‘साना नेताले सुनेनन्, ठूला आउनुपर्‍यो’

रवीन्द्र उप्रेती

महोत्तरी — थारू–दनुवार समुदायको बाहुल्य रहेको गौशाला नगरपालिका–७ जमुनिया अहिले दैनिकजसो स्थानीय तह चुनावका उम्मेदवारको ताँती लाग्छ । उनीहरू अनेक आश्वासन दिँदै भोट माग्छन् ।

तर, स्थानीय बासिन्दा यसपालि विगतमा जसरी उम्मेदवारसँग माग राखिरहेका छैनन् । आफ्ना भोटले जितेपछि नेताहरू नाकमुखै देखाउन नआउने प्रवृत्ति भोगिरहेका उनीहरूलाई यसपालि पनि स्वच्छ नियतका नेता पाइएला भन्ने विश्वासै छैन ।

तर, दलका केन्द्रीय शीर्ष नेतालाई नै भेटेर माग राख्न पाएचाहिँ केही हुन्थ्यो कि भन्ने लाग्छ उनीहरूलाई । त्यसैले शीर्षनेताहरू आआफ्ना उम्मेदवारलाई सघाउन मधेस झरेको सुनेका उनीहरू आफ्ना 
बस्तीमा पनि आइदिऊन् भन्ने चाहन्छन् । ‘यही त मौका हो, जनताले ठूला नेता चिन्ने र उहाँहरूले गाउँबस्ती र जनतासँग परिचित हुने,’ रुद्रनारायण चौधरीले भने । 

पुन:संरचनाअघि फूलकहा–८ र ९ वडा रहेको जमुनिया सर्लाहीसँग जोडिएको पश्चिमी गाउँ हो । यहाँ थारु, दनुवार, कुर्मी, मुसहर, चमार गरी २ सय परिवारको बसोबास छ । हजार जनाभन्दा बढी मतदाता छन् । 
स्थानीय अमला दासका अनुसार भोट माग्न आउनेले गाउँका समस्याबारे कुनै चासो देखाएका छैनन् । ‘ग्वारग्वार्ती आउँछन्, यो र त्यो छापमा भोट दिनुपर्‍यो भन्छन्, जान्छन्,’ उनले भनिन्, ‘कसैले केटाकेटीलाई चुनाव चिह्न छापिएको भेस्ट र टोपी पनि बाँड्छन्, कोही चाहिँ आफूले जिते यो र त्यो गरिदिउँला भनेर फुर्ती लाउँछन् ।’

जमुनिया जिल्लाकै बढी धान उत्पादन हुने गाउँमध्येको हो । अगुवा रुद्रनारायण चौधरीका अनुसार यहाँ ३ सय बिघा धानखेत छ । पूर्व रुपनी र पश्चिम ढुलनजस्ता स्थानीय खोलाको सिँचाइले भदौरे र मंसिरे गरी वर्षको २ बाली धान फल्छ । जमिन उर्वर भए पनि गरिबी चरम छ । दलितहरू छाक टार्नकै लागि भारतको पन्जाब र हरियाणामा मजदुरी गर्न बाध्य छन् । त्यही यथार्थ चित्रण गर्ने एउटा उखानै प्रचलित छ यहाँ– ‘पन्जाबको भारु, जमुनियाको थारू, गहिरी टोलको दारू ।’ 

भारतबाट कमाएर ल्याएको पैसा युवाले छिमेकी गाउँ गहिरी टोलमा आयातित मदिरा सेवन गरेर सिध्याउँछन् । भारु सकिएपछि फेरि भारतका सहरमा पलायन हुन्छन् । युवाले मदिराको लत नत्यागेसम्म राज्यले पैसाको खोलो नै बगाए पनि गरिबी नहट्ने रुद्रनारायणको बुझाइ छ । अर्का स्थानीय लक्ष्मण चौधरीका अनसार जमुनियाको मात्र नभई यहाँको बजारमा मदिरा सेवन गर्न सर्लाहीका गाउँबाट समेत आउन थालेका छन् । 
४८ वर्षीय विल्टु रामले अशिक्षा र अज्ञानताका कारण यहाँको दलित समुदायले राज्यले दिएका सुविधा पनि उपभोग गर्न नपाएको बताए । कतिपयको जन्म र बिहे दर्ता हुन सकेको छैन । नागरिकता हुने ज्येष्ठ नागरिक पनि सामाजिक सुरक्षा भत्ताबाट वञ्चित रहेको उनको भनाइ छ । गाउँमा बालविवाह अझै व्याप्त छ । 

स्थानीयको अर्को समस्या हो– गाउँको आधारभूत विधालयमा पढाइ नहुनु । स्वास्थ्यचौकी पनि छैन । ‘अब ठूला नेतालाई सुनाउन पाए हाम्रा समस्या समाधान हुन्थे कि ?’ चौधरीले भने, ‘स्थानीय नेताले गर्न सक्ने भए त अहिले यसो भन्नुपर्ने अवस्थै आउँदैनथ्यो नि ।’ 

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७४ ०९:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चुनावले फेरिँदै भारदहको भाग्य

जितेन्द्र साह

भारदह (सप्तरी) — एकताका पहिचानसहितको अधिकार प्राप्तिको मधेस आन्दोलनको केन्द्रमा थियो, भारदह । पछिल्लो ६ महिने आन्दोलनमा यहाँका पाँच जनाले ज्यान गुमाए । तर, यो ऐतिहासिक थलो अहिलेसम्म अस्तित्वकै लागि संघर्ष गरिरहेको छ । मधेस मुद्दाको सहज अवतरणपछिको स्थायी शान्तिको चाहमा छन्, स्थानीय ।

‘शान्तिमै यहाँको भविष्य निर्भर छ,’ शिक्षक देवनाथ यादवले भने, ‘लोकतन्त्रप्रति आस्थावान् स्थानीय जनता आशावादी भएकै कारणले चुनावमा सहभागी हुँदै छन् ।’ आन्दोलनका बेला पूर्णतया अशान्त एवं अस्थिर भारदहले तेस्रो चरणको स्थानीय तह चुनावमा ठूलो राजनीतिक महत्त्व राख्छ । दाइजो प्रथाको अन्त्य, महिलाको सम्मान, पहिचान र अधिकारका विषय मुख्य चुनावी मुद्दा बन्नुले यहाँको राजनीतिक चेतनाको उचाइलाई देखाउँछ । ‘असल चरित्रका जनप्रतिनिधिले जितेमा मात्र यो सम्भव हुनेछ,’ ४० वर्षीया निर्मलादेवी दासले भनिन् ।

प्रदेश दुईको अन्य ठाउँभन्दा निकै फरक यहाँ चुनावी प्रचारप्रसारको क्रममा होहल्ला, माइकिङ वा डीजे घन्काइएको सुनिएन । 

साइकल, पैदलै र चार पांग्रेमा उम्मेदवारका ब्यानर एवं चुनाव चिह्नसहित भोट मागे । आन्दोलनमा सहिद भएकाप्रति सम्मान प्रकट गर्नलाई सादगीका साथ प्रचारप्रसार भएको स्थानीय इन्जिनियर श्यामसुन्दर मण्डलले बताए ।

भदौमा उत्कर्षमा पुग्ने प्रचण्ड गर्मीले गर्दा बाह्य वातावरण सुनसान देखिए पनि घर, पसल, मन्दिर र कर्मथलोमा भेटिने स्थानीयले कसलाई जिताउँदा भारदहले काँचुली फेर्छ तिनकै बारेमा छलफल गरिरहेका छन् । ‘पाँच वर्षका लागि सत्ता हात पार्ने, स्वार्थ पूरा गर्ने र हिँड्ने चरित्रकाबाट सावधान हुनुपर्‍यो,’ मण्डलले भने, ‘धनवान्भन्दा चरित्रवान् चुन्नुपर्‍यो ।’ जनतालाई कमजोर पारेर सदैव शासन गर्नेे सोच भएकाबाट सचेत रहेर भोट खसाल्न उनले सुझाव दिए ।

जनतामा राजनीतिक चेतनाको विकास हुन नदिनमा राज्य पक्ष पनि जिम्मेवार रहेको मण्डलले बताए । ‘यतिका वर्षपछि आएको चुनावमा अहिले देखिएकोभन्दा अझ बढी सहभागिता र रौनक हुनुपर्ने हो,’ उनले भने, ‘सरकार, दल, नेतृत्व एवं उम्मेदवारले नागरिकको विश्वास गुमाएर यस्तो भएको हो ।’

मतदानकै अघिल्लो दिन असोज १ मा विश्वकर्मा पूजा र लगत्तै दशमी आउने भएकाले पूर्व तयारीमा समेत स्थानीय जुटेका छन् । शान्ति स्थापना भएमा यो नगर स्वत: समृद्ध बन्नेमा उनीहरू एकमत छन् । 
लामो मधेस आन्दोलनले गर्दा बनेको अशान्त छविले यहाँको ऐतिहासिक कंकालिनी भगवती मन्दिरमा बाहय भक्तजनको भीड कम हुँदा बजार/व्यवसाय घटेको छ । स्वदेशीबाहेक भारतका धार्मिक पर्यटकसमेत यहाँ आउँछन् । ‘कतिखेर के हुने हो ठेगान नभएकाले बाहिरका मानिस यहाँ आउनै छाडे,’ शिक्षक यादवले भने ।

महिलाको सम्मान, पहिचान एवं समान अधिकारका लागि दाइजो प्रथाको अन्त्यलाई स्थानीयले प्रमुख चुनावी मुद्दा बनाएका छन् । आन्दोलनको बेलामा भएको महिला लक्षित सुरक्षाकर्मीको ज्यादतीबारे पनि स्थानीयले आवाज उठाइरहेका छन् । निर्वाचित जनप्रतिनिधिले घरदेखि बाहिरसम्म महिलाको सम्मानका लागि प्रतिबद्ध भएर कदम चाल्नुपर्ने स्थानीयको माग छ । संविधान संशोधन र सीमांकनलगायतका राजनीतिक मुद्दाबाहेक यहाँ पनि पहिलो एवं दोस्रो चरणको चुनावमा जस्तै पूर्वाधार विकासकै माग जोडतोडका साथ अघि आएको छ । बिजुली, खानेपानी, ढल तथा नाला निकास, सडकको विस्तार, विद्यालयमा सुधार, शौचालय, प्रतीक्षालय, तटबन्ध, मठमन्दिर र कलेज निर्माणमा स्थानीय केन्द्रित छन् । यो सबैका बीच दुई दशकपछि आफ्नो जनप्रतिनिधि छान्ने, माग राख्ने, मिलेर योजना बनाउने र विकास गर्ने अवसर आएकाले भारदहवासी पनि दंग छन् । 

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७४ ०९:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्