चकटीमा ‘योगमाया’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — जहानियाँ राणा शासनको समय । भोजपुरको नेपालेडाँडामा जन्मिएकी योगमाया न्यौपाने आम महिलाभन्दा फरक देखिइन् । निरंकुश राणाशासनविरुद्ध उनी सामाजिक विद्रोहमा उत्रिइन् ।

उनकाले त्यति बेला चालेको कदम शासकहरूले भरसक लुकाउन खोजे, तर सकेन । विभिन्न समयमा योगमायाबारे खोजी गरिए । अशिक्षित नेपाली नारीहरूलाई संगठित गरेर त्यति बेलाको पुरातन समाज र सत्तालाई धक्का दिएकी योगमायाबारे नीलम कार्की निहारिकाले लेखेको उपन्यास ‘योगमाया’ ले यस वर्षको मदन पुरस्कार नै पायो ।

Yamaha

नीलमको यही उपन्यासमाथि शनिबार बुकाहोलिक्सले चकटी बहस चलायो । बहसको ५८ औं शृंखलामा सहभागी थिए, योगमायाकै चौथो पुस्ताका डा. दिपेश न्यौपाने । योगमायाको साधनाभन्दा पनि नीलमले सत्याग्रहको पाटोलाई धेरै महत्त्वका साथ प्रस्तुत गरी ऐतिहासिक उपन्यास लेखेको उनले दाबी गरे । नीलमले उपन्यासमा पात्रका रूपमा दिपेशलाई पनि उभ्याएका छन् ।

दिपेशका अनुसार योगमायाले क्रान्तिका लागि हतियार नभई भक्ति मार्ग अपनाइन् । ‘एक अक्षर नपढेपनि उनमा आध्यात्मिक वेद र गीताको ज्ञान थियो । तत्कालीन समयमा भक्ति मार्ग नै उपयुक्त भएको टिप्पणी योगमायाका श्लोक र कविताहरूमा पनि भेटिन्छ,’ उनले भने, ‘उनका श्लोक, कवितामा चेतना, चिन्तन र चमत्कारको फयुजन भेटिन्छ ।’ भक्ति मार्गको अन्तिम बिन्दुको रूपमा योगमायाले ६८ जनासहित जल समाधि लिएको दिपेशले बताए ।

समाजमा क्रान्ति गर्न कागजमा मात्रै क्रान्ति लेखेर नहुने, यसका लागि मानिसको चेतना र चिन्तनमा क्रान्ति गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश योगमायाले दिएर गएको पनि दिपेशले थपे । ‘हामीसित दाइजो, छुवाछूत गर्नुहुन्न भन्ने कानुन छ तर कार्यान्वयन भएको छैन,’ उनले भने, ‘नेपालमा धेरै राजनीतिक परिवर्तनहरू भए, तर सामाजिक परिवर्तन भएन । त्यसैले क्रान्ति मानिसको चेतना र चिन्तनबाट सुरु गर्नुपर्छ भन्ने उनको मान्यता थियो ।’ विसं १९३० को दशकमा योगमायाले समाजका सम्पूर्ण जातजातिलाई सँगै राखेर भजनकीर्तन गर्ने, प्रसाद खाने, जातभातविरुद्ध कदम उठाउनेजस्ता कार्यसमेत गरिन् । ‘जुद्धशमशेरको समयमा यो कदमलाई ठूलै क्रान्तिकारी मान्न सकिन्छ,’ उनले भने ।

नीलमको उपन्यासको भाषा सरल भए पनि एकदमै लामो भएकाले पाठक बिच्किने डर हुने पनि दिपेशले टिप्पणी गरे । इतिहास र तथ्य मिसाएर कथात्मक रूपमा छोटो मीठो लेख्दा पाठक आकर्षित हुन सक्ने उनको सुझाव थियो । दिपेशले विद्यावारिधि पनि योगमायामाथि नै गरेका छन् । उनको योगमायाबारे ‘अमरज्योति योगमाया’ नामक पुस्तक पनि प्रकाशित छ ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७५ ०८:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संघर्षको कथा

कविता
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — यो एउटा टुहुरोको कथा हो,उनको जीवनमा संघर्ष अनि व्यथा थियो ।जसले आफ्नो जीवन सडक किनारमा भेट्टाए,संघर्ष गरी टुहुरो त अहिले ठूलो नेता भए ।।


भोको बस्न बाध्य उनी, जन्मिए जँडिया बाबुको हातमा,
माया र ममताविहीन बस्न पाएनन् आमाको साथमा ।
बाबुको पिटाइ खान्थे उनी धेरैजसो रातमा,
कहिले भट्टी त कहिले कारागारमा,
उनका बाबु हुन्थे जहिले पनि मातमा ।।

सपना राख्छन् उनी देश विकास गरिदिने
आफूजस्ताका जीवनमा खुसी भरिदिने ।
नगरेको गल्तीको सजाय आफू किन लिने,
सोच राख्छन् उनी उत्कृष्टमा सबैलाई उछिनिदिने ।।

उनको अधिकारलाई बाबुले सयौं चोटि लुटिसके,
उनी सिसा त होइनन् तर भित्रैबाट फुटिसके ।
उनको जीवनमा बाहेक चारैतिर रमझम छ,
जीवनको दु:ख उनी फेरि एक चोटि सम्झन्छन् ।।

एक दिनको हो कुरो,
जीवन कसरी सुधार्ने भनी तर्क निकाल्छन्, उही टुहुरो ।
बाबुलाई छाडी भागिजान्छन् सहर,
आशा राखी पूरा गर्ने उनको सपना र रहर ।
जति भागे पनि सकिँदैन जीवनमा संघर्षको लहर ।।

सहरमा एक्लै उनी, न त नातेदार न कोई आफ्नो छ,
पेट पाल्न उनी, इँटाभट्टीमा काम गर्छन् ।
थोरै थोरै गरी उनी आफ्नो स्कुल फी भर्छन्,
स्कुल सक्काई उनी कामतिर लर्कन्छन् ।।
गरिब भनी हेप्छन् उनलाई साथीभाइले,

सफलताले अंगाल्छ मात्र दु:ख गर्नेलाई रे ।
त्यही सोची, उनी जीवनयापन गर्दै पढाइतिर कस्सिन्छन्,
लक्ष्य पूरा गर्न उनी अति नै तम्सिन्छन्,
तर पैसाको अभाव सम्झी उनको मन झस्किन्छ ।।

क्याम्पस पास गरी उनी राजनीतिमा लाग्न थाले,
देश विकास आफ्नो लक्ष्य, यतैबाट ताक्न थाले।
विस्तारै उनी देशमा भोट माग्न थाले,
उनी अब वरिष्ठ नेता स्वरूप बिक्न थाले।।

अहिले उनी सफलतालाई चुम्दै छन्,
आफ्नो हरेक इच्छाको आँगनमा घुम्दै छ ।
सफलता देखेर खुसीले उनको हृदय गदगद् हुन्छ,
अहिले उनी हरेक नेपालीको मन छुँदै छ ।।

देश विकास गरे पनि, उनको लक्ष्य अझै बाँकी छ,
दु:खी जीवनमा खुसी छाए नि, सफलता अझै माथि छ ।
आज मन्त्री कहलाए नि, संघर्ष एकमात्र जीवनसाथी छ,
सबै राजनीतिज्ञ नराम्रो भन्ने कुरा नानापाथी मात्र छ ।।

यो कुनै मनोरञ्जनको गीत होइन,
एउटा सामाजिक कविता हो ।
कसैले अन्धकारमाथि लगाएको प्रित होइन,
कथा विद्यार्थी र उनको सपना संघर्षको हो,
उनलाई देखेर मेरो पनि संघर्ष आजैदेखि सुरु भो ।।

-सुगम सेन सिन्जाली, कक्षा–१०
विश्वनिकेतन उच्च मावि, काठमाडौं

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७५ ०८:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT