रंगमञ्चमा कविद्वय

विपिन श्रीस

काठमाडौँ — कवि विप्लव प्रतीकले ‘इच्छा’ शीर्षकको कविता सुनाए । उनले यो कविता सुनाएसँगै प्रत्यक महिनाको पहिलो दिन सर्वनाम थिएटरमा हुने ‘हामी कवि र कविता’ को ६८ औं शृंखला सकियो ।

मलाई मन छ म भएको कसैलाई थाहै नहोस्
मलाई मन छ म गएको पनि कसैलाई थाहै नहोस् ...

उनले कवितामा व्यक्त गरेको इच्छाभन्दा विपरीत कविता पारखीले भने उनलाई घेरे । कविताको प्रशंसा गरे,कविको तारिफ । उसो त उनले ‘इच्छा’ सुनाउनु ठीक अघि भनिसकेका थिए, ‘हामीले रचना गर्दा सबै मोहबाट वञ्चित भएर गर्न सक्यौं भने सच्चा कृति छोडेर गएका हुनेछौं जसको गौरव संसारभरका मान्छेहरूसँगै नेपालीले गर्न पाउँछन् ।’

‘काल’ शीर्षकको कविता सुनाएपछि कवि प्रतीकले तीन किसिमका कवि, कलाकार अथवा मान्छे हुने बताएका थिए । ‘एकथरी हुन्छ, जो जीवनभरिकलाकर्म अथवा जे जानेको छ त्यो गर्छ र त्यही जीवनमा प्रतिफल पाउँछ, कमाउँछ, खुसी हुन्छ । दोस्रोथरी जो जीवनभर कुकुरले नपाएको दु:ख पाउँछ, मरेपछि भयंकर मानसम्मान पाएर अरबौँ खरबौँको धनी हुन्छ,’ कवि प्रतीकले मान्छेको वर्गीकरण गर्दै भने, ‘र, अर्को कलाकार हुन्छ जसले जीवनभर कुकुरले नपाएको दु:ख पाउँछ, मरेपछि पनि उसलाई कसैले याद राख्दैन ।

मलाई वास्तवमा त्यस्तो किसिमको कलाकार बन्न मन छ । किनभने यहाँ कुनै सालिकको पनि अर्थ छैन, मरिसकेपछि कुनै पुरस्कार अथवा प्रतिष्ठाको पनि अर्थ छैन ।’

‘मेरो खुल्दुली’ शीर्षकको कविताबाट वाचन सुरु गरेका प्रतीकले त्यसपछि ‘जेब्राक्रसमा एउटा कुकुर’, शीर्षकको कविता सुनाए । कविता सुन्दै गर्दा समाजमा विद्यमान अव्यवस्थाप्रति व्यंग्य गरिएको आभास हुन्थ्यो । त्यसलगत्तै ‘हामी बाचेको युग’, ‘छुट्नुअघि’ वाचन गरे । असीको दशकमा लेखेको ‘नहारेको मान्छे’, ‘आरनमा तिमी र म’, ‘बा’, लगायतका झन्डै एक दर्जन कविता सुनाए ।

कवि प्रतीकले आफूलाई कविताको ‘फर्म’ मात्र लेखेको जस्तो लाग्छ, र ‘इसेन्स’ हराएजस्तो लाग्ने बताए । उनको कविता सुनिरहँदा त्यस्तो लाग्दैनथ्यो । उनले छन्द कविता लेख्न नसकेकोप्रति खेद पनि प्रकट गरे । उनले भने, ‘छन्दमा बसेर कविता लेख्न गाह्रो हुन्छ, त्यो अनुशासनमा बसेर लेख्नुपर्छ,’ छन्दमा कविता लेख्न नसकेको बताउँदै कवि प्रतीकले थपे, ‘यसको अर्थ यो होइन कि मैले लेखेका कविताहरू, रमेशले लेखेका कविताहरू सजिला छन् । यसमा पनि के भन्नुपर्छ भन्ने अनुशासनमा बसेर लेख्नुपर्छ, यसमा पनि रिदम हुन्छ, महसुस गर्नेले त्यो महसुस गर्छन् ।’

प्रतीकअघि कवि रमेश सायन प्रस्तुत भए । कविता सुनाउनकै लागि मोरङबाट रातारात काठमाडौं आएका सायनले ‘परिचय’, ‘बुख्याच्चा’ लगायतका आधा दर्जन कविता सुनाएका थिए । सायनले सुरुमै आफ्नो स्वतन्त्रताको गुमाएको जागिरेको मनोदशामा आधारित कविता ‘जागिर’ शीर्षकको सुनाए ।

एक दिन म जिन्दगीसँग औधि थाकेँ
र भनेँ-
मालिक, तपाईंले मेरा भोक र अभावहरू टारिदिनुभयो
धन्य छ तपाईंलाई
अब मलाई मर्न दिनुस्
मालिकले भन्यो-
ठिक छ
आज थुप्रै काम छ
सप्पै सक र भोलि मर ।’
(जागिर कविताबाट)

प्रकाशित : जेष्ठ २, २०७६ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संग्रहालयमा सुनसान ‘दाप्चा बजार’

विपिन श्रीस

काठमाडौँ — दुई दशकअघिको व्यस्त बजार अहिले सुनसान छ । मानिस सुरक्षित र सहज जीवनयापन गर्न अन्य स्थानमा बसाइँ सरेका छन् । यो कथा काभ्रेको दाप्चा बजारको हो, जहाँ पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकामाथि विजयी हासिल गरेपछि बसाइँ सरेका मानिसले बस्ती बसाएका थिए ।

पछिल्लो दुई दशकको अवधिमा द्वन्द्व र सहरीकरणको प्रत्यक्ष मारमा परेको दाप्चा बजारको मौलिक रौनकता हराउँदै गयो । द्वन्द्व सकियो, तैपनि रौनक फर्किएन ।

चित्रकार मुना भँडेलले दाप्चा बजारको यही स्थितिको चित्रण गरेकी छन्, ‘द मिसिङ सोल्स’ मा । तारागाउँ संग्रहालयको ‘ओपन स्टुडियो’ को दोस्रो सेसनमा चित्रकार मुनाले मल्लकालीन वास्तुकलाबाट प्रभावित दाप्चा बजारको घरका बन्द झ्यालढोका देखाएकी छन्, बजारको अहिलेको वास्तविकता पनि यस्तै छ ।

दाप्चा बजारसँग जोडिएको आफ्नो बाल्यकालको सम्झना गर्दै ‘स्क्र्याच अन फोटोग्राफी’, ‘पेन एन्ड वाटरकलर’ र ‘ओयल पेस्टल’ माध्यममार्फत हालको परिवेशलाई पेन्टिङमा देखाएकी मुनाले बजारको पुरानो व्यस्तताको झल्को दिँदै अब त्यस्तो अवस्था नभेटिने भन्दै निराशा व्यक्त गरिन् । वाटर कलरमार्फत उनले दाप्चाबासीलाई घर फर्कन आग्रह गरेकी छन् ।

‘म सानोछदाँ दाप्चा बजार गतिशील र जीवन्त थियो, मानिस बजारमा व्यस्त हुन्थे । अहिले न भीडभाड छ न त बजार जीवन्त नै,’ मुनाले बाल्यकालीन अवस्थाको स्मरण गर्दै अहिलेको दाप्चा बजारको अवस्था बताइन् ।

उनका चित्रहरूमा पुरानो जीवनशैली, कलात्मक तर बन्द झ्यालढोका र त्यसमा लागेका ताल्चाहरू देख्न सकिन्छ । बुद्धिसागरको ‘कर्णाली ब्लुज’ बाट प्रभावित भँडेलले त्यस पुस्तकमा वर्णन गरिएको कतासे बजारजस्तै आफूले बाल्यकालीन समय बिताएको दाप्चा बजारले पनि आफ्नो पहिचान गुमाएको बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्