भीसी गजे घलेको सम्झनामा संग्रहालय

भूकम्पले भत्किएका घर हेर्न आउने आगन्तुकका लागि अब संग्रहालय अर्को आकर्षण बनेको छ
हरिराम उप्रेती

बारपाक (गोरखा) — दोस्रो विश्वयुद्घमा भिक्टोरिया क्रस पाएका गजे घलेको जन्मथलो बारपाकमा उनकै नामको संग्रहालय स्थापना भएको छ । गुरुङ र घले समुदायको बाहुल्यता रहेको यो गाउँमा परम्परागत सामग्री संकलन गरेर संग्रहालयमा राखिएको छ ।

‘लाहुरे गाउँ’ भनेर चिनिने बारपाकका अधिकांश युवाको लक्ष्य सेनामै जागिर खाने हुन्छ । भर्तीमा जान प्रोत्साहन गर्ने देन उनै भिसी घलेको रहेको स्थानीयले बताए । सन् १९१८ मा जन्मिएका घले २० वर्षको उमेरमा भर्तीमा गएका थिए । उनले सन् १९४३ मा बर्माको लडाइँमा वीरता प्रदर्शन गरेपछि प्रतिष्ठित भिक्टोरिया क्रस पाएका थिए । सन् २००० मार्चमा दिवंगत घलेलाई अझै पनि बारपाकमा प्रेरक व्यक्तित्वका रूपमा लिइन्छ ।

२०७२ वैशाख १२ को भूकम्पलगत्तै घाइतेको उद्धारका लागि भारतीय सेनाले ठूलो सहयोग गरेको थियो । यहाँबाट धेरैजना भारतीय सेनामा रहेकाले बारपाक लक्षित उद्धारलाई प्राथमिकता दिइएको थियो । ‘यहाँका धेरैजना सेनामा कार्यरत भएकाले पनि त्यो बेला इन्डियन आर्मीले हामीलाई निकै सहयोग गर्‍यो,’ स्थानीय जित गुरुङ भन्छन्, ‘अहिले फौजमा रहेका र रिटायर भएर पेन्सन बुझिरहेकाहरू थुप्रै छन् ।’

Yamaha

सडक पूर्वाधारको विकास र आधुनिकतासँगै बारपाकमा सहरियाले उपभोग गर्नेजस्तै सुविधा पुगिसकेको छ । परम्परागत सामग्रीको प्रयोग हराएको छ । भीसी घलेको सम्मानसँगै नयाँ पुस्तालाई पुर्खाले उपयोग गरेका सामान देखाउन संग्रहालय स्थापना भएको छ ।

भूकम्पको केन्द्रविन्दु बारपाकले निकै क्षति बेहोरेको थियो । यहाँ पुनर्निर्माणको काम धमाधम छ । भूकम्पले भत्किएका घर हेर्न पुगेका आगन्तुकका लागि अब संग्रहालय अर्को आकर्षण बनेको छ ।

पुर्खाहरूले प्रयोग गरे पनि अहिलेका युवाले नदेखेका सामग्री संग्रहालयमा राखिएको स्थानीय खेमराज घलेले बताए । ‘गजे घलेको घरमा पुरानो बन्दुक भेट्टायौं, संग्रहालयमा राखेका छौँ,’ उनले भने, ‘त्यो बन्दुक गजेले प्रयोग गर्थे वा गर्दैनथे भन्नेचाहिँ यकिन गर्न सकेनौं ।’

बेलायती सेनामा रहँदा घलेले प्रयोग गरेको सुट प्रदर्शनीमा राखिएको छ । ‘सात भिक्टोरिया क्रस विजेतामध्ये चारजना गोरखाकै छन्,’ उनले भने, ‘हामीले गजे घलेको संग्रहालय बनाएपछि अन्य ठाउँका गाउँलेहरूले पनि त्यो सिको गर्न सक्छन् ।’

वर्षाैं पुराना सामग्री संग्रहालयमा देख्न सकिने उनले बताए । ‘म ४२ वर्षको भएँ, मैले नै नदेखेका पुराना सामान देख्न पाएको छु,’ उनले भने । करिब दुई सय वर्षपहिले बारपाकका स्थानीयले मुसा मार्न प्रयोग गर्ने पासो पनि संग्रहालयमा राखिएको छ । ‘काठको लाम्चो खालको, तल मुसाले खानेकुरा खाएपछि माथि धागो हल्लिएर काठले मुसा ढाक्ने पासो छ, यो निकै पुरानो हो,’ उनले भने ।

बाँसबाट बनेका घिउ र दही राख्ने ठेकी–मदानी पनि संग्रहालयमा जतन गरिएको छ । ८० वर्ष पुरानो खुत्रुकेलगायत संग्रहालयमा ८० भन्दा बढी प्रकारका सामान राखिएको एडभेन्चर ग्रामीण विकास कार्यक्रम सेभेन सिस्टरकी अध्यक्ष दलकुमारी घलेले बताइन् ।

‘हामीले गाउँलेबाटै संकलन गरेका हौं,’ उनले भनिन् । संग्रहालयमा राखिएका बच्चा सुताउने बाँसका कोक्रा, गोठालाहरूले प्रयोग गर्ने बाकस र खुत्रुके लगायतका सामान यतिबेला चलनबाट हराएको छ । ‘बारपाकका घले–गुरुङहरूको परम्परागत भान्सा कोठा, परिवारका सदस्य भान्साको काममा सरिक भइरहेको अवस्थालाई जीवन्त ढंगले प्रस्तुत गर्ने प्रयत्न गरेका छौं,’ उनले भनिन् ।

घरको भुइँतलामा भान्सा कोठा, मध्यभागमा चुलो वा अँगेनो र जाडोयाममा अँगेना वरिपरि परिवारका सदस्यहरू आगो ताप्न भेला हुने विषयलाई वेशभूषासहित डमी बनाएर प्रदर्शनमा राखिएको छ । ‘आफूलाई चाहिने घरेलु प्रयोगका सामान आफैं बनाउनु जनजातिको विशेषता हो,’ उनले भनिन्, ‘संग्रहालयबाट त्यसको झझल्को दिन खोजेका छौं ।’

भूकम्पपछि आधुनिक शैलीका घर र भान्सा कोठा बन्न थालेपछि परम्परागत भान्सा कोठा र चुलो हराएका छन् । त्यस्ता परम्परागत विशेषता जोगाउन नसकेकामा बारपाकमा चिन्ता गर्नेहरू पनि छन् । सम्पदा संरक्षणको ज्ञान भएका प्राविधिकले सल्लाह दिएको भए परम्परागत घरको विशेषता जोगाउन सकिने उनीहरूको बुझाइ छ । संग्रहालय अवलोकनका लागि पुगेका पर्यटकले बारपाकको स्थानीय पहिचान झल्काउने आठ मिनेट अवधिको डकुमेन्ट्री पनि हेर्न सक्नेछन् ।

संग्रहालय अवलोकन गर्न आउनेका लागि शुल्क निर्धारण गरिएको छ । विदेशी पर्यटकलाई प्रतिव्यक्ति ५०, नेपालीलाई २५ र विद्यार्थीलाई १५ रुपैयाँ प्रवेश शुल्क तोकिएको छ । गत शनिबारदेखि सञ्चालनमा आएको संग्रहालयसहित सूचना केन्द्र भवन स्थापनाका लागि ४३ लाख ३० हजार रुपैयाँ खर्च भएको सेभेन सिस्टरकी सहसचिव निशा घलेले बताइन् ।

‘पर्यटन मन्त्रालयको १५ लाख, पुरातत्त्व विभागको २२ लाख र सांसद कोषको ६ लाख २० हजार रुपैयाँ सहयोगले संग्रहालय स्थापना भएको हो,’ उनले भनिन् । सेभेन सिस्टर र बारपाक होमस्टेसँगको समन्वयमा संग्रहालय स्थापना भएको हो ।

२०७१ सालमा अस्थायी रूपमा संग्रहालय स्थापना भए पनि २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पले क्षति पुगेको थियो । भूकम्पले संग्रहालयमा क्षति पुर्‍याए पनि बचेका सामग्री संकलन गरेर पुन: प्रदर्शनमा राखिएको हो । अब संग्रहालयमा गजे घलेको डमी बनाउने योजना स्थानीयले बनाएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७५ ०७:३५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘डाइभर्ट’ विमानस्थल बन्दै रामेछाप

लुक्लाको मौसम अकस्मात् परिवर्तन हुनु सामान्य मानिन्छ, उडिरहेका जहाज त्यता जान नसकेपछि ‘डाइभर्ट’ भएर रामेछाप विमानस्थलमा अवतरण गर्छन्
कान्तिपुर संवाददाता

रामेछाप — रामेछाप विमानस्थलमा केही दिनअघि ५ ट्वीनअटर जहाज ओर्लिए । सहजै ४ जहाज अटाउने पार्किङमा जेनतेन ५ वटै अटाइए । स्थानीयले यो दृश्यलाई रहरलाग्दो गरी हेरे । विमानस्थलमा त्यो दिनमात्रै यसरी जहाज ओर्लिएका होइनन्, गत साता पनि यस्तै दृश्य देखिएको थियो ।

कहिले जहाज त कहिले हेलिकप्टर अवतरण गर्छन् यो विमानस्थलमा । उडान तालिकाबिनै ओर्लिने ती जहाज हेरेरै स्थानीय चित्त बुझाउँछन् । कुनै कम्पनीले पनि यात्रु ओसार्न उडान राखेका छैनन् । नेपाल नागरिक उड्डयन कार्यालयले टर्मिनल सञ्चालन गरी एयर ट्राफिक अफिसर राखेको छ ।

त्यही भएर विमानस्थलमा आपतकालीन उडान र अवतरण बढेको हो । शुक्रबार मात्रै उडान क्रममा एउटा हेलिकप्टरमा प्राविधिक समस्या आएपछि आकस्मिक अवतरण गराइएको थियो । प्राविधिक मगाएर ४ घण्टापछि हेलिकप्टर मर्मत गरियो । अहिले पूर्वी हिमाली जिल्ला सोलुको लुक्लाबाट पर्यटक धमाधम काठमाडौं फर्किरहेका छन् । हवाई कम्पनी बिहानै लुक्लाको उडान भर्छन् । लुक्लाको मौसम अकस्मात् परिवर्तन हुनु सामान्य मानिन्छ । उडिरहेका जहाज त्यता जान नसकेपछि ‘डाइभर्ट’ भएर रामेछाप विमानस्थलमा अवतरण गर्छन् ।

लुक्ला पश्चिमको सबैभन्दा उचित विमानस्थल रामेछापलाई नै मानिन्छ । मौसमका दृष्टिले बाह्रै महिना सञ्चालन योग्य छ । निजी हवाई कम्पनी सोलुमा अलपत्र यात्रुलाई रामेछाप उतारेर त्यसपछि काठमाडौंसम्म पुर्‍याउने गर्छन् ।

‘खासगरी लुक्ला जाने र फर्कने बेला गन्तव्यसम्म पुग्न नसक्दा जहाज यो विमानस्थलमा डाइभर्ट भएर आउने गरेका छन्,’ नागरिक उड्डयन कार्यालयका प्रमुख केदारप्रसाद सत्यालले भने, ‘त्यसैले यहाँका लागि उडान तालिका नभए पनि विमानस्थलमा चाप धेरै छ ।’ उनले बिहानदेखि बेलुकासम्म विमानस्थल टर्मिनल सञ्चालन हँुदै आएको जानकारी दिए ।

पूर्वी पहाडबाट फर्कने जहाज पनि काठमाडौं विमानस्थल अकस्मात् बन्द हुँदा रामेछाप विमानस्थलमै ओर्लिने गर्छन् । भीभीआईपीहरूको उडान र विमानस्थलभित्रै कुनै दुर्घटना भएको अवस्थामा काठमाडौं विमानस्थलका लागि आन्तरिक र बाह्य सबै उडान ‘डाइभर्ट’ हुने गर्छन् । त्यस्तो बेला पूर्वी पहाडको आकाशमा उडिरहेका साना विमान ओर्लने स्थान पनि यही विमानस्थल बनेको छ ।

एक वर्षअघि मात्र कालोपत्रे सकिएको विमानस्थलमा यात्रु सेवा सञ्चालन गर्न स्थानीयले बारम्बार आग्रह गरे पनि हवाई कम्पनीले उडान राखेका छैनन् । काठमाडौंसम्म पुग्न ४ घण्टाको सडक यात्रा गर्नुपर्ने भएकाले हवाईयात्रुको अभाव भइरहने तारा एयरका प्रवीन सुवेदीले बताए । तारा एयरले विमानस्थल कालोपत्रे गर्नुअघि सातामा एकपटक काठमाडौं–रामेछापका लागि एउटा उडान तालिका बनाएको थियो ।

स्थानीय भने रामेछापबाट सातामा एउटा उडान राख्दा यात्रुको कमी नहुने दाबी गर्छन् । ‘बिरामी, वृद्धवृद्धा, महिला, अशक्त र सुत्केरीलगायत यात्रुका लागि मात्रै भए पनि सातामा एउटा उडान राख्दा हुन्छ,’ उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वअध्यक्ष पशुपतिबहादुर खड्काले भने । उनले जननिर्वाचित प्रतिनिधिको उदासीनताका कारण जिल्लाको यति धेरै लगानी भएको पूर्वाधारबाट सेवा पाउन नसकेको बताए ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७५ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT