बुद्धकृष्णले छैटौंपल्ट जिब्रो छेडाए

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — मध्यपुर थिमि–८ बोडेका बुद्धकृष्ण बाग श्रेष्ठले छैटौंपल्ट जिब्रो छेडाएका छन् । जिल्लाको प्रसिद्ध बिस्केट जात्राअन्तर्गत प्रत्येक वैशाख २ गते मध्यपुर थिमि–८ बोडेमा जिब्रो छेड्ने जात्रा मनाइन्छ ।

बोडे निवासी ४६ वर्षीय श्रेष्ठले यसअघि ०६२ देखि ०६५ र ०७४ गरेर पाँचौंपल्ट जिब्रो छेडाएका छन्। उनले आइतबार छ्रैटौंपल्ट जिब्रो छेडाएर संस्कृति बचाएका छन् । जिब्रो छेड्ने जात्रालाई जोगाउन बोडेवासीमध्येबाट पनि नेवार श्रेष्ठ थरकै व्यक्ति चाहिने परम्परा छ ।

जिब्रो छेडाउने व्यक्तिले तीन दिन भोकै बसी एक महिनादेखि तेलमा डुबाइराखेको करिब १ फिट लामो सियोले जिब्रो छेडिन्छ । जिब्रो छेड्नुअघि कर्मी नाइकेले सम्पूर्ण देवीदेवताको प्रार्थना गर्ने परम्परा छ । जिब्रो छेड्दा रगत आउनुहुँदैन । रगत आए अनिष्ट हुने जनविश्वास छ । विशेष पहिरन र खुट्टामा तान्त्रिक घन्टी (घुङ्ग्रो) लगाई जिब्रो छेड्नुअघि शक्तिपीठहरूको दर्शन गर्ने र जिब्रो छेडिसकेपछि पनि चन्द्राकार बत्ती (भ्य) बोकी बोडे नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ ।


वैशाख २ गते बिहानैदेखि जिब्रो छेड्ने नाइकेले विभिन्न देवगणको पूजा गरी जिब्रो छेड्न पाँचो गणेशको प्रांगण रहेको पाटीमा मञ्च बनाई नायखिँ बाजाका साथ जिब्रो छेड्ने परम्परा छ । नकर्मीले एक महिनादेखि लामो सुइरो बनाई तेलमा डुबाएर राखेका हुन्छन् र त्यही सुइरो ल्याएर सबै देवगणको पूजा गरी जिब्रो छेड्ने व्यक्तिलाई नायखिँ बाजा बजाउँदै ल्याएपछि मञ्चमा राखी सबैको अगाडि जिब्रो छेडिन्छ । जिब्रो छेडाएर नगर परिक्रमा गराए देशमा दु:ख नहुने, रोग, अनिकाल, अनावृष्टि, अतिवृष्टि, महाभूकम्प हुन नदिने जनविश्वास छ ।


नगर परिक्रमा गरिसकेपछि महालक्ष्मी मन्दिर अगाडिको गणेशको रथसामु राखी जिब्रोको सियो झिकिन्छ । सियो निकालेर जिब्रोको घाउमा महालक्ष्मीको मन्दिरबाट एक चिम्टी माटो राखिदिने चलन छ । उक्त सियोलाई जिब्रो छेडिने व्यक्तिले आफ्नो घर लगी नित्यनाथको पूजा गरेपछि महालक्ष्मी मन्दिरको दायाँपट्टि रहेको गणेश मन्दिरमा ठोक्ने प्रचलन छ ।


हालसम्म क–कसले जिब्रो छेडाए भन्ने तथ्यांक नभए पनि पछिल्लो तथ्यांकअनुसार हर्कनरसिंहले २२, बेखानारायण हाय श्रेष्ठले ३२, हरिदेव किला श्रेष्ठले १, हरिभासिक श्रेष्ठले ३, इन्द्र बाटा श्रेष्ठले २, हर्केश्वर ब्याँ श्रेष्ठले ३, चन्द्रसेन घो श्रेष्ठले ७, दिलकुमार खपे श्रेष्ठले ७, मुनि घो श्रेष्ठले १, धर्मराज बलाम श्रेष्ठले १, बुद्धकृष्णकै दाजु कृष्णचन्द्र बाग श्रेष्ठले १२, बुद्धचन्द्र बाग श्रेष्ठले ६ र जुजुभाइ बास श्रेष्ठले ८ पल्ट जिब्रो छेडेका छन् ।


मनाइयो ३२ खटसहितको सिन्दुर जात्रा
मध्यपुर थिमि नगरमा मनाइने प्रसिद्ध ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक ३२ खटसहितको सिन्दुर जात्रा अर्थात सुथ: सिया जात्रा मनाइएको छ । वैशाख २ गते बिस्केट जात्राको अवसरमा मध्यपुर थिमिमा मात्र मनाइने विभिन्न जात्रामध्ये ३२ वटा खटसहितको सिन्दुर जात्रा प्रसिद्ध जात्रा हो । केही वर्षअघिसम्म ३२ खट नगर परिक्रमा गराउने भने पनि यस वर्ष २६ वटामात्र रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।


सिन्दुर जात्रामा बालकुमारी, कालिका अर्थात बालाखुको खट बालकुमारी मन्दिरबाट बाहिर निकालिएको छ । सिद्धिकालीको खट ल्याएर आफ्ना गणहरूसहित बालकुमारी प्रवेश गराएपछि यो जात्रा सुरु हुन्छ । जात्रा सुरु भएपछि पमाहरू हातहातमा चिराग अर्थात बत्ती लिएर नाइके प्रधानको अनुमतिमा बालकुमारीको खट उचालेपछि जात्रालाई दिगुटोलस्थित देवता घर परिक्रमा गराइन्छ ।


जात्रामा थिमिको बालकुमारी, दक्षिणबाराही, विष्णुवीर, सिद्धिकाली, नगदेशको सिद्धिगणेश, बोडेको महालक्ष्मी र टिगनीको नीलबाराही मन्दिरका देवताका नेतृत्वमा खट बोकेर जात्रा गरी टोलटोलमा सिन्दुर खेल्दै बाजागाजासहित सिन्दुर जात्रा मनाइएको छ । मूल देवता खटमा राखी धिमेबाजाका साथ चिराक बाली सिन्दुर जात्रा मनाइने परम्परा छ ।


जात्रा प्रत्येक चोक, चौबाटो र नगर परिक्रमा गर्दा घरको झ्याल, कौसी र छतबाट अबिर छर्ने, फूल बर्साएर स्वागत गर्ने प्रचलन छ ।


जात्रामा कायाबाजा, भुस्याबाजा, धिमेबाजा, नायखिँ बाजा बजाएर देवताका खटलाई हर्षोल्लासका साथ एकआपसमा सिन्दुर दलेर नगर परिक्रमा गर्ने परम्परा छ । परम्पराअनुसार नै देवता लायु दरबारभित्र पस्न नपाऊन् भनेर लायकु प्रवेशद्वारमा बाटो छेकेर पेंखा मुस्या, बालकुमारी, बालखुचा द्यो, सिद्धिकाली र अरू देवताका गणहरू बाटो छेकेर बस्ने परम्परा रहेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ ०९:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेडियो नेपालको जग्गा भाडामा दिएकोमा खुमलटारवासीको विरोध

स्थानीयको जग्गा अधिग्रहण गरिएको थियो, अहिले स्थानीयलाई आवश्यकता परेकाले उनीहरूलाई नै प्रयोग गर्न दिनुपर्छ 
प्रशान्त माली

ललितपुर — खुमलटारस्थित रेडियो नेपालको जग्गा भाडामा लिने ठेकेदार कम्पनी कुवेर ज्ञान हाउजिङले संरचना बनाउन थालेपछि स्थानीयवासी विरोधमा उत्रिएका छन् । स्थानीयले भाडामा लगाएको जग्गामा आइतबार कार्यक्रम गरेर सरकार र ठेकेदार कम्पनीको ध्यानाकर्षण गरेका छन् ।

उनीहरूले उक्त जग्गा प्राकृतिक विपद्का बेला स्थायी र अस्थायी रूपमा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुँदा खुला राख्न माग गर्दै आइरहेको थियो ।


स्थानीयले भूकम्प जाँदा उक्त जग्गामा हजारौं मानिसले आश्रय लिएको र वडा कार्यालयभित्र विपद् व्यवस्थापन गर्न खुला ठाउँ नभएको भन्दै ठेकेदार कम्पनीसँग भएको ठेक्का तत्काल रद्द गर्न अनुरोध गरेका छन् । माओवादी नेता टोपबहादुर रायमाझीले स्थानीयको सम्पत्ति स्थानीयको आवश्यकतामै उपयोग गर्न दिनुपर्ने बताए । ‘पहिला सरकारले स्थानीयको जग्गा अधिग्रहण गरेर लिएको थियो,’ उनले भने, ‘अहिले स्थानीयलाई आवश्यकता परेकाले उनीहरूलाई नै प्रयोग गर्न दिनुपर्छ ।’


रेडियो प्रसार सेवा विकास समितिले जेठ २९ मा खुमलटार ट्रान्समिसन स्टेसनको सातदोबाटो–गोदावरी जाने मूल बाटोको उत्तरपट्टिको ४२ रोपनी जग्गा कुवेर ज्ञान हाउजिङ कम्पनीले प्रतिरोपनी प्रतिमहिना ४१ हजार ५१ रुपैयाँमा बर्सेनि १० प्रतिशतले वृद्धि हुने गरेर ३० वर्षका लागि भाडामा पाएको थियो । ललितपुर महानगरपालिका–१५ का वडाध्यक्ष सुदर्शन मिश्रले ठेकेदार कम्पनीले अटेर गरेर संरचना बनाएमा कडा रूपमा प्रस्तुत हुन बाध्य हुने बताए ।


‘यसअघि संरचना बनाउँदा पनि नगर प्रहरी बलको सहयोगमा सामान जफत गरिएको थियो,’ उनले भने, ‘जग्गा भाडामा दिनेबारे वडा कार्यालयबाट पनि सिफारिस लिएको छैन ।’ सरकारी जग्गा दर्ता तथा लिजमा उपलब्ध गराउनेसम्बन्धी कार्यनीति २०७१ मा सरकारी जग्गा लिजमा लिँदा स्थानीय निकायको सिफारिस र त्यस्तो जग्गा प्रकोप उद्धार तथा व्यवस्थापनका लागि आवश्यक नपर्ने भन्ने गृहमन्त्रालयको सिफारिस लिनुपर्छ । रेडियो नेपालले वडा कार्यालय र गृहमन्त्रालयलाई ‘बाइपास’ गरेर भाडामा लगाएको वडाध्यक्ष मिश्रको भनाइ छ । उनले स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, ०७४ मा पनि विपद् व्यवस्थापन र पूर्वतयारी गर्नुपर्ने कानुनी प्रावधान रहेको बताए ।

‘सोही ऐनको परिच्छेद–३ मा विपद्को पूर्वतयारी, योजना र पूर्वसूचना प्रणाली खोज, राहत सामग्रीको पूर्वभण्डारण, वितरण र समन्वय गर्ने प्रावधान रहेकाले जग्गा खुला राख्नुपर्ने उल्लेख छ,’ उनले भने । रेडियो नेपालका प्रवक्ता निर्देशक बुद्धिबहादुर केसीले विरोध कार्यक्रमबारे कार्यालयमा लिखित कुनै पत्र प्राप्त नभएको बताए । ‘खुमलटारमा रेडियो नेपालको कार्यालय छ,’ उनले भने, ‘त्यहाँको इन्चार्जसँग के भएको रहेको छ, बुझ्नेछु ।’

रेडियो नेपालले उक्त जग्गा भाडा दिँदा अनियमितता भएको आशंकामा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि छानबिन गरिरहेको छ । रेडियो नेपालले अत्यन्त कम मूल्यमा भाडामा दिएको वडा कार्यालयको भनाइ छ ।


महानगरको ०७३/७४ मा घरजग्गा कर प्रयोजनको सरकारी मूल्यांकन पनि उक्त क्षेत्रमा प्रतिरोपनी चक्रपथ बाहिर पर्ने पिच सडकसँग जोडिएको जग्गाको ३२ लाख २५ हजार रुपैयाँ कायम छ । रेडियो प्रसार सेवा विकास समितिले प्रतिरोपनी ३५ हजारलाई न्यून भाडादर कायम गरेर त्योभन्दा माथि रकमका लागि सिलबन्दी बोलपत्रमार्फत प्रतिस्पर्धा गराई भाडा दिने निर्णय गरेको थियो ।

यसले सरकारलाई बर्सेनि ४२ रोपनी जग्गाबाट मात्रै झन्डै ३ करोड रुपैयाँ घाटा हुने महानगरका अधिकारी बताउँछन् । रेडियो नेपालको खुमलटार प्रसारण केन्द्रमा उत्तर र दक्षिणपट्टि १ सय १८ रोपनी गरेर जम्मा १ सय ६० रोपनी जग्गा छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT