चोरिएको पद्मपाणी प्रतिरुप प्रदर्शनीमा

विपिन श्रीस

काठमाडौं — नवौं शताब्दीमा कुँदिएको र सन् ७० को दशकमा हराएको पद्मपानी अवलोकेतेश्वरको प्रतिमूर्ति नेपालका लागि अमेरिकी राजदूतको निजी निवास कमलकुञ्जमा प्रदर्शनीका लागि राखिएको छ  । प्रदर्शनीमा यो मूर्तिसँगै १४ अमेरिकी र ४ नेपाली कलाकारको कलाकृति राखिएका छन्  ।

सन् १९७० को दशकमा पाटनको टुनानीबाट हराएको मूर्तिको प्रतिमूर्ति मंगलबार अनेक संयोगले तानिएर अमेरिकी राजदूत र्‍यान्डी बेरीको निवासमा आयोजित प्रदर्शनीमा देखा परेको छ । राजदूत बेरी अघिल्लो साता सम्पदाविद् रवीन्द्र पुरीको भक्तपुर, दत्तात्रेयस्थित घरमा पुगेका थिए ।

त्यहाँ राजदूतले पुरीको ‘म्युजियम अफ स्टोलन आर्ट’ को प्रारुप र योजनाबारे लामै गफ सुने । राजदूतले त्यसबारे विशेष चासो देखाए र, आफ्नो निवासमा आयोजना हुनै लागेको कला प्रदर्शनीमा ‘स्टोलन इमेजेज’ को एउटा प्रतिरुप समेट्न चाहे । त्यही तत्कालको निर्णयमा पद्मपाणी अवलोकेतेश्वरको प्रतिमूर्ति राजदूत निवासमा आइपुगेको हो ।

नेपाली कला, संस्कृति र सम्पदामा बढी नै चासो देखाउने राजदूत बेरीले नेपालबाट हराएका र चोरिएका मूर्ति नेपालमै फर्काउन आफ्नो तहबाट सहयोग–समन्वय गर्ने प्रतिबद्धतासमेत सुनाए । ‘नेपाली सम्पदा संरक्षण गर्न र गुमेका सम्पदालाई नेपालमै फिर्ता गर्न सहयोग गर्नेछु, यसका लागि युनेस्को लगायतका सरोकारका संस्थासँग सहकार्य आवश्यक छ,’ राजदूतले भने, ‘मलाई आशा छ, अनुसन्धानबाट हराएका सम्पदाको पत्ता लाग्नेछ ।’

अमेरिकी राजदूतकै पहलमा पद्मपाणी अवलोकेतेश्वर प्रतिमूर्ति प्रदर्शनीमा राखिएको आरपी फाउन्डेसनका अध्यक्ष रवीन्द्र पुरीले बताए । ‘राजदूतले कला प्रदर्शनीको कार्यक्रम राख्दै हुनुहुँदो रहेछ, उहाँले नै पहल गरेपछि यो मूर्ति प्रदर्शनीका लागि राखिएको हो,’ पुरीले भने । हराएका सम्पदाको अवस्था र अवस्थितिबारे अध्ययनअनुसन्धान जारी रहेको पुरीले बताए । हराएका सम्पदाबारे संरक्षण र सचेतनाका लागि ‘म्युजियम अफ स्टोलन आर्ट’ बनाउने योजनाबारे पनि सुनाए ।

हाल पनौतीमा निर्माणाधीन यो म्युजियममा नेपालबाट हराएका र चोरिएकामध्ये ५० वटा मूर्तिहरूको प्रतिरुप राखिनेछ । यसमध्ये हाल २७ वटाको निर्माण सम्पन्न भइसकेको र सन् २०२१ भित्रमा म्युजियम सञ्चालनमा आइसक्ने पुरीले बताए । मल्लकालीन सभ्यता र सम्पदा झल्कने ऐतिहासिक ‘नमुना घर’ को पुनर्निर्माण गरेर ‘युनेस्को पुरस्कार’ पाइसकेका पुरीले हराएका मूर्तिहरूको विवरण र आधिकारिकता अनुसन्धानविद् लैनसिंह बाङ्देलको ‘स्टोलन इमेजेज अफ नेपाल’ कृतिबाट लिइएको जानकारी दिए ।

‘ब्रिजिङ कल्चर थ्रु आर्टस्’ प्रदर्शनीमा १४ जना अमेरिकी कलाकार र ४ जना नेपाली कलाकारका कलाकृति राखिएका छन् । प्रदर्शनीमा पद्मपाणी अवलोकेतेश्वरको प्रतिमूर्तिसँगै ७५ वर्षीय उर्गेन दोर्जेको ‘पिसफुल एन्ड वार्थफुल महायोग दाइटिज’ मण्डला थाङ्का चित्र, रवीन्द्र शाक्यले बनाएको भैरवको खप्पर, छिरिन शेर्पाको चित्र पनि राखिएको छ ।

अमेरिकी चित्रकार हर्लान डानोवान, शीला एफ डन, माइकल केस्लर, टोनी अबेयिया, करिन लेब्लोन्ड, डान नामिङ्घा, मौरिन डर्डक, सुसी फेसिक्स, ग्रेसियन वार्न, जोसेप के डिक्सन, बिर्गर स्यान्डिज, ल्लोयड स्कर्मर, जेन गुथ्रिज, टम डेभिसाका चित्र राखिएका छन् ।

‘अंग्रेजी या नेपाली भाषा सबैले नबुझ्न सक्छन्,’ राजदूत बेरीले भने, ‘तर कलाको भाषा सबैले बुझ्छन् । कलामार्फत संस्कृतिको आदानप्रदान गर्न सजिलो हुन्छ ।’ राजदूत बेरीले प्रदर्शनीमा राखिएका चित्रबारे जानकारी दिएका थिए । यसैबीच, यूएस डिपार्टमेन्ट अफ स्टेट ब्युरोको एजुकेसनल एन्ड कल्चरल एफेयर्स (ईसीए) द्वारा फन्डेड अमेरिकन आर्ट इन्कुबेटर (एएआई) ले सिर्जनात्मक आदानप्रदान कार्यक्रम आयोजना गर्दै छ ।

'बिजिङ कल्चर थ्रु आर्ट' अन्तर्गत मूर्ति र चित्रकला प्रदर्शनी क्रममा अमेरिकी राजदूत र्‍यान्डी बेरी, अमेरिकी चित्रकार जेनिफर बेरी, थाङ्का चित्रकार उर्गेन दोर्जेलगायत ।तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १०:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पश्चिमी बाजा, नेपाली धुन

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — संगीतको कुनै निश्चित भाषा र सिमाना हुँदैन । यो एउटा कला हो, जसले सबैको भावना समेट्न सक्छ । होटेल तिब्बत बौद्घमा स्वदेशी तथा विदेशी कलाकारहरूको संयुक्त अर्केस्ट्रा सांगीतिक प्रस्तुतिले संगीतको यस्तै परिभाषा दिइरहेको थियो भने साँझको झरीको मौसमलाई नै चुनौती दिँदै स्वदेशी तथा विदेशी कलाकारहरूको एकसाथको संगीतिक धुनले माहौल भिन्न बनाएको थियो ।

रोचक भने भायोलिन, चेलो, भियोला जस्ता पश्चिमी बाजाबाट निस्केको गोपाल योञ्जनको सदाबहार गीत ‘च्याङबा होई च्याङबा...’को धुनमा भाषा नबुझे पनि कुम हल्लाउँदै रमाउनेहरू थुप्रै थिए ।

कार्यक्रममा स्वदेशी समूहलाई कन्डक्ट गरिरहेका ‘काठमाडौं स्ट्रिङ आन्सम्बल’ का संस्थापक सदस्य सञ्जय श्रेष्ठ अर्केस्ट्रा संगीतमा विदेशी धुन मिश्रण हुँदा अझ राम्रो धुनको आनन्द लिन पाउने बताउँदै थिए । ‘कोलाब्रेसनमा पहिलोपल्ट काम गर्दा म्युजिकको मेलोडी, टोन र नयाँ क्रिएसन आइरहेको छ । यसबाट दुवैतर्फको आइडियासमेत सेयर भइरहेको छ,’ उनी भन्दै थिए ।

‘भिभाल्डिज ग्लोरिया’ नाम दिइएको सांगीतिक साँझमा ‘काठमाडौं स्ट्रिङ’ समूह र ‘बौद्घ कम्युनिटी कोराल’ विदेशी समूहले संयुक्त रूपमा धुन सुनाउँदै गर्दा विदेशी अर्केस्ट्रा संगीतको धुनलाई अमेरिकी सेरल लेभिनले कन्डक्ट गर्दै थिइन् । कोराल समूहले एक वर्षदेखि नेपालमा नै समूह गठन गरेर अर्केस्ट्रा प्रस्तुति दिँदै आइरहेको छ ।

१२ औँ शताब्दीबाट विकास भएर १६ औँ शताब्दीतिरको पश्चिमी प्राचीन संस्कृतिलाई समेट्ने अर्केस्ट्रा संगीत मूलतः धुनप्रधान हुन्छ । भायोलिन, चेलो, डबल, भियोलाजस्ता बाजाहरूको संयोजनबाट निस्कने मधुर धुन आफैमा मनमोहक हुन्छ । संयुक्त प्रस्तुतिमा भने विदेशी समूहले धुनसँगै आवाजमार्फत थप रौनकता दिने कोसिस गरेको थियो । कोराल समूहका १६ जनाले ल्याटिन भाषामा नै गाएका गीतहरूसँगै त्यही समूहले बजाएका बाजाबाट निस्केका पश्चिमेली शैलीका धुनहरूमा संगीत पारखीहरू मन्त्रमुग्ध भएका थिए । त्यसरी नै गोपाल योञ्जनको रचना रहेको ‘च्याङ्बा होई च्याङ्बा...’ बोलको गीतमा स्ट्रिङ समूहका ८ जनाले बजाएको नेपाली अर्केस्ट्रा धुनमा विदेशी दर्शकको तालीले हल गुन्जयमान भएको थियो ।

‘संगीतको लागि कुनै भाषा बुझ्नुपर्छ भन्ने छैन । यसमा उत्पन्न हुने धुनले सबैको मस्तिष्कलाई छुन्छ,’ काठमाडौं स्ट्रिङका सदस्य बिनेस डंगोल भन्छन,् ‘पूर्वीय र पश्मिेली दुवैको संगीत संयोजनले अर्केस्ट्राको छुट्टै विशेषता झल्काएको छ ।’ कार्यक्रमको दुई घण्टा अवधिसम्म कार्ल जङिन्ज, थोमस मर्ली, गोपाल योञ्जन, रमिन डिज्वाडी, बेन्ज, जस्टिन पल आदिका रचनाहरूमा २० वटा अर्केस्ट्रा संगीतको धुन प्रस्तुत गरिएको थियो । ‘हाम्रो नेपाली अर्केस्ट्रा संगीतमा वेस्टर्न क्लासिकल शैलीमा धुन बन्दा अलिक केही नपुग भएको जस्तो हुन्छ,’ सञ्जय भन्छन्, ‘वेस्टर्न गीतहरूमा अर्केस्ट्राका बाजाहरूको प्रयोग गरिएका हुन्छन् भने नेपाली गीतहरूमा बढी मेलोडीलाई फोकस हुन्छ ।’

नेपालमा अर्केस्ट्रा संगीतको त्यति विकास नभइरहेको अवस्थामा यस्तो कोलाब्रेसनमा हुने कार्यक्रमले नेपाली संगीत चिनाउन निकै सहयोग पुर्‍याउने काठमाडौं स्ट्रिङ समूहकै भायोलिन वादक विकेश केसी बताउँछन् । उनका अनुसार अहिले यसमा खासै दर्शक छैनन् । यसमा बन्ने टोनमा जति रस छ, त्यो दर्शकले बुझ्न सकेका छैनन् । यस्ता खाले सहकार्यले दुवै पक्षको विचार र कला आदानप्रदान हुने उनको कुरामा सही थप्दै समूहकै भायोलिनावादक मनिकराज महर्जन बताउँछन् ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १०:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्