तोडिँदै ‘भोट बैंक’

कान्तिपुर संवाददाता

सिरहा — मधेसमा मुसहर समुदाय भन्नासाथ ‘भूमिपुत्र’ उपमाले चिनिन्छ । कारण, उनीहरू दिनभर अरूको खेतमा श्रम गरी गुजारा चलाउँछन् । तर, तिनै ‘भूमिपुत्र’ को भने आफ्नै घर बनाउने घडेरीसम्म हुँदैन । अधिकांश मुसहर समुदाय ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्छन् ।

‘भरदिन अरूको खेतमा काम गरी गिरहतको घरमा अन्न भण्डारण गरिदिन्छौं,’ सिरहा अमहीका रविलाल सदाय मुसहरले भने ‘तर, आफ्नो घरमा दुई छाक गर्जो टार्ने अन्न मात्र भित्रिन्छ, यही नै हाम्रो दिनचर्या हो ।’

आर्थिक अवस्था सुदृढ नभएसम्म शैक्षिक अवस्थामा सुधार हुन कठिन हुन्छ । आर्थिक र शैक्षिक अवस्था सबल नभएसम्म राजनीतिक पहुँच कमजोर हुन जान्छ । यी तीनै कमजोरीले मुसहर समुदायलाई गाँजेको दलित अधिकारकर्मी उमेश विसुन्केको तर्क छ । ‘पहिला सिरहाका दलित बस्ती भन्नासाथ भोट बैंक मानिन्थ्यो’ ऋषिकुल सदाय कल्याण समाजका अगुवा देवीलाल सदा मुसहरले भने ‘लोकतन्त्रपछिको व्यवस्थाले अनिवार्य उम्मेदवार बनाउनुपर्ने प्रावधानले मुसहर बस्तीमा पनि राजनीतिक पहुँच पुग्ने अपेक्षा गरेका छौं, भोट बैंक तोडिने अवस्था सुरु भएको छ ।’

पैसा र दारु (मदिरा) सँग मत साटिनुलाई तराईमा ‘भोट बैंक’ भन्ने बुझिन्छ । ‘हरेक दलित बस्तीमा दलित उम्मेदवार भएकाले अब सिंगो गाउँ नै खरिद गरेको छु भन्ने भोट बैंक प्रथा तोडिएको छ,’ उनले भने, ‘हाम्रो जागरण अभियानले मुसहर समुदायका केही युवायुवतीहरू पनि एसएलसीदेखि स्नातकसम्म अध्ययनसँगै जागिर खान थालेकाले पनि राजनीतिक पहुँचको सुरुवात भएको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७४ ०८:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बस्ती छाडेर प्रचारमा

रवीन्द्र उप्रेती

महोत्तरी — चारकोसे झाडीनजिकको तारेचौरी गाउँ सोमबार बिहान सुनसान देखिन्थ्यो । न दलका झन्डा टाँगिएका थिए न त पोस्टर पम्प्लेट । घर, सडक सबैतिर चकमन्न थियो ।

लामो समयपछि ४२ वर्षीय खुवबहादुर आले देखिए । ‘चुनाव लागेदेखि यस्तै हो । गाउँमा खोज्दा मानिस पाइँदैन, सबैजसो प्रचारमा भिडेका छन्,’ उनले भने । गाउँमा जनजाति समुदायका ५६ परिवारको बसोबास छ । चुनावमा गाउँकै उम्मेदवार प्रत्याशी भएपछि सबै मिलेर भोट माग्दै छन् । आलेका अनुसार वडाध्यक्ष उम्मेदवार चित्रबहादुर जर्घाका लागि घरधन्दा छाडेर सबै गाउँका महिला/पुरुष घरदैलोमा व्यस्त छन् । 

अपराह्न खाना खाने बेला भएकाले प्रचारमा पुगेकाहरू क्रमिक रूपमा घर फर्के । उनीहरूसँगै साइकलमा खाली बोरा बोकेका भारतीय तरकारी व्यापारी पनि देखिए । परबल खेती यहाँका स्थानीयको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो । कतिपयले प्रचारमा हिँड्नुअघि बिहानै टिपेर राखेको परबल ब्यापारीलाई बेच्न थाले । 

गाउँमा शिक्षा, स्वास्थ्य, सिँचाइ, रोजगारी अभावलगायत अनेकौं समस्या छन् । जितेर गएका उम्मेदवार फर्केरै नआउने प्रवृत्ति दोहोरिँदा विकासले गति लिन सकेको छैन । गाउँकै मान्छे जनप्रतिनिधि बनिदिए बस्तीको मुहार फेर्न सकिन्थ्यो कि भनी सबै मिलेर जर्घालाई चुनावमा उठाएको स्थानीयले बताए । पुन:संरचनापछि लक्ष्मिनिया गाविसबाट गौशाला नगरपालिका–११ बनेको तारेचौरीमा करिब २ सय मत छ ।

त्यसमध्ये पनि ४० जना जति रोजगारीका लागि खाडी मुलुक गएका छन् । किसान छविलाल वलंपाकीका अनुसार सबैभन्दा ठूलो समस्या नै बेरोजगारी हो । यसपालि कृषि उत्पादनमा पनि ह्रास आएको उनको भनाइ छ । ‘गाउँमा सिँचाइको व्यवस्था भए हातमुख जोर्ने समस्या टार्न बिदेसिनुपर्ने थिएन,’ बलंपाकीले भने । उमेरले ७० नाघेकी विष्णुमाया पूर्वछाने गाउँको कृषि प्रणालीमा आएको परिवर्तनकी साक्षी हुन् । ‘३० वर्षअघिसम्म धान, गहुँ, कोदो र मकैलगायत अन्नबाली राम्रो उत्पादन हुन्थ्यो । हातमुख जोर्न समस्या थिएन,’ उनले भनिन्, ‘तर जंगल मासिने क्रमसँगै वर्षा कम हुन थाल्यो । समस्या बढ्दै गयो ।’ 

भद्रीमाया आले त्यसपछि बिस्तारै अन्न उत्पादन हुनै छाडेको स्मरण गर्छिन् । समस्या टार्न गाउँले कौडीको मूल्यमा जग्गा बेच्न बाध्य भए ।  विकल्पमा पछि उखु र परबल खेती हुन थालेपछि केही सहज भयो । ‘उखु र परबलको खेती सुरु हुने बेलासम्म बिघा जोत्ने यहाँका किसानको हैसियत कट्ठामा झरिसकेको थियो,’ उनले सुनाइन्, ‘हुनेखाने गाउँ गरिब बन्न पुग्यो ।’ 

जग्गा सुख्खा भएकाले आवश्यक चिस्यान अभावमा उखु र परबल पनि मिहिनेतअनुसार उत्पादन नहुने बलंपाकीले बताए । ‘यसपटक हाम्रो माग पहिले सिँचाइ देऊ, अनि भोट लिऊ भन्ने छ,’ उनले भने, ‘हाललाई त्यति मात्र भइदिए गरिबी कम हँुदै जाने थियो ।’ 

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७४ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्