस्कृतिसँग सम्बन्धित लेखहरू पनि प्रकाशित भइसकेका छन् ।

अध्ययन अनुसन्धानसँगै गायन र सिर्जनामा उत्तिकै पोख्त छिन् उनी । कार्यक्रममा उनले आयुष परियार र रेशक विरहीसँग केहीबेर दोहोरी गीतसमेत गाइन्– सुविधा त सम्पन्न हाम्रो (अमेरिका) छ, त्यस्तो भएनि नेपालै राम्रो छ ।

यहाँको खाना धेरै नै खाँदै छु, गुन्द्रुक ढिँडो बनाउन जान्या छु । अलि मियाँ लोक वाङ्मय प्रतिष्ठानका अध्यक्ष तथा अलि मियाँपुत्र हनिफ मियाँले आना जन्मले अमेरिकी भए पनि कर्मले नेपाली चेलीजस्तै भएकीले आफूहरूले नेपालमा निम्त्याएर पुरस्कार दिएको जनाए ।

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७२ ०८:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अस्पतालमा अम्बर

कान्तिपुर संवाददाता

हरियाणा — दक्षिण एसियाली खेलकुदको गुवाहाटी संस्करणमा नेपालको राष्ट्रिय गान बज्दा बज्दै रोकिँदा आम नेपालीको मनमा चस्का पर्‍यो । तर, त्यही राष्ट्रिय गानका धुन रचयिता अम्बर गुरुङ गम्भीर स्वास्थ्य उपचार क्रममा एक महिनादेखि अस्पतालमा रहेको बारे भने अधिकांश फ्यान–फलोवर ‘बेखबर’ झैं छन् ।

खाद्य नलीमा पलाएको ट्युमरले खानपिन गर्नै मुस्किल हुन थालेपछि एक महिनाअघि हरियाणाको मेदान्त अस्पताल ल्याइएका अम्बर अहिले पनि रेडियोथेरापी युनिटमा उपचाररत छन् । ‘निकै महँगो र जटिलतम उपचार पद्धति रहेछ, छोराछोरीले खर्च धान्दै आएका छन्,’ शुक्रबार परेको अम्बरको ७९ औं जन्मोत्सव अवसरमा शुभकामना सुनाउन सम्पर्क गरेका बेला गुरुङले अनुनयी स्वरमा भने, ‘अब कति लामो समय बसेर किमो/रेडियोको साइकल पूरा हुने हो, थाहा पाउन सकेको छैन ।’ अम्बरसँग अस्पतालमा उनकी छोरी अल्का बसेकी छन्, अर्का छोरा राजु आउजाउ गरिरहेका छन् ।
गणतन्त्र नेपालको राष्ट्रगान ‘सयौं थुँगा फूलका हामी...’ गीतका संगीतकार गुरुङको अर्को गीत ‘रातो र चन्द्र सूर्य जंगी निसान हाम्रो...’ नेपाली सैनिकको सैन्य–गीत (लोगो–सङ) रहिआएको छ । नेपालको आधुनिक संगीतका एक प्रमुख अभियन्ता अम्बरले सन् ६० को दशकमा संगीत भरेको र गाएको ‘नौलाख तारा उदाए...’ गीतको ख्यातिले अझैसम्म चिनाइरहेको छ । राजा महेन्द्रको आग्रहमा सन् १९६८ मा नेपाल आएका अम्बरका हजारभन्दा बढी गीत/संगीत कर्णप्रिय छन् । अम्बरको अस्वस्थ स्थितिबारे दिल्लीस्थित राजदूत दीपकुमार उपाध्यायमार्फत थाहा पाएर यो साता दिल्ली भ्रमणमा आएका प्रधानमन्त्री केपी ओलीले आफ्ना निजी सचिव इन्द्र भण्डारीलाई गत सोमबार मेदान्त पठाएका थिए । ‘मैले संगीतकार गुरुङ र उहाँकी छोरीलाई भेटेर प्रधानमन्त्रीज्यूका तर्फबाट शुभेच्छा सुनाएको छु, राज्यले गर्न सक्ने सहयोग तथा उपचार खर्च दिलाउने पहलबारे छिटै निर्णय हुनेछ,’ भण्डारीले कान्तिपुरसँग भने । राजदूत उपाध्यायले भने संगीतकार गुरुङ सिंगो राष्ट्रका निधि भएका कारण उनको सम्पूर्ण उपचार खर्च बेहोर्नका लागि नेपाल सरकारलाई पत्र पठाएका छन् ।
‘रोग जटिलताका कारण मेदान्तमा ल्याउनुपरेको हो, महँगो उपचार पद्धति थेग्नै मुस्किल भएको छ,’ छोरी अल्काले भनिन्, ‘पेट स्क्यान, बायोप्सी, एमआरआई, सिटीस्क्यानलगायत दोहोरिँदै गरिएका परीक्षण तथा उपचारका कारण महिनामा २० लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ ।’

अम्बर ५ वर्षयता पार्किङ्सन रोगबाट समेत प्रताडित छन् । मेदान्तको अन्कोलोजी र डाइजेस्टिभ युनिटअन्तर्गतका डा.अशोक बैध तथा डा. रनधीर सुद उपचारमा संलग्न छन् । तल्लो आन्द्रामा केही समस्या देखिएपछि खाद्य नलीमा आन्तरिक पाइप जोडेर नियमित खानपिन गराउन थालिएको थियो । त्यसमा समेत कठिनाइ भएपछि फेरि अस्पताल भर्ना गरेर स्लाइनबाटै खानपिन गराइँदै छ । उनकी पत्नी बिना पनि प्यारालाइसिसले थलिएर बुढानीलकण्ठस्थित डेरामा बस्दै आएकी छन् । प्रधानसेनापति राजेन्द्र क्षत्री दिल्ली भ्रमणमा आएका बेला मानार्थ महारथी गुरुङको उपचारमा सहयोग उपलब्ध गराउने वचन दिएका थिए ।
अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले पनि राज्यका तर्फबाट सहयोग उपलब्ध गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । ‘मैले अम्बरजीको स्वास्थ्यस्थितिबारे जानकारी पाएको छु, राज्य तहबाट के गर्न सकिन्छ, उपाय पहिल्याउने छु,’ भारत भ्रमणको अन्तिम दिन प्रधानमन्त्री ओलीले मुम्बईमा भनेका थिए । अल्काका अनुसार अम्बरलाई किमो/रेडियोको साइकल पूरा गर्नै पनि अझै एक महिना अस्पतालमै राख्नुपर्नेछ । गुरुङका दर्जनौं शिष्य र शुभेच्छुकले पनि देश/विदेशबाट उपचारमा आर्थिक सहयोग कोष बनाउने तयारी थालेका थिए । तर, अम्बरले प्रस्ताव स्विकारेका छैनन् । नेपाल संगीत नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानका संस्थापक कुलपतिसमेत रहेका गुरुङका समवयी गीतकार रत्नशमशेर थापाको संयोजनमा काठमाडौंमा ‘अम्बर गुरुङ उपचार अभियान’ थाल्न छलफल चलिरहेको छ ।
‘अम्बरलाई राजा महेन्द्रले भारतबाट यो देशमा ल्याए भनेरै सबै कुराकानीको बिट मार्ने गरिएको अवस्था अनौठो छ,’ काठमाडौंमा भेट हुँदा अघिल्लो साता गीतकार रत्नशमशेरले भने, ‘अम्बर दार्जिलिङबाट यता खाली हात आए, आएर पनि उनले राजासँग कहिल्यै केही मागेनन् । बरु बितेको ४५ वर्षमा उनले यो देशलाई आधुनिक गीत/संगीतको अनमोल उपहार मात्रै दिइरहे । आज ती मूर्धन्य स्रष्टा स्वास्थ्य उपचारमा आर्थिक कठिनाइ बेहोरिरहेका छन् भन्ने सुन्दा म आफैं नेपाल सरकारका प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूलाई अम्बरको योगदानबारे सुनाउन जाने तयारीमा छु ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७२ ०८:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT