‘पार्टी होइन, व्यक्ति हेरिन्छ’

उम्मेदवारलाई सुनाउन समस्याको चाङ
विमल खतिवडा

लोथर (चितवन) — विकट गाउँमा भोट माग्न अझै उम्मेदवार पुग्न सकेका छैनन् । उम्मेदवार आउलान् अनि समस्याको पोको खोलेर मन हलुंगो बनाउँला भन्दै बसेकाहरू निराश छन् । बर्सेनि अनिकालको सामना गर्दै आएका गाउँलेहरू हचुवाका भरमा नगरपालिका घोषणा गरिएको भन्दै आक्रोशित छन् । राप्ती नगरपालिका १३, श्यामराङका बासिन्दाले बिनातयारी गरिएको नगरपालिका घोषणाले निराश छन् ।

यहाँका बासिन्दा समस्यै समस्याले जेलिएका छन् । बिरामी हुँदा उपचार पाउँदैनन् । अकालमा ज्यान गुमाउनुको विकल्प छैन । अहिले खानेपानीको हाहाकार छ । पानी लिन घण्टौं लाइनमा बस्नुपर्छ । तार टाँगे पनि विद्युत् विस्तार भएको छैन । मावि पढ्न ४ घण्टा बढी पैदल हिँड्नुपर्छ । भूकम्पले भत्किएका घर अझै ठडिएका छैनन् । छाप्राको बास छ । कोही बाख्राको खोरमा त कोही गाईगोठमा रात काट्न बाध्य छन् । ‘गाउँमा समस्यै–समस्या छ,’ स्थानीय रेशम चेपाङले भने, ‘पार्टीलाई भोट दिँदादिँदा वाक्क भइयो, अब जुन पार्टीको उम्मेदवारले हाम्रो समस्या बुझेर समाधान गर्छ, त्यसैलाई भोट दिइन्छ ।’

उनले अहिलेको २१ औं शताब्दीमा पनि ढुंगेयुगजस्तो जीवनयापन गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको सुनाए । यो समस्या उनको मात्र होइन । नगरपालिकाभित्र पर्ने विकट गाउँका बासिन्दाको अवस्था यही हो । पाखोबारीमा फलेको मकै/कोदोले ६ महिनाभन्दा बढी खान पुग्दैन । अनिकालले गर्दा एक छाक खाएर सास धान्नुपर्ने बाध्यता छ । अहिले चिसो सुरु भएकाले शरीर ढाक्ने न्यानो कपडा छैन । आम्दानीको स्रोत नहुँदा अधिकांश चेपाङ परिवारको दैनिकी जाडोमा भोको पेट काँप्दैमा बित्छ ।

न्यानो लुगा नहुँदा बालबालिकामा निमोनियाँको समस्या देखापर्ने गरेको छ । ‘समस्याको चाङ फुकाइ नसक्नु छ,’ स्थानीय उदय चेपाङले भने, ‘उम्मेदवार बनेका नेता गाउँ उक्लँदैनन्, समस्या कसलाई पोख्नु ?’ उनले पनि हाम्रोभन्दा राम्रो उम्मेदवारलाई भोट दिने सोच बनाएका छन् । यो गाउँ पुग्न भण्डारा–मलेखु चेपाङ मार्गबाट झरेर करिब ३ घण्टा पैदल हिँड्नुपर्छ । ‘समस्या बुझ्ने नेतालाई भोट दिनुपर्छ,’ मैया चेपाङले भनिन्, ‘जितेर गएपछि हामीलाई वास्ता गर्दैनन् ।’

उनले समस्या समाधान गर्न प्रतिबद्धता नगरेसम्म भोटै नदिने बताइन् ।

गाउँमा आधारभूत विद्यालय भए पनि राम्रो पढाइ हँुदैन । ५ कक्षा पढ्नेलाई नाम लेख्न आउँदैन । केहीले सदरमुकाममा खुलेका छात्रावासहरूमा हारगुहार गरी छोराछोरी पढाएका छन् । अधिकांश बालबालिका गाउँकै विद्यालयमा पढ्ने गरेका छन् । शिक्षकले पालो लगाएर पढाउने गर्दा यहाँका बालबालिका किताबी ज्ञान पाउनबाट वञ्चित छन् ।

इच्छाकामना गाउँपालिका ३, तोलाङका बासिन्दा पनि हाम्रालाई भन्दा राम्रालाई भोट दिने तयारी गरेका छन् । ‘पार्टी हेरेर मात्र गाउँको विकास नहुने रहेछ,’ स्थानीय विकास गुरुङले भने, ‘भोट माग्ने बेला झुटा विकासे नारा बाँड्नेको ओइरो लाग्छ, जितेर गएपछि वाचा पूरा गर्ने त बेग्लै, फर्किएरसमेत आउँदैनन् ।’ गाउँमा खानेपानी समस्या छ । त्यस्तै बालबालिका पढ्ने नजिकै विद्यालय छैन । स्थानीय बासिन्दा समस्याले गाँजिएका छन् । ‘जसले हाम्रो समस्या बुझ्छ उसैलाई भोट दिइन्छ,’ उनले भने । जिल्लामा ३ निर्वाचन क्षेत्र छन् । उम्मेदवारहरू सहर बजारमै भोट माग्न सीमित छन् । सहरी क्षेत्रमा भने उम्मेदवारहरूबीच भोट माग्न प्रतिस्पर्धा चलेको छ ।

मामा–भान्जा प्रतिस्पर्धा

अहिले जताततै चुनावकै चर्चा छ । उम्मेदवार भोट माग्न व्यस्त छन् । दलहरूबीच आआफ्नो पक्षमा मत बढाउने होडबाजी चलेको छ । क्षेत्र ३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा वाम गठबन्धनका पुष्पकमल दाहाल र लोकतान्त्रिक गठबन्धनबाट उम्मेदवार बनेका विक्रम पाण्डेमध्ये कसले चुनाव जित्ला भन्दै बजार, चौतारो र चिया पसलमा दैनिक टिप्पणी सुनिन्छ । तर, दाहाल र पाण्डेबीच हुन लागेको चुनावी प्रतिस्पर्धाले मात्र चर्चा पाएको छैन ।

यही क्षेत्रको प्रदेशसभा सदस्यमा मामा–भान्जा उम्मेदवार बनेपछि थप चर्चा चुलिएको छ । क्षेत्र ३ को (ख) मा कांग्रेसबाट साजनकुमार महतो र माओवादीबाट रामलाल महतो मैदानमा छन् । रामलाल साजनका जेठा मामा हुन् । दुवैले पार्टीबाट उम्मेदवारका रूपमा एकै दिन टिकट पाए । गत कात्तिक १६ गते मनोनयन दर्ताको दिन बिहान साजनले टिकट पाए भने रामलालले अलि ढिलो टिकट पाए । भान्जाले टिकट पाएको थाहा पाउनसाथ उनले फोन गरी बधाई दिए ।

त्यसपछि मामा–भन्जाको भेट भएको छैन । दुवैको घर भरतपुर महानगरपालिका २२, पटिहानीमा पर्छ । मामा–भान्जाको घर एक किमि दूरीमा छ । ‘मामा–भान्जा प्रतिस्पर्धी भएर चुनावी मैदानमा उत्रिएका छौं,’ साजनले भने, ‘घरमा हुँदा मामा–भान्जा हो, अब राजनीतिक रूपमा हामी दुईको विचार फरक छ, चुनावमा दुवै प्रतिस्पर्धी हौं ।’ उनले चुनावले गर्दा दुवैजना एउटै क्षेत्रबाट प्रतिस्पर्धी बन्न पुगेको बताए । अहिले दुवै चुनावी प्रचारप्रसारमा जुटेका छन् ।

पार्टी महाधिवेशन प्रतिनिधि रहेका साजन पार्टीबाट अघि सारिएका नयाँ अनुहार हुन् । ‘माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष दाहालले आफ्नो पक्षमा माहोल बनाउन मामालाई अन्तिम समयमा मैदानमा उतारे,’ साजनले भने, ‘त्यही भएर मामा–भान्जा फरकफरक पार्टीबाट चुनावी मैदानमा छौं ।’ उता रामलाल भने संयोगले यस्तो भएको बताउँछन् । ‘चुनाव हारे पनि मामा–भान्जा, जिते पनि मामा–भान्जा नै हो,’ उनले भने, ‘चुनावकै कारण सम्बन्ध टुटाउने कुरा भने हुँदैन ।’

अहिले दुवै फरकफरक ठाउँमा भोट माग्न व्यस्त छन् । दुवैलाई बधाई आउने क्रम पनि जारी छ । मामाले जित्लान् कि भान्जाले ? भन्दै प्रश्न गर्नेको जमात पनि बाक्लो छ । यो क्षेत्रमा भरतपुर महानगरपालिकाका १३, १४, २१, २२, २३, २४, २५ र माडी नगरपालिका पर्छ ।

यो क्षेत्रमा थारू समुदायको बाहुल्य बलियो रहेकाले दुवैबीच कडा प्रतिस्पर्धा हुने जानकारहरू बताउँछन् । मामा–भान्जा मात्र होइन जिल्लाका तीनै क्षेत्रबाट प्रतिनिधि र प्रदेशसभाका उम्मेदवार बनेकाहरू आ–आफ्नो क्षेत्रमा आयोजना गरिएका चुनावी सभा तथा घरदैलोमार्फत भोट माग्न व्यस्त छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७४ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन दशकसम्म एकै उम्मेदवार

कान्तिपुर संवाददाता

लमजुङ — नेपाली राजनीतिमा एमालेभित्र पृथ्वीसुब्बा गुरुङ चर्चित नाम हो । उनी पार्टीका सचिव तथा संगठन प्रमुखसमेत हुन् ।

राष्ट्रिय राजनीतिमा उनको नाम जति चर्चित छ, जनतामाझ उनी त्यति चर्चित थिएनन् भन्नलाई तीन दशकबीचको चुनावी नतिजाले देखाउँछ । २०४३ मा जनपक्षीय उम्मेदवारका रूपमा पहिलोपटक चुनावमा होमिएका उनी २०७० को संविधानसभा चुनावबाहेक बाँकी ५ वटै चुनावमा पराजित भएका हुन् । उनी सातौंपटक चुनाव लडदैछन् । सातौंपटकसम्म एकै ठाउँमा चुनाव लड्ने नेता नेपालमा सायद बिरलै होलान् ।

गाउँमा मावि विज्ञान शिक्षक छोडेर राजनीतिमा होमिएर वाम गठबन्धनबाट उम्मेदवार बनेका उनी ०४३ मा लेखनाथ अधिकारीसँग हारे । ०४८ मा कांग्रेसका रामबहादुर गुरुङसँग पराजित भए । आफ्नो क्षेत्र छाडेर आएका रामबहादुरसँग पृथ्वीसुब्बा गुरुङले ०५१ को मध्यवधि निर्वाचनमा पनि हार बेहोरे । ०५६ को आमनिर्वाचनमा कांग्रेसकै हरिभक्त अधिकारीसँग पराजित भए । तत्कालीन माओवादी पहिलो र एमाले तेस्रो पार्टी बन्दा कतिपय वरिष्ठ नेताले हार्दा भने उनी ०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा विजयी भए । उनीसँग पराजित भएका दिलबहादुर घर्ती अहिले प्रतिनिधिसभा सदस्यमा लोकतान्त्रिक गठबन्धनबाट कांग्रेसका उम्मेदवार छन् ।

घर्तीसँग वाम गठबन्धनबाट माओवादी केन्द्रका नेता देवप्रसाद गुरुङ चुनावी मैदानमा छन् । देवप्रसादसँगै शान्ति प्रक्रियापछिको मन्त्रिमण्डलमा रहेका पृथ्वीसुब्बा केन्द्र छोडेर प्रदेशमा चुनाव लडिरहेका छन् ।

दोस्रो संविधानसभा चुनाव २०७० को प्रचारप्रसारमा बेंसीसहर आएका एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले ‘पृथ्वीसुब्बालाई जिताएर पठाउनोस्, म मन्त्री बनाएर पठाइदिन्छु’ भन्ने आश्वासन दिएका थिए । तर, उनलाई जिताउनुका सट्टा हराइदिए । संसद्मा आदिवासी जनजाति समूह (ककस) मा लागेर ब्राह्मण, क्षेत्रीविरुद्ध बोलेको आरोप खेपेका उनले त्यही आरोपका कारण हार बेहोरे । अहिले उनी प्रदेश नं. ४ को मुख्यमन्त्री बन्ने उद्घोषसहित चुनावी प्रतिस्पर्धामा होमिएका छन् । वाम गठबन्धनले बहुमत प्राप्त गरे उनको मुख्यमन्त्री बन्ने ढोका खुला रहनेछ । तर, उनलाई मुख्यमन्त्री बन्न नदिन कांग्रेसका निवर्तमान सभापति कृष्णप्रसाद कोइराला ‘चर्को’ रूपमा लागेका छन् । कोइरालाले भने, ‘यो पहिल्यैदेखि कांग्रेसको ठाउँ हो । अहिलेको चुनावमा पनि यो ठाउँ हामी जित्छौं । कसैको कुनै पनि नाराले जनतालाई छुँदैन, जनताले कुरा बुझेका छन् ।’ उनी विकासको नारा लिएर गाउँगाउँमा चुनाव प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् । उम्मेदवार गुरुङ चुनाव जितेर मुख्यमन्त्री बन्ने र त्यसपछि विकास गर्ने आश्वासन दिएर चुनाव प्रचारमा होमिएका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७४ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्