जलाशय परिसरमा छठ

देवनारायण साह

मोरङ — तराई मधेसको महान् पर्व छठको बुधबार दोस्रो दिन व्रतालुले खर्ना पूजा गरेर छठीमाईको आहान गरेका छन् । कात्तिक शुक्लपञ्चमीका दिन खर्ना पूजा गर्ने परम्परा छ । व्रतालुले बिहीबार अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएर व्रतको सुरु गर्नेछन् ।

बुधबार व्रतालु दिनभरि निराहार बसेर राति कुल देउताको पूजा गर्ने कोठामा माटाको नयाँ चुलोमा दूध, सख्खर, अरुवा चामल हालेको खिर पकाएर खर्ना पूजा गरेका हुन् । खीर तयार भएपछि स्नान गरेर कुल देउताको पूजा गरेर उक्त पूजाकोठामै केराको पातमा दुई ठाउँमा खीर, केरा, लड्डु, पान, सुपारी, फूलको नज चढाएर विधिवत् पूजा गरी छठीमाईको आहान गरेको सिरहा महिसोथाका रापरीदेवी यादवले बताइन् । उनले उक्त खीर व्रतालुले प्रसादका रूपमा ग्रहण गरेर पानी खाएपछि पुन: निराहार बसेर बिहीबार अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएपछि भोलिपल्ट उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएपछि व्रत पूरा हुन्छ । 

छठ पर्वमा कात्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन अस्ताउँदो सूर्यको उपासना र सप्तमीको उदाउँदो सूर्यको उपासना गरिन्छ । भगवान् राम १४ वर्षको वनवास अवधिमा रावणको वध गरेका थिए । उक्त अवधि पूरा हुनासाथ कात्तिक औंसीको तिथिमा अयोध्या फर्केको धार्मिक ग्रन्थ रामायणमा उल्लेख छ ।

उक्त दिन अयोध्यामा दीपावली मनाइएको थियो । दीपावलीको आठौं दिनमा छठ पूजा हुने गर्छ । भगवान् राम अयोध्या फर्केपछि राजकाज सञ्चालन गर्नुभन्दा अघि ब्राह्मण (रावण) हत्याको पापबाट मुक्त हुन ऋषिसँग सल्लाह लिँदा कात्तिक शुक्ल षष्ठीसम्म सूर्यको उपासना गर्न सल्लाह दिइएको थियो ।

अविलम्ब राजकाज सञ्चालन गर्ने भएकाले नै उक्त अवधिभित्र भगवान् रामले सूर्यको उपासना गरेर ब्राह्मण हत्याको पापबाट मुक्त भएका थिए । सोही तिथिमा छठ पूजासँगै सूर्यको पूजा गर्न थालिएको धार्मिक जनविश्वास छ । यी दुइटै महत्त्वपूर्ण घटना एउटै तिथिमा भएकाले षष्ठी माता र सूर्यको उपासना गरी पर्व मनाइन्छ । यो पर्व कृषिमा आधारित रहेको छ । यसमा बाँसका नयाँ टोकरी, कोनिया, पंखाका साथै प्रसादका रूपमा केरा, उखु, फलफूल, पान, सुपारी, भन्टा, मूला, सुथनी, औकुरी, अल्हुवा, जुटा चलाइन्छ । 

 

प्रकाशित : कार्तिक ९, २०७४ ०९:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

एक वर्षपछि थाई नरेशको अन्त्येष्टि

बीबीसी

बैंकक — गतवर्ष निधन भएका थाई नरेशको राजकीय सम्मानका साथ बिहीबार अन्त्येष्टि गरिएको छ । गतवर्ष अक्टोबरमा निधन भएका नरेश भूमिबोल अदुल्यादेजको राजदरबार ‘ग्रान्ड प्यालेस’ नजिक भव्य समाधिस्थल बनाउन लामो समय लागेका कारण अन्त्येष्टिमा ढिलाइ भएको हो ।

पाँच दिनसम्म चल्ने अन्त्येष्टि समारोहमा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण दरबार अगाडि उपस्थित भएका छन् । अधिकारीले २ लाख ५० हजारभन्दा बढी सर्वसाधारण उपस्थित भएको जनाएका छन् । धेरैजसो भवनहरू पहेंलो सयपत्री फूलले सजाइएको थियो । सडकको दुवैतर्फ लामबद्ध मानिसले शोक र सम्मान व्यक्त गर्न कालो कपडा लगाएका थिए । अदुल्यादेजलाई ‘माउन्ट मेरु’ को प्रतिनिधित्व गर्ने समाधिस्थलमा अन्तिम संस्कार हुनेछ । मृत्युपछि थाई राजाको आत्माको बास हुने विश्वास गरिएको ‘माउन्ट मेरु’ हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीको विश्वकै केन्द्र मानिन्छ । ५० मिटर अग्लो समाधिस्थल बनाउन देशकै उत्कृष्ट कामदारलाई करिब १० महिना लागेको थियो ।

पाँच दिने दाहसंस्कार समारोहको मुख्य रूपमा सांकेतिक अस्तुकलशलाई ढोल, बाँसुरीको धुन, तोप तथा सलामीसहित समाधिस्थलतर्फ लगिएको थियो । समारोहको दोस्रो पक्षका रूपमा अस्तुकलशलाई समाधिस्थलसम्म विशेष किसिमको चारपांग्रे रथमा राखेर लगिएको थियो । रथ १४ टन गह्रो भएकाले २ सय सैनिकले तानेका थिए । उक्त रथ १८ औं शताब्दीदेखि प्रयोग गरिँदै आएको छ । दाहसंस्कार स्थलमा उनको अस्तुकलशलाई कैयौंपटक परिक्रमा गराइएको थियो । स्वर्गीय राजाको चितामा उनका छोरा राजा महा भाजिरालङर्णले स्थानीय समयअनुसार राति १० बजे दागबत्ती दिएका हुन् । अन्त्येष्टि समारोहको प्रक्रिया भने बुधबार नै ग्रान्ड प्यालेसमा सुरु भएको थियो । बिहीबारको शवयात्राअघि शाही दरबारमा विभिन्न धार्मिक संस्कारहरू गरिएको थियो । बौद्घ धर्मअनुसार गरिने अन्त्येष्टि भने थप दुई दिनसम्म चल्नेछ ।

अन्तिम संस्कार समारोहका लागि सरकारले ३ अर्ब भाट (९ करोड डलर) उपलब्ध गराएको थियो । समारोहमा ४० देशका शाही परिवार तथा विशिष्ट अतिथि बैंकक पुगेका छन् । उनको सम्मानमा शोक मनाउन बिहीबार थाई सरकारले राष्ट्रिय बिदा दिएको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थालगायतका धेरैजसो निजी क्षेत्रहरू बिहीबार बन्द भएका थिए । १९४६ मा १८ वर्षको उमेरमा राजगद्दीमा बसेका भूमिबोलले ७ दशकसम्म शासन गरे । उनको शासनकालमा थाइल्यान्डमा २० जना प्रधानमन्त्री बनेका थिए ।

भूमिबोल थाइल्यान्डमा इतिहासमै सबैभन्दा लामो समय राजगद्दी सम्हालेका हुन् । उनको २०१६ को अक्टोबरमा ८८ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो । उनी आधुनिक थाइल्यान्डका निर्माताका रूपमा देशभर लोकप्रिय थिए । उनको पालामा कृषिमा आधारित थाइल्यान्डको अर्थतन्त्र आधुनिकीकरणको युगमा प्रवेश गरेको हो । तर कतिपयले प्रजातन्त्रलाई संस्थागत हुन नदिएको र जननिर्वाचित सरकारभन्दा सेनालाई प्राथमिकता दिएको भन्दै उनको आलोचना गर्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ९, २०७४ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT