दूधको स्रोत नै दूषित

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — दूधमा कोलिफर्म रसायन मिसिनुमा मुहान नै दूषित भएको खाद्य विज्ञले बताएका छन् । आइतबार राजधानीमा नेपाल खाद्य वैज्ञानिक तथा प्राविधिज्ञ संघद्वारा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनीहरूले यस्तो बताएका छन् ।

प्रतिकात्मक तस्बिर

डेरी उद्योगबाट उत्पादित प्रशोधित दूधको परीक्षण गर्दा सूक्ष्म जीवाणु कोलिफर्म र खाने सोडालगायतका रसायनको मिसावटले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पारिरहेको खाद्य तथा पेयपदार्थ विज्ञ दिलीप सुब्बाले बताए ।

उनले भने, ‘सरकारी डेरीकै उत्पादनमा कोलिफर्म जीवाणु फेला पर्दा दुग्धजन्य पदार्थको उपभोगमा कमी आइसकेको छ, नेपालजस्तो कृषिप्रधान देशका लागि दुग्ध व्यवसाय धराशायी हुनु दु:खको कुरा हो ।’ खाद्य स्वच्छता नीति निर्माताको प्राथमिकतामा नपर्नु, निरीक्षण अनुगमन गर्ने निकायमा स्रोतसाधनको र प्राविधिक अभाव नहुनु, आवश्यक प्रयोगशाला र उपकरणको अभाव यसको प्रमुख कारण भएको उनले बताए ।

Yamaha

गोठको सरसफाइको नपुग्दा दूधमा कोलिफर्म जीवाणु देखिने विज्ञ बताउँछन् । दूध दुहुँदा गाईको थुन र कल्चौंडामा टाँसिएको मलमूत्रबाट नै कच्चा दूधमा कोलिफर्मको संक्रमण हुने, दूध दुहुन, ओसारप्रसार गर्न र राख्न प्रयोग गरिने सामग्रीबाट कोलिफर्मको संक्रमण हुने अर्का विज्ञ डा. अतुल उपाध्यायले बताए । उनले भने, ‘गोठबाट प्रशोधनस्थल हुँदै उपभोक्तासम्म ल्याउँदा कच्चा दूधलाई ५ डिग्रीभन्दा कम तापक्रममा राख्नुपर्छ, जुन मापदण्ड पूरा गरिएको पाइँदैन ।’

दूध संकलन केन्द्र, चिस्यान केन्द्र, प्रशोधन केन्द्र र बिक्री केन्द्रमा चिसो र उचित सरसफाइ कायम गर्न सके संक्रमण रोक्न सकिने उनले बताए । दूधजस्तो पोषिलो खानेकुरा जीवाणुको संक्रमणबाट जोगाउन र हानिकारक रसायनको मिसावटलाई निरुत्साहित गर्न सरोकारवाला संवेदनशील हुनुपर्ने खाद्य वैज्ञानिक डा. गंगा खरेलले बताए ।

उनले भने, ‘सरकारले दूध चिस्यान केन्द्र र प्रशोधन उद्योगको मापदण्ड बनाएर नभएको निरीक्षण अनुगमन गर्नुपर्छ, गुणस्तर मापन गर्ने आफ्नै प्रयोगशालाको व्यवस्था गर्नुपर्छ ।’ कोलिफर्म पाइएका डेरी र उद्योग तुरुन्त बन्द गरेर गुणस्तरीय बजार बनाउनुपर्ने उनले बताए ।

दुग्धजन्य पदार्थमा कुनै पनि किसिमको रासायनिक पदार्थ मिसावट गर्न नहुने र त्यस्तो मिसावट गरी उपभोक्तको स्वास्थ्यमा खेलबाड गर्ने व्यवसायीलाई विद्यमान ऐनबमोजिम कानुनी कारबाही गर्नुपर्ने विज्ञको माग छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार २५, २०७५ ०९:१७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

प्रेस्क्रिप्सनबिनै औषधि

फार्मेसीमा औषधि बिक्रीको रेकर्ड राख्ने सिस्टम नहुँदा निरीक्षण प्रभावकारी हुन सकेको छैन
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — अनुहारको छाला चिलाउने र राता फोका उठ्ने भएपछि ललितपुरकी एक महिला नजिकैको मेडिकल पुगिन् । समस्या बताउनासाथ विक्रेताले उनलाई ‘बेटनोभेट’ नामक औषधि थमाए । न महिलाले डाक्टरको पुर्जी देखाइन् न त औषधि विक्रेताले नै कुनै कागज मागे ।

ललितपुरकै एक बालकलाई जिउभरि ठेउलाका फोका उठ्यो । समस्या र बालकको उमेर बताएकै भरमा फार्मेसीवालाले उनलाई तीनथरी औषधि थमाइदिए । डाक्टरको पुर्जी मागेनन् । छाला रातो हुने, चिलाउने भएपछि जोरपाटीका एक व्यक्ति नजिकैको फार्मेसी पुगे ।

औषधि विक्रेताले अनुमानको भरमा दिएको औषधि प्रयोग गर्दा उनको समस्या घट्नुको साटो
बढ्यो । हाल उनी अस्पताल भर्ना भएर उपचार गरिरहेका छन् । गलत औषधि प्रयोग गरेका कारण आफूलाई लामो समय उपचार गर्नुपर्ने भएको उनले सुनाए ।

नेपाल मेडिकल काउन्सिलको आचारसंहिताअनुसार चिकित्सकको स्पष्ट प्रेस्क्रिप्सन (पुर्जी) अनुसार मात्रै कुनै पनि विक्रेताले औषधि बिक्री–वितरण गर्नुपर्छ । औषधिको नाम, सेवन गर्ने समयावधि र अन्य विस्तृत जानकारी नभई अनुमानका भरमा बेच्न मिल्दैन । सम्बन्धित निकायबाट अनुगमन र निरीक्षण नहुँदा जथाभाबी औषधि बेच्ने अभ्यास रोकिएको छैन ।

चिकित्सकको पुर्जीबिनै औषधि बेच्ने र किन्ने अभ्यासले मानव स्वास्थ्यमा भयावह स्थिति ल्याइरहेको नेपाल मेडिकल काउन्सिलको इथिकल कमिटी अध्यक्ष डा.ढुण्डीराज पौडेल बताउँछन् । भन्छन्, ‘पहिले औषधि नपाएर मान्छेले ज्यान गुमाउँथे, अहिले जथाभाबी औषधि सेवनका कारण यस्तो भइरहेको छ ।’ यसमा राज्यको अनुगमन आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।

विशेषज्ञका अनुसार ज्वरो, रुघाखोकी र झाडापखालाजस्ता मानव स्वास्थ्यमा देखिने सामान्य समस्या केही दिनमा आफैं निको भएर जान्छन् । नेपाल मेडिकल काउन्सिलको तथ्यांकअनुसार नेपालमा २२ हजार चिकित्सक कार्यरत छन् । जसमध्ये १५ हजार चिकित्सक मात्रै दर्ता भएका छन् । दर्ता नभएका चिकित्सकबाट पनि जथाभाबी औषधि बेचबिखन भइरहेको पौडेल बताउँछन् ।

फार्मेसीबाट बिरामीलाई रोगका लक्षणका आधारमा औषधि दिइन्छ । धेरै रोगका साझा लक्षण हुन सक्ने हुँदा सल्लाहबिना जथाभाबी खान हुँदैन । डा. पौडेल भन्छन्, ‘ग्रामीण क्षेत्रमा सहजै अस्पताल र चिकित्सक भेटिंदैन, बिरामी फार्मेसीकै भरमा उपचार गर्न बाध्य छन्, यसरी उनीहरूको सही उपचार हुन सकिरहेको छैन ।’

डाक्टरको पुर्जीबिनै औषधि बिक्री गर्ने गलत अभ्यासले एकातिर बिरामीको स्वास्थ्यमा खेलबाड भइरहेको छ भने अर्कातिर लागूऔषध दुव्र्यसनीलाई पनि बढावा दिइरहेको छ । पुर्जीबिना किनेको औषधि लागूऔषध प्रयोगकर्ताले लुकीछिपी सेवन गरिरहेका छन् ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांकअनुसार जथाभाबी एन्टिबायोटिक औषधि प्रयोग गरेकै कारण विश्वमा प्रत्येक ४५ सेकेन्डमा एक जनाले ज्यान गुमाइरहेका छन् । सन् २०५० सम्ममा यो संख्या बढेर ३ सेकेन्डमा एक जनाले ज्यान गुमाउने स्थिति आउने संगठनले जनाएको छ । दक्षिण एसियाली राष्ट्रमा एन्टिबायोटिक औषधिको जथाभाबी प्रयोग भइरहेको छ ।

जथाभाबी बेचबिखनको अनुगमन र निरीक्षण गर्ने जिम्मेवारी औषधि व्यवस्था विभागको हो । फार्मेसीमा औषधि बिक्रीको रेकर्ड राख्ने सिस्टम नहुँदा निरीक्षण प्रभावकारी हुन सकेको छैन । जनशक्ति र बजेट अभावकै कारण सूक्ष्म निरीक्षण गर्न नसकिएको विभागका महानिर्देशक डा. नारायण ढकाल बताउँछन् । ‘हामीले सरकारसँग बारम्बार जनस्वास्थ्य निरीक्षकको दरबन्दी मागिरहेका छौं, न्यून बजेटले पहिलो प्राथमिकताका काम मात्रै हुन सकेको छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : असार २५, २०७५ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्