खजानाको उत्खनन

जासुसी लेखनमा प्रचुर कल्पनाशीलता चाहिन्छ । भोलि हुन सक्ने अपराधका तौरतरिका आजै थाहा पाउन सक्नुपर्छ । तर्क, प्रमाण सबै उल्लेख गर्नुपर्छ । यसका लागि लेखक अध्ययनशील हुन आवश्यक छ ।
सजना बराल

काठमाडौँ — विश्वमा सबैभन्दा धेरै पढिने तर नेपालमा कसैले पहल नगरेको विधा रोजे दीर्घबाहुले । उनी नेपाली जासुसी उपन्यासका जनक हुन् भन्दा फरक नपर्ला । यसकै लागि आफ्नो नाम फेरे ।

जासुसी उपन्यासकार दीर्घबाहु नवीनतम कृतिसाथ ।

एक दर्जनभन्दा बढी उपन्यास निकाले । अनि एक्कासि लेख्न छोडे । अहिले झन्डै पाँच दशकपछि उनको कृति बजारमा आएको छ, उही जासुसी विधाकै ।

‘बज्रजोगिनीको खजाना’ कृतिमार्फत दीर्घबाहु पुन: आफ्ना पाठकमाझ उपस्थित छन्, ८७ वर्षको उमेरमा । उनी घरबाहिर निस्किँदैनन्, सभासमारोहमा भेटिने कुरै भएन । लेखनमा पनि जाँगर मरेको बताए । जासुसी उपन्यासका यी दीर्घबाहु पत्रकारितामा भने श्रीधर खनाल हुन् । तीन वर्षअघिसम्म उनी विभिन्न पत्रपत्रिकामा लेख्थे ।

Yamaha

‘८३ वर्षको हुँदासम्म बाइक कुदाएँ,’ उनले भने, ‘८४ पुगेपछि बाइक चलाउन सकिनँ, लेख्न पनि छोडेँ ।’

सिफलस्थित आफ्नै निवासमा गफिएका दीर्घबाहुको कुरा सुनेर उनकै छोरा एवं लेखक ब्रजेश खनाल छक्कै परे । ‘बाइक र लेखनको के सम्बन्ध ?’ उनले पितालाई सोधे । ‘सम्बन्ध छ नि,’ दीर्घबाहुले बोले, ‘बाइक हुँदा यताउति डुलिन्थ्यो । मान्छेसँग कन्टयाक्ट हुन्थ्यो ।

पत्रपत्रिकाहरूमा पारिश्रमिक बुझ्न गइन्थ्यो । अहिलेको नयाँ प्रविधि झर्को लाग्छ मलाई ।’
सांग्रिला बुक्सले प्रकाशन गरेको पछिल्लो कृति दीर्घबाहुले हालसालै लेखेका होइनन् । यो ४०–५० वर्षअघि लेखेको हुनुपर्ने उनको अनुमान छ ।

राम्रो प्रकाशक नपाएर पुस्तक थन्किएका थिए । ‘फटाह, ढाँट प्रकाशक धेरै छन्,’ उनले भने, ‘त्यो बेला लेखिएको भए पनि यो सधंैको सान्दर्भिक हुने खालको छ । बीस वर्षअघिको चोर पनि चोरै हो, अहिलेको चोर पनि चोरै हो ।’ उनका अनुसार जासुसी विधामा अपराध मुख्य विषय हुने गरेको छ ।

यस पालिको पुस्तकको विशेषता के छ भने, यसमा अपराधपछिको वर्णन छैन । लेखकले अपराध हुनुअगावै त्यसलाई रोक्न खोजेको बताए । यसमा तिलस्मी रहस्य बढी भएको उनको भनाइ छ ।

‘जासुसी लेखनमा प्रचुर कल्पनाशीलता चाहिन्छ,’ वरिष्ठ पत्रकार एवं लेखकले भने, ‘भोलि हुन सक्ने अपराधका तौरतरिका आजै थाहा पाउन सक्नुपर्छ । तर्क, प्रमाण सबै उल्लेख गर्नुपर्छ । यसका लागि लेखक अध्ययनशील हुन आवश्यक छ ।’

विसं २०२२ मा दीर्घबाहुले ‘शब्दभेदी लडाइँ’ मार्फत जासुसी उपन्यास लेख्न सुरु गरेका थिए । कसैले नगरेको काम गर्दा अझ रोचक होला भन्ने ठानेर यो विधा रोजेका थिए उनले । त्यसपछि उनले इन्सपेक्टर खरेल सिरिजमा ‘मुर्कट्टा लास’, ‘छ औंला मान्छे’, ‘पानको गुलाम’, ‘डाक्टर डेमन’ तथा डिटेक्टिभ कमलराज रुपाखेती सिरिजमा ‘मेजरको सर्प’, ‘बिखालु इच्छापत्र’, ‘बाह्र बजेको घण्टी’, ‘भेनसका हिप्पीहरू’ लगायतका जासुरी उपन्यास निकाले ।

उनका उपन्यास त्यो बेला निकै लोकप्रिय थिए । रत्न पुस्तक भण्डारले लगालग उनका कृति प्रकाशन गर्ने गथ्र्यो । केहीअघि मात्र भण्डारले आफूले छापेका मध्ये सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तकको सूचीमा दीर्घबाहुका कृति पनि उल्लेख गरेको थियो ।

‘यस्ता उपन्यासका पाठक प्रशस्त छन्,’ दीर्घबाहुले सुनाए, ‘तर, लेखक थपिन सकेनन् ।’ प्रकाशकहरूले यसको बजार र महत्त्व नबुझदा नयाँ लेखक जन्मन नसकेको भन्ने लाग्छ उनलाई । बेलायती लेखक सर आर्थर कोनान डोयलको ‘शरलक होम्स’ शृंखलाबाट प्रभावित भई आफू यस विधातर्फ लागेको दीर्घबाहुले बताए ।

उनी आफू मात्र यो क्षेत्रमा रम्न चाहेनन् । भोगेन्द्र बस्नेत, शरद निरौला लगायतलाई पनि क्राइम फिक्सन लेख्न उक्साउँथे । उनले थालेको विधामा बस्नेत र निरौलासँगै प्रेम कैदी, त्रिनाम, एसके दीन लगायत लेखकले पनि कलम चलाए ।

जासुसी लेखनमा सक्रिय भएपछि श्रीधर खनालले आफ्नो नाम फेर्न चाहे । अपहरण, लुटपाट, हत्याका विषयमा रहस्यमयी प्लट बुनिरहँदा उनलाई नाम फुर्‍यो— दीर्घबाहु । ‘कानुनको हात लामो हुन्छ,’ उनले भने, ‘चोरडाकाहरू जतिसुकै लुक्न खोजे पनि लामो हातले समाइहाल्छ । त्यही लामो हात सम्झिएर आफूलाई दीर्घबाहु भन्न थालेँ ।’

यो आफैंले राखेको नाम हो ? कान्तिपुरको प्रश्न सुनेपछि छेउमा बसेका छोरा ब्रजेश बोले, ‘उहाँले आफैं राख्नुभएको हो । म भएको भए ह्रस्वबाहु राखिदिन्थेँ ।’ माहोल हाँसोमय बन्यो ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०९:१४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

महिला उद्यमीलाई विश्वास जित्ने चुनौती

व्यवसायमा पैसाभन्दा सम्बन्ध र विश्वास महत्त्वपूर्ण हुन्छ
सजना बराल

काठमाडौँ — सफल व्यवसायको सूत्र के होला ? यसमा पनि महिला व्यवसायीले कसरी फड्को मार्न सक्लान् ? यी प्रश्नको जवाफमा बेलायतकी व्यवसायी एवं लेखिका सेलिया गेट्सले भनिन्, ‘सफल हुनका लागि हामीलाई क्यास होइन कनेक्सन र क्रेडिबिलिटी चाहिन्छ ।’

उनले व्यवसायमा पैसाभन्दा सम्बन्ध र विश्वास महत्त्वपूर्ण हुने बताएकी हुन् । यही दुई चीजका लागि महिला व्यवसायीले बढी संघर्ष गर्नुपर्ने उनको बुझाइ छ । ‘हामीलाई विश्वास जित्न गाह्रो पर्छ,’ उनले भनिन्, ‘सम्बन्ध विस्तार गर्नु ठूलो चुनौती हो ।’ उनका अनुसार लगानी अभावमा व्यवसायी बढी सिर्जनशील हुन्छन् । ‘गल्ती गर्न डराउनुभएन,’ उनले थपिन्, ‘फेल हुने नै सफल हुन्छन् ।’

सोमबारबाट सुरु भएको तीनदिने ‘अन्तर्राष्ट्रिय महिला उद्यमी सम्मेलन–२०७५’ को पहिलो सेसनमा सेलियाले आफ्ना कुरा राखेकी थिइन् । यसमा इन्ह्यान्स इन्टिग्रेटेड फ्रेमवर्कका कार्यकारी निर्देशक रत्नाकर अधिकारीले पनि व्यवसायका आरोह–अवरोहबारे अनुभव साझा गरेका थिए ।

देश–विदेशका गरी अहिले सम्मेलनमा दुई सय उद्यमी महिला भेला भएका छन् । दक्षिण एसियाली महिला विकास फोरमले आयोजना गरेको सम्मेलनमा २७ देशका विज्ञ उपस्थित रहेको फोरम अध्यक्ष प्रमिला आचार्य रिजालले बताइन् । ‘एक–अर्काबाट सिक्न सकियोस् भनेर यो सम्मेलन गरेका हौं,’ रिजालले भनिन्, ‘राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग सहकार्य गर्ने वातावरण बनाउन खोज्दै छौं ।’

सम्मेलन उद्घाटनका लागि होटल याक एन्ड यती पुगेका उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुनले दिगो विकास र आर्थिक सबलीकरणका लागि महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउन जरुरी रहेको बताए । उनले भने, ‘महिलाहरू समृद्ध भए मात्रै देशको विकास हुन्छ ।’ नेपालको संविधानले समावेशितालाई राम्ररी सम्बोधन गरेको भन्दै उनले खुसी व्यक्त गर्न भ्याए ।

परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीले महिलाहरू व्यवसायमा आउँदा लैंगिक समानता स्थापित हुने तर्क गरे । उनका अनुसार यौन हिंसा र बलात्कारजस्ता अपराध कम गर्न पनि महिला सशक्तीकरण आवश्यक छ । ‘अहिले पनि महिलामाथि विभेद छ,’ उनले भने, ‘यसको अन्त्य हुनुपर्छ ।’ महिला उद्यमीको संख्या बढाउन नेपाल सरकारले महिलाका लागि सामाजिक एवं प्रशासनिक सुविधा उपलब्ध गराएको ज्ञवालीले बताए ।

समारोहमा दक्षिण एसियाली महिला विकास फोरमले तयार पारेको ‘रिफ्लेक्सन्स अन पोलिसिज फर विमेन स्मल एन्ड मेडियम आन्टरप्रेनियर्स : स्टाटस, च्यालेन्जेज एन्ड अपर्चुनिटिज इन हिन्दुकुस हिमालयज एन्ड सार्क रिजन’ शीर्षकको पुस्तक लोकार्पण गरिएको थियो ।

सम्मेलनको पहिलो दिन ‘प्रमोटिङ इकोनमिक इन्पावरमेन्ट अफ अफ्रिका, मिडल इन्स्ट र उत्तर अफ्रिकन रिजन’ शीर्षकमा पनि छलफल भएको थियो । संयुक्त राष्ट्र औद्योगिक विकास संगठनका प्रमुख डा. हसिम हुसेनको नेतृत्वमा जोर्डन अफ्रिका बिजनेस एसोसिएसनकी अध्यक्ष रिम बद्रन, इजिप्सियन सेन्टर फर इकोनमिक स्टडिजका निर्देशक अब्ला अब्देल लातिफ र मिडल इस्ट नर्थ अफ्रिका बिजनेस विमेन नेटवर्ककी अफ्नान अल जयानीले आफ्ना अनुभव सुनाएका थिए ।

उद्योग–व्यवसायमा लैंगिक समावेशिता, महिला उद्यमीका लागि प्राविधिक विकासलगायत शीर्षकमा बुधबारसम्म छलफल हुनेछ । सार्क, आसियन र अन्य क्षेत्रीय संगठनका प्रतिनिधि सम्मेलनमा उपस्थित छन् । ‘बायोटेक्नोलजी पार्क र टाटा वाटर बिजनेस प्रोजेक्ट सुरु गर्ने योजना छ,’ सम्मेलन आयोजक रिजालले भनिन्, ‘यही कार्यक्रममा यीबारे टुंगो लगाउँदै छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT