खजानाको उत्खनन

जासुसी लेखनमा प्रचुर कल्पनाशीलता चाहिन्छ । भोलि हुन सक्ने अपराधका तौरतरिका आजै थाहा पाउन सक्नुपर्छ । तर्क, प्रमाण सबै उल्लेख गर्नुपर्छ । यसका लागि लेखक अध्ययनशील हुन आवश्यक छ ।
सजना बराल

काठमाडौँ — विश्वमा सबैभन्दा धेरै पढिने तर नेपालमा कसैले पहल नगरेको विधा रोजे दीर्घबाहुले । उनी नेपाली जासुसी उपन्यासका जनक हुन् भन्दा फरक नपर्ला । यसकै लागि आफ्नो नाम फेरे ।

जासुसी उपन्यासकार दीर्घबाहु नवीनतम कृतिसाथ ।

एक दर्जनभन्दा बढी उपन्यास निकाले । अनि एक्कासि लेख्न छोडे । अहिले झन्डै पाँच दशकपछि उनको कृति बजारमा आएको छ, उही जासुसी विधाकै ।

‘बज्रजोगिनीको खजाना’ कृतिमार्फत दीर्घबाहु पुन: आफ्ना पाठकमाझ उपस्थित छन्, ८७ वर्षको उमेरमा । उनी घरबाहिर निस्किँदैनन्, सभासमारोहमा भेटिने कुरै भएन । लेखनमा पनि जाँगर मरेको बताए । जासुसी उपन्यासका यी दीर्घबाहु पत्रकारितामा भने श्रीधर खनाल हुन् । तीन वर्षअघिसम्म उनी विभिन्न पत्रपत्रिकामा लेख्थे ।

Yamaha

‘८३ वर्षको हुँदासम्म बाइक कुदाएँ,’ उनले भने, ‘८४ पुगेपछि बाइक चलाउन सकिनँ, लेख्न पनि छोडेँ ।’

सिफलस्थित आफ्नै निवासमा गफिएका दीर्घबाहुको कुरा सुनेर उनकै छोरा एवं लेखक ब्रजेश खनाल छक्कै परे । ‘बाइक र लेखनको के सम्बन्ध ?’ उनले पितालाई सोधे । ‘सम्बन्ध छ नि,’ दीर्घबाहुले बोले, ‘बाइक हुँदा यताउति डुलिन्थ्यो । मान्छेसँग कन्टयाक्ट हुन्थ्यो ।

पत्रपत्रिकाहरूमा पारिश्रमिक बुझ्न गइन्थ्यो । अहिलेको नयाँ प्रविधि झर्को लाग्छ मलाई ।’
सांग्रिला बुक्सले प्रकाशन गरेको पछिल्लो कृति दीर्घबाहुले हालसालै लेखेका होइनन् । यो ४०–५० वर्षअघि लेखेको हुनुपर्ने उनको अनुमान छ ।

राम्रो प्रकाशक नपाएर पुस्तक थन्किएका थिए । ‘फटाह, ढाँट प्रकाशक धेरै छन्,’ उनले भने, ‘त्यो बेला लेखिएको भए पनि यो सधंैको सान्दर्भिक हुने खालको छ । बीस वर्षअघिको चोर पनि चोरै हो, अहिलेको चोर पनि चोरै हो ।’ उनका अनुसार जासुसी विधामा अपराध मुख्य विषय हुने गरेको छ ।

यस पालिको पुस्तकको विशेषता के छ भने, यसमा अपराधपछिको वर्णन छैन । लेखकले अपराध हुनुअगावै त्यसलाई रोक्न खोजेको बताए । यसमा तिलस्मी रहस्य बढी भएको उनको भनाइ छ ।

‘जासुसी लेखनमा प्रचुर कल्पनाशीलता चाहिन्छ,’ वरिष्ठ पत्रकार एवं लेखकले भने, ‘भोलि हुन सक्ने अपराधका तौरतरिका आजै थाहा पाउन सक्नुपर्छ । तर्क, प्रमाण सबै उल्लेख गर्नुपर्छ । यसका लागि लेखक अध्ययनशील हुन आवश्यक छ ।’

विसं २०२२ मा दीर्घबाहुले ‘शब्दभेदी लडाइँ’ मार्फत जासुसी उपन्यास लेख्न सुरु गरेका थिए । कसैले नगरेको काम गर्दा अझ रोचक होला भन्ने ठानेर यो विधा रोजेका थिए उनले । त्यसपछि उनले इन्सपेक्टर खरेल सिरिजमा ‘मुर्कट्टा लास’, ‘छ औंला मान्छे’, ‘पानको गुलाम’, ‘डाक्टर डेमन’ तथा डिटेक्टिभ कमलराज रुपाखेती सिरिजमा ‘मेजरको सर्प’, ‘बिखालु इच्छापत्र’, ‘बाह्र बजेको घण्टी’, ‘भेनसका हिप्पीहरू’ लगायतका जासुरी उपन्यास निकाले ।

उनका उपन्यास त्यो बेला निकै लोकप्रिय थिए । रत्न पुस्तक भण्डारले लगालग उनका कृति प्रकाशन गर्ने गथ्र्यो । केहीअघि मात्र भण्डारले आफूले छापेका मध्ये सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तकको सूचीमा दीर्घबाहुका कृति पनि उल्लेख गरेको थियो ।

‘यस्ता उपन्यासका पाठक प्रशस्त छन्,’ दीर्घबाहुले सुनाए, ‘तर, लेखक थपिन सकेनन् ।’ प्रकाशकहरूले यसको बजार र महत्त्व नबुझदा नयाँ लेखक जन्मन नसकेको भन्ने लाग्छ उनलाई । बेलायती लेखक सर आर्थर कोनान डोयलको ‘शरलक होम्स’ शृंखलाबाट प्रभावित भई आफू यस विधातर्फ लागेको दीर्घबाहुले बताए ।

उनी आफू मात्र यो क्षेत्रमा रम्न चाहेनन् । भोगेन्द्र बस्नेत, शरद निरौला लगायतलाई पनि क्राइम फिक्सन लेख्न उक्साउँथे । उनले थालेको विधामा बस्नेत र निरौलासँगै प्रेम कैदी, त्रिनाम, एसके दीन लगायत लेखकले पनि कलम चलाए ।

जासुसी लेखनमा सक्रिय भएपछि श्रीधर खनालले आफ्नो नाम फेर्न चाहे । अपहरण, लुटपाट, हत्याका विषयमा रहस्यमयी प्लट बुनिरहँदा उनलाई नाम फुर्‍यो— दीर्घबाहु । ‘कानुनको हात लामो हुन्छ,’ उनले भने, ‘चोरडाकाहरू जतिसुकै लुक्न खोजे पनि लामो हातले समाइहाल्छ । त्यही लामो हात सम्झिएर आफूलाई दीर्घबाहु भन्न थालेँ ।’

यो आफैंले राखेको नाम हो ? कान्तिपुरको प्रश्न सुनेपछि छेउमा बसेका छोरा ब्रजेश बोले, ‘उहाँले आफैं राख्नुभएको हो । म भएको भए ह्रस्वबाहु राखिदिन्थेँ ।’ माहोल हाँसोमय बन्यो ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०९:१४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रंगमञ्चमा ‘बस स्टप’

कान्तिपुर संवाददाता

काँकडभिट्टा — काठमाडौंबाट पूर्वतर्फ हुइँकिएको बसलाई कृष्णभीरको पहिरोले रोक्छ । पहिरो हटाउन लामै समय लाग्ने बुझिन्छ । रातको समय छ । त्यही भएर यात्रुहरू थकाइ मार्न नजिकैको होटलमा पस्छन् ।

कृष्णभीरको पहिरोले अलपत्र ७ जना यात्रु र होटल साहुनीका भिन्नाभिन्नै कथाहरू छन् । तिनै कथा नाटक ‘बस स्टप’ ले क्रमश: भन्दै जान्छ । परिवर्तन थिएटर झापाले मञ्चन गरेको नाटक ‘बस स्टप’ को मूल कथा हो यो ।

राजमार्गमा लामो समयदेखि होटल व्यवसाय गरेकी गंगा (कविता नेपाल) र दिदीकी छोरी अञ्जु (प्रतीक्षा आचार्य) यात्रुको पर्खाइमा छन् । बाहिर हावाहुरीसँगै मल्याकमिलिक छ । यस्तो मौसममा गाडीहरू आउँदैन कि भन्ने चिन्ता छ उनीहरूलाई ।

यतिकैमा एउटी युवती लुक्ने ठाउँ खोज्दै अत्तालिँदै होटलमा छिर्छिन् । ती युवतीको नाम चेरी (सम्झना सुब्बा) हो । काठमाडौंको एउटा होटलमा काम गरिरहेकी उनलाई बबेन्द्रकुमार (एन्जल खडका) ले जबर्जस्ती चितवन लिएर जाँदै छ ।

बबेन्द्र चितवनको माउते हो । हात्ती पोलोको राम्रो खेलाडी पनि हो । तर, गत वर्षदेखि सरकारले हात्ती पोलो बन्द गराएपछि रोजीरोटी खोसिएको उसको भनाइ छ । त्यही कारण बबेन्द्रको आक्रोश दर्शकले पटकपटक महसुस गर्छन् । कहिले चेरीसँग त कहिले विक्रम सई (दिनेश राजवंशी) सँग बबेन्द्र जाइलाग्छ ।

चेरीको खास घर सिन्धुपाल्चोक हो । तर, भूकम्पपछि यिनी काठमाडौंमै बस्छिन् । भूकम्पले आमा, बुबा, दाइ सबै गुमाइन् । भाइ र उनी बाँचे । भाइलाई होस्टल राखेर पढाउँदै छिन् । आफू चाहिँ होटलमा काम गर्छिन् ।

पहिलो पटक होटलमै आँखा जुझेको थियो चेरी र बबेन्द्रको । बबेन्द्रले उनलाई एकोहोरो प्रेम गर्छ । तर, चेरीलाई चाहिँ बबेन्द्र गुन्डा, नालायक र संसारकै सबैभन्दा खराब मान्छे लाग्छ । बबेन्द्रसँग बिहे गर्ने मन छैन । बबेन्द्र भने जसरी पनि उनलाई पाएर छाड्ने अड्डीमा छ ।

उसले देखाउने उदण्ड व्यवहार उसैका लागि घातक बन्छ । एक पटक विक्रम सईको कुटाइ पनि भेट्छ । सईको कुटाइले हातै मर्किन्छ । यी घटनापछि उसले चेरीलाई बिर्सिने धेरै प्रयत्न गर्छ । तर, सक्दैन । अन्तत: चेरी र बबेन्द्रको सुखद मिलन हुन्छ ।

बबेन्द्रले चेरीको साथ त पाउँछ । तर, दाइ तेजनारायण (गणेश बस्नेत) ऊबाट टाढिन्छ । एकातिर चेरीको अप्रत्यारिलो साथ र अर्कातिर तेजनारायणसँगको अकाल्पनिक बिछोडका बीच नाटक टुंगिन्छ । बबेन्द्र र तेजको बिछोडले दर्शकलाई भावुक बनाउँछ ।

बसका चालक चन्द्रे (दिवेश लामिछाने) र होटल साहुनी गंगा (कविता) बीचको हिमचिम । डाक्टर साहेब (लोमस पौडेल) र अञ्जु (प्रतीक्षा) बीचको प्रेमिल वार्तालापले नाटकलाई रोचक बनाएको छ । दिनेश राजवंशीको डेब्यु अभिनय अब्बल छ । उनले प्रहरीको भूमिकालाई न्याय गरेका छन् । निर्देशक सागर आफैंले दिने लाइभ संगीतले नाटक थप जीवन्त बनेको छ । उनलाई गितारमा पुरन दियालीको साथ छ ।

अमेरिकी लेखक विलियम इंगद्वारा लिखित ‘बस स्टप’ को नेपाली रूपान्तरण हो यो। नाटकलाई रंगकर्मी सागर खातीले परिकल्पनासँगै निर्देशन गरेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT