पृथ्वी जयन्तीमा महाकवि र कविशिरोमणि

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — २९७ औं पृथ्वी जयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवसको उपलक्ष्यमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा बिहीबार आयोजित ‘नेपाली राष्ट्रियता र पृथ्वीनारायण शाह’ विषयक प्रवचन तथा प्रतिमा अनावरण गरिएको छ ।

प्रधानमन्त्री केपी ओली तथा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेती प्रतिष्ठान परिसरमा बिहीबार महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको प्रतिमा अनावरण गर्दै । तस्बिर : कान्तिपुर

प्रधानमन्त्री केपी ओलीले बिहीबार प्रतिष्ठानको पुस्तकालय भवन परिसरमा निर्माण गरिएको कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्याल र महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका प्रतिमा अनावरण गरेका हुन् ।

Citizen

प्रतिमा अनावरणपछि प्रवचन दिँदै प्रधानमन्त्री ओलीले पृथ्वी जयन्तीमा नेपाल एकीकरणका अगुवा पृथ्वीनारायण शाहसँगै उनलाई साथ दिएका योद्धाहरूलाई समेत सम्झिनुपर्ने बताए । ‘नायकहरू पछाडि बसेर निर्देशन दिन्छन्, योद्धाहरू अगाडि बसेर लडाइँ गर्छन्, कैयौं मर्छन् पनि,’ उनले भने, ‘पृथ्वीनारायणले थालेको एकीकरण ती वीर योद्धाबिना जित्न सम्भव हुने थिएन । त्यसैले पृथ्वी जयन्तीका दिन ती गुमनाम बलिदानी पुर्खाहरूलाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ ।’

इतिहासका तथ्यहरू राम्रा–नराम्रा जेसुकै भए पनि ती सबै राष्ट्र निर्माण र एकीकरणका तुलनामा महत्त्वपूर्ण नभएको प्रधानमन्त्रीले बताए । पृथ्वीनारायणले त्यस बेला एकीकरण नगरेको भए उपनिवेशवाद र औपनिवेशवादले नेपाललाई स्वाधीन र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा रहन नदिने दाबी उनले गरे । राजतन्त्र पुन:स्थापना हुन नसक्ने उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्रीले भने, ‘१२ पुस्ताको साइनो त साइनो नै हैन, त्यसैले पृथ्वीनारायणको नाममा फेरि राजतन्त्रको पुन:स्थापना गर्ने राजनीति गर्न पाइँदैन ।’

पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशहरू अहिले पनि सान्दर्भिक रहेको संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले बताए । दिव्योपदेशमा न्याय दिशा, व्यापार नीति एवं राष्ट्रिय भावनाले ओतप्रोत सन्देशहरू समावेश भएको उनले दाबी गरे ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानसँगै नेपाल संगीत तथा नाटय प्रज्ञा प्रतिष्ठान, ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान र सांस्कृतिक संस्थानद्वारा आयोजित कार्यक्रममा बटुकहरू ममता सुन्दास, सञ्जु राई, मनिता सुन्दास, सुजाता खनाल र ईश्वर पोखरेलले बाजा बजाउँदै स्वस्ति वाचन गरेका थिए । त्यस्तै कलाकारहरू उदय खनाल, मदन मण्डल, रूपा खनाल, विकासनाथ योगी, केशव सुनाम र सुरेश बज्राचार्यले नेपाल जननी वन्दे संस्कृत पद्यको सस्वर गायन गरे ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले पृथ्वी जयन्तीका दिनलाई राष्ट्रिय स्तरमा प्राज्ञिक एवं वैचारिक रूपमा अन्तरक्रिया गर्ने दिनका हिसाबले मनाउनुपर्नेमा जोड दिए ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ ०८:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ललितकला जोगाउँदै

‘किरण मानन्धर कुलपति हुँदा शाखाको जमिन संरक्षणका लागि काँडे तार लगाउन १० लाख रुपैयाँ दिने निर्णय भएको थियो । तर, चार आना पनि आएन ।’
मधु शाही

बाँके — झोलामा पुरानो लालपुर्जा । त्यो आफ्नो होइन । त्यसमा जग्गाधनीको नाम ‘नेपाल ललित कला संस्था’ उल्लेख छ । पुर्जा बोकेर चित्रकारविष्णु कुमाल दौडधुप गरिरहेका भेटिन्छन् ।

नेपालगन्जस्थित कारकादोमा संस्थाको तीन कट्ठा जमिन छ । बेवारिसे जमिन कब्जा गर्न धेरै आए । त्यहाँ केही स्थानीय बासिन्दाले खेतीपाती गर्दै आएका छन् । ललित कला प्रज्ञा प्रतिष्ठान शाखाको जग्गाबारे बेखबर छ । २०४७ सालदेखि कलाकारले नै जमिन जोगाइरहेका छन् ।

विष्णु कुमाल, हरि तिमल्सिना, आशाराम मौर्या, श्यामानन्दसिंह ठकुरीलगायत स्थानीय कलासर्जक चिया गफमा पुर्जामा सीमित ललितकलाको शाखाबारे चिन्ता पोख्छन् । ‘अरू के गर्न सक्छाैं र !’ कुमालले भने, ‘यो जमिनमा कसैलाई चलखेल गर्न दिएका छैनौं, त्यही ठूलो कुरा हो । मैले नै २०७१ सालसम्मको तिरो तिरिदिएको छु ।’

केन्द्रमा अल्झेको प्रतिष्ठान शाखा कार्यालयको व्यथा सुन्ने फर्सदमा छैन । किरण मानन्धर कुलपति हुँदा शाखाको जमिनमा संरक्षणका लागि काँडे तार लगाउन १० लाख रुपैयाँ दिने निर्णय भएको थियो । मानन्धरले व्यक्तिगत हिसाबले ५ लाख रुपैयाँ थपेर दिने वचनसमेत दिएका थिए । ‘तर, चार आना पनि आएन,’ कुमालले भने, ‘हामी कलाकारले कहिलेसम्म लालपुर्जा बोक्दै हिँड्ने ?’
प्रतिष्ठानका प्राज्ञसभा सदस्य रहेका हरि तिमल्सिनाले जग्गामा चौकीदारको काम गर्दै आएको बताए ।

त्यही जग्गाछेउ उनको घर छ । ‘यहाँ धेरैले जमिन कब्जा गर्न खोजे,’ उनले भने, ‘खेती गर्ने, घर बनाउनेसमेत गर्न थाले । हामीले विद्रोह गरेर रोक्दै आएका छौँ । अबचाहिँ चुप लाग्न हुन्न । ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा पहल गरेर जग्गाको संरक्षण गराउन लाग्नु पर्छ ।’ विगतदेखि प्रयास गरेको भए पनि ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आन्तरिक कलहले सुनुवाइ नभएको उनले बताए ।

५० वर्षे इतिहास
नेपालगन्जमा डा. कृष्णजंग राणाको अध्यक्षतामा २०२६ माघ २४ गते भेरी आर्ट्स एसोसिएसन खोलिएको थियो । त्यसताका एसोसिएसनले कलासम्बन्धी विभिन्न गतिविधि गर्दै आएको थियो ।

आशाराम मौर्या कोषाध्यक्ष थिए भने विष्णु कुमाल सदस्य । २०३५ मा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति लैनसिंह वाङदेल नेपालगन्जमा कला गोष्ठी लिएर आए । भेरी आर्ट एसोसिएसनको कला लगाव देखेर यसलाई प्रतिष्ठानको शाखा बनाउने निर्णय गरे ।

ठूलो छहारी पाएपछि कला अझै फस्टाउने आशाका साथ एसोसिएसनलाई प्रतिष्ठान शाखा बनाउन राजी भएको कुमालले बताए । २०३५ सालमा अन्चलाधीश ऋतुवर्ण तुम्बाहाम्फेको उपस्थितिमा विक्रमप्रसाद शर्माको अध्यक्षतामा भेरी आर्ट एसोसिएसन प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शाखा बनेको माइन्युट कुमालसँग सुरक्षित छ ।

नेपालगन्ज अवधी, थारु संस्कृति लगायत कला र साहित्यले भरिएको क्षेत्र हो । यहाँ कलाकारले कला प्रदर्शन गर्ने गतिलो थलो नपाइरहेका बेला प्रतिष्ठान केन्द्रमै सीमित हुनु दु:खद रहेको कलाकारहरू बताउने गर्छन् । कला प्रदर्शनी ठाउँ नहुँदा घरमै खुम्चाउनु पर्ने स्थिति छ । युवा कलाकार विक्रम शिशिरले भने, ‘चित्र प्रदर्शनी गर्ने थलो छैन, प्रतिष्ठानको जमिनमा अर्काको खेती छ !’

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्