अवैध खानी सञ्चालन - ‘तस्करलाई छुट’

खानी तथा भूगर्भ विभागले  स्वीकृति नदिए पनि अवैध रूपमा सञ्चालित छन् 
कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — चाँगुनारायण नगरपालिकाको विभिन्न स्थानमा अवैध रूपमा माटो खानी सञ्चालन भइरहेको छ । नगरपालिकाले खानी सञ्चालनको कार्यविधि नै नबनाई माटो तस्करीलाई उक्साउने किसिमले इँटाभट्टासँग कर लिएको नाममा उनीहरूलाई माटो ओसारपसारको अनुमति दिएको छ ।

नगरपालिकाभित्र सञ्चालित प्रतिइँटा उद्योग वार्षिक ३ लाख रुपैयाँ कर लिएको र उद्योग सञ्चालनका लागि इँटा बनाउने माटो ओसारपसारको अनुमति दिएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।
‘इँटा उद्योग सञ्चालनका लागि नगरभित्रै माटो ओसारपसार गर्ने अनुमति दिएको हो,’ नगरप्रमुख सोमप्रसाद मिश्रले भने, ‘एक नगरबाट अर्को नगर लाने अनुमति छैन, माटो ओसारपसार गर्ने ट्रकको नम्बरसहित उल्लेख गरेर अनुमति दिएको हो ।’ तर, खानी सञ्चालनको भने अनुमति नदिएको उनले बताए । ‘जिल्लाको अधिकांश खानीको फाइल अख्तियारले लगेको छ,’ उनले भने, ‘नगरपालिकासँग खानीको विवरण छैन, कुन खानी हो/होइन नगरपालिकालाई जानकारी छैन ।’ यदि खानी सञ्चालन भएको छ भने त्यो अवैधानिक भएको उनले बताए ।
जिल्लाका अधिकांश माटो, ढुंगा र बालुवा खानी करिब दुई वर्षदेखि बन्द रहेको अवस्थामा नगरपालिकाले इँटा उद्योगलाई माटो ओसारपसारको अनुमति दिँदा माटो तस्करीलाई भने थप शक्ति मिलेको छ । खानी तथा भूगर्भ विभागले खानी सञ्चालनको स्वीकृति नदिए पनि अवैध खानी सञ्चालन भइरहेका छन् । यस्तोमा नगरपालिकाले ओसारपोसारको अनुमति दिँदा अवैध तरिकाले चलेका खानीले बढावा पाउने स्थानीयको भनाइ छ । स्थानीय तहमा नेतृत्व लिएका जनप्रतिनिधि, प्रहरी, प्रशासन मूकदर्शक बनेको स्थानीय बताउँछन् ।
चाँगुनारायण १ दुवाकोट सरस्वतीखेलस्थित खुलमखुला अवैद्य रूपमा पाँगो माटो उत्खनन गरी बिक्री भइरहेको छ । ‘राजनीतिक पहुँचको भरमा दिनदहाडै स्काभेटरको प्रयोग गरी माटो निकालिरहेको छ,’ स्थानीय राजेश खड्काले भने, ‘सरस्वतीखेलस्थित एक पाँगो माटो खानीबाट मात्र दैनिक पाँच सयभन्दा बढी ट्रिपर माटो बाहिर जान्छ ।’
त्यस्तै, चाँगुनारायण ४ पोखरेल गाउँ, चाँगुनारायण ९ ताथलीलगायत स्थानहरूमा अवैद्य माटो खानी सञ्चालित छ । स्थानीयले भने इँटाभट्टा सञ्चालन सुरु भएसँगै अवैधानिक रूपमा माटो उत्खनन गरी माटो बिक्री गर्नेे कार्य भएको बताएका छन् । खानीबाट हेभी ट्रिपर ओसारपसार हुँदा नीलवाराही बोडे–सरस्वतीखेल सडक जीर्ण बनेको स्थानीयको गुनासो छ । ‘माटो खानी सञ्चालन भएदेखि नीलवाराही बोडे–सरस्वती खेल सडक हिँडिसक्नु छैन,’ स्थानीय राधिका थापाले भनिन्, ‘माटो बोकेका ट्रिपर नछोपी ओसारपसार गर्दा नगर क्षेत्र नै प्रदूषित बनेको छ ।’
नयाँ संरचनामा स्थानीय तह जानुभन्दा पहिले जिल्ला विकास समितिले अनुगमन गथ्र्यो । स्थानीय तह लागू भएपछि न अनुगमन भएको छ न त खानी सञ्चालनका लागि अध्ययन नै हुन सकेको छ । खानी बन्द भएको मौका छोपी व्यवसायीले नै अवैध व्यापार थालेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । यसरी खानी बन्द भएको अवस्थामा समेत खुला रूपमा अवैध व्यापार गर्नेलाई प्रहरी प्रशासनले सम्मान गरेको छ । चाँगुनारायण नगरपालिकाले भने अवैध सञ्चालित खानी निकासी रोक्न प्रहरी र प्रशासनलाई हारगुहार गर्दा पनि केही सुनुवाइ नभएको जनाएको छ । जिल्ला समन्वय समिति संयोजक नवराज गेलालले अवैध माटो खानी सञ्चालनको विषयमा जानकारी नभएको र खानी सञ्चालनका लागि समन्वय समितिसँग कुनै समन्वय नभएको बताए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी द्रोण पोखरेलले भने सम्पूर्ण अधिकार स्थानीय तहमा गइसकेको हुनाले खानी सञ्चालनको विषयमा स्थानीय तह चनाखो हुनुपर्ने बताए ।

प्रकाशित : पुस १९, २०७४ ०७:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

६ लेन सडक निर्माण सुस्त

देवनारायण साह

मोरङ — व्यापारिक मार्ग विस्तार आयोजनाअन्तर्गत रानी–विराटनगर–इटहरी–धरान ६ लेन सडक निर्माण सुस्त भएपछि सर्वसाधारण सास्ती व्यहोर्नुपरेको छ ।

निर्माणाधीन सडक र यसको दुवैपट्टि खनेको नालाले सर्वसाधारण समस्या परेका हुन् । अति व्यस्त सडकमा सवारीका साधनले उडाएको धूलोले विराटनगरवासी मर्कामा परेका छन् । विराटनगरदेखि इटहरीसम्म दुवैपट्टि ढल निर्माणले पनि सडक धुलाम्य बनेको हो । निर्माण ठेक्का पाएका ठेकेदारले वातावरणीय सुरक्षाका लागि धूलो नउड्न सडकमा पर्याप्त पानी नहाल्ने र समयमा काम नगर्दा यस्तो अवस्था आएको स्थानीयले बताए ।
६ लाइन सडक योजना प्रमुख विनोद मौवारले सडक निर्माणले तीव्रता नपाएको स्विकारे । सरकारले आवश्यक बजेट, मापदण्डअनुसार जग्गा उपलब्ध नगराउनु, सडकमा परेको विद्युत् पोल, खानेपानी संरचना र रूख हटाउन समय लाग्ने र सम्बन्धित कार्यालयसँग समन्वय अभावले रानी–विराटनगर–इटहरी–धरान ६ लेन सडक बनाउन ढिला भएको उनी बताउँछन् ।
परियोजनाअन्तर्गत पहिलो चरणमा रानीदेखि इटहरीसम्म २९ किलोमिटर ६ सय मिटर, नाला र फुटपाथ निर्माणका लागि ११ प्याकेजमा ५ अर्ब ४ करोड ६१ हजारमा ठेक्का लागेर काम भइरहेको र यस वर्ष थप ४ किलोमिटर ठेक्का लागेको उनले बताए । ‘विराटनगरको बरगाछी चौकदेखि आयल निगमसम्म ३ किलोमिटर निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ,’ उनले भने, ‘बरगाछीभन्दा दक्षिण २२ सय मिटर विराटनगर बजार क्षेत्रमा अबको ५ महिनाभित्र सडकको बीच भाग ८ मिटर कालोपत्रे गरेर धूलो नियन्त्रण गर्ने काम अघि बढाएका छौं ।’ सडकमा धूलो उडेर सर्वसाधारणको स्वास्थ्यमा असर पर्न नदिन बजार क्षेत्रमा पानी हाल्न कम्पनीलाई निर्देशन दिएको उनले जनाए ।
विराटनगरस्थित रोडशेष चोकभन्दा दक्षिण ६ लेन सडकअन्तर्गत दुवैपट्टि निर्माण भइरहेको नालामा मापदण्डविपरीत गुणस्तरहीन इँटा प्रयोग भएको छ ।
उक्त खण्ड निर्माण ठेक्का कान्छाराम कन्स्ट्रक्सनकाठमाडौंले पाएको हो । प्रमुख मौवारले निर्माण कम्पनीले गुणस्तरहीन इँटा प्रयोग गरिरहेको सूचना आफूलाई पनि आएकाले अनुगमन गरेर कारबाही प्रक्रिया अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाए ।
उक्त सडक १० अर्ब ९८ करोड लागतमा अहिले केन्द्रबाट १५ मिटर दायाँ र १५ मिटर बायाँ गरी ३० मिटरमा ६ लेन सडक सुस्त गतिमा निर्माण भइरहेको छ । सुनसरीको दुहबी बजार खण्डमा मापदण्डअनुसारको जग्गा सरकारले उपलब्ध नगराइदिँदा निर्माणका लागि टेन्डरसमेत आहान हुन सकेको छैन ।
सरकारले चालू वर्षमा उपलब्ध गराएको ६० करोडमध्ये ४५ करोड खर्च भइसकेको उनले बताए । थप बजेटका लागि पहल गरिरहेको उनले जानकारी दिए । ब्रिटिस इष्ट इन्डिया कम्पनीले सडक बीचबाट १५ मिटर दायाँ–बायाँ गरी ३० मिटर कायम गरी सडक निर्माण गरेको थियो । उक्त सडकलाई सरकारले व्यापारिक मार्ग बिस्तार आयोजनाअन्तर्गत ६ लेन बनाउन लागेको हो ।
सरकारले ०३४ असार २० गते राजपत्रमा सडकको बीचबाट २५ मिटर दायाँबायाँ मापदण्ड कायम गरेको थियो तर ०५४ मा पुन: राजपत्रमा उक्त सडकको दुहबी बजार खण्डमा सडकको बीचबाट सबा आठ मिटर मापदण्ड कायम गरेकाले समस्या भएको ६ लेन सडक निर्माण योजना प्रमुख मौवारले बताए । उनले ०६० सालमा सडक डिभिजन विराटनगरले उक्त सडकको बीचबाट २५/२५ मिटर दायाँबायाँ कायम गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउँदा स्थानीयले अदालतमा मुद्दा दायर गरेका थिए । सर्वोच्चले दुहबी खण्डमा सडकको बीचबाट सबा आठ मिटर/सबा आठ मिटर मापदण्डअनुसार सडक निर्माण गराउन आदेश गरेको उनले बताए ।
‘६ लेन सडक विस्तारका लागि सुरुमा सडकको केन्द्रबाट दायाँबायाँ २५/२५ मिटरको डिजाइन गरेर काम सुरु भएको थियो,’ उनले भने, ‘सर्वोच्चको आदेशलाई मध्यनजर गरी १५/१५ मिटर दायाँबायाँ कायम गरेर पहिलो चरणमा रानीदेखि इटहरीसम्म २९ किमि ६ सय मिटरमध्ये ११ वटा प्याकेजमा मात्रै काम सुरु भएको छ ।’
उनले दुहबी खण्डको ६ सय ३० मिटर सडकका लागि मापदण्डअनुसार जग्गा अधिग्रहणका लागि फायल मन्त्रालयमा बुझाए पनि हालसम्म कुनै निर्णय नआएकाले काममा ढिलाइ भएको बताए । दुहबी बजार खण्डमा १ सय ७७ घर भत्काएर २ बिघा जग्गा अधिग्रहण गरेपछि मात्रै सडक बीचबाट १५/१५ मिटर कायम हुने उनी भन्छन् ।

प्रकाशित : पुस १९, २०७४ ०७:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT