फैलँदै बोलबम

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — टेलाल साहका कान्छा छोरा अहिले नेपाल प्रहरीको असई छन् । भर्खरै ‘पासआउट’ भए । उनी आमाको पेटमा छँदा साहले पहिलोपल्ट सुन्दरीजलबाट जल भरेर पशुपतिनाथलाई चढाएका थिए ।

९ वर्षदेखि लगातार बाबाधाम गइरहेका उनी त्यस वर्ष भने जान पाएनन् । त्यसयता पशुपतिनाथलाई हरेक वर्ष जल चढाउने गरेका छन् ।

२३ वर्षअघि श्रीमती सुत्केरी हुने समय नजिक आइरहेको थियो । उनलाई एक्लै काठमाडौंमा छाडेर शिवको दर्शन गर्न भारतको झारखण्ड राज्यस्थित ‘देवघर’ जान साहको मनले मानेन । बाबाधाम वा ‘ठूलो बाबाधाम’ सम्म पुगेर जल चढाएर आउँदा साता, १० दिन लाग्ने निश्चित नै थियो । साउने सोमबारमा बाबाधाममा जल चढाउनेको लाइन किलोमिटरमा हुन्छ । एकै दिनमा लाखौंले शिवलाई जल चढाउँछन् ।

Yamaha

सुत्केरी हुने मिति नजिकिँदै गर्दा २ छोरासहित श्रीमतीलाई घरमा छोडेर जाने हिम्मत भएन । ‘मलाई माफ गरिदिनु । मैले यसपालि तपाईंलाई जल चढाउन सकिनँ मनमनै भनेँ,’ बौद्धमा भाँडाको व्यापार गर्ने उनले थपे, ‘तर जहाँको भए पनि शिव त शिव नै हुन् भनेर सुन्दरीजलबाट पशुपतिमा जल चढाउँछु भनेँ ।’

एक्लै थिएँ, जल लिएर फर्किंदा । बाटोमा गेरुवा रङमा जल लिएर खाली खुट्टा हिँड्दै गरेका उनलाई धेरैले प्रश्न सोधेछन्, के गर्न लागेको भनेर । उनले सबैलाई आफूले बाबाधाममा झैं पशुपतिनाथलाई जल अर्पण गर्न लागेको भनेपछि, ‘हामीलाई पनि भनेको भए हामी पनि जाने थियौं नि’ भन्ने जवाफ पाए । यसले उनलाई हौस्यायो । ‘२०५२ साल साउनको कुरा हो यो,’ पर्सा पुख्र्यौली घर भएका ५४ वर्षीय साहले सम्झे, ‘के भो त, एउटा सोमबार अझै बाँकी छ, मिलेर जाउँm न त । मैले प्रस्ताव राखेँ, सबै सहमत भए ।’


त्यसबेला १०/११ जनाको समूहले आफैं गेरुवा/रातो/पहेँलो वस्त्र, काँवरको व्यवस्था मिलाए । सुन्दरीजलबाट जल भरेर पशुपतिमा चढाए । अर्को वर्ष यो संख्या ३६ पुग्यो । गोकर्ण छेउको पीपल चौतारीमा बसेर सबैजनाले थोरैथोरै पैसा हाले । प्रसाद, जल छोप्न कपडालगायतका सामग्री किनेको सम्झना ताजै छ । केही पैसा उब्रियो, अर्को वर्ष यसलाई खर्च गर्ने सबैबीच सहमति भयो ।

त्यसबेला बढी भएको ७८ मा २ रुपैयाँ थपेर ४० वटा पम्प्लेट छापियो । प्रचार प्रसारपछि जल चढाउने काँवरिया २ सय ५० पुगे । सुन्दरीजलस्थित ओखरेनी स्कुल टहरामा थियो । त्यहीँ सबैको खाने, बस्ने प्रबन्ध मिलाइयो । त्यसपछिका वर्षमा संस्था दर्ता गरी विधिवत् रूपमा काँवरियाका लागि प्रबन्ध मिलाउने व्यवस्था गरियो । दाता र श्रद्धालुबाट पैसा उठाएर सुन्दरीजलमा खाने, बस्ने प्रबन्ध मिलाइन्छ ।

सुन्दरीमाईको मन्दिरमाथि त्रिवेणी छ । अर्थात् ३ नदी मिल्ने स्थान छ र वाग्मतीसम्म यहीँबाट पानी जान्छ । त्यसैकारण पशुपतिलाई चढाउन यहाँको जल पवित्र मानिन्छ । भारतको बोलबम जाँदा समय, खर्च बढी लाग्छ, टाढा पर्छ । यहाँ गए एकैदिनमा जल चढाउन सकिन्छ ।

बोलबम काँवरिया संघका नरेन्द्र ठाकुरको अनुभवमा साउनको पहिलो सोमबार ५० हजारभन्दा बढीले पशुपतिमा जल चढाउँछन् । त्यसपछिका सोमबारमा २५/३० हजार श्रद्धालु हुन्छन् । उनी सम्बद्ध उक्त संस्थाले पशुपति विकास कोषसँगको समन्वयमा यस वर्षको पहिलो सोमबार अर्थात् १३ गतेका लागि सबै काँवरियाको खाने र बस्ने व्यवस्था मिलायो । ‘त्यहाँ आइतबार अपराहनदेखि नै मान्छे ओखरेनी स्कुलमा भेला हुन थाल्छन् । राति कलाकार बोलाइ भजन गाउने र एकाबिहानै स्नान गरी जल चढाउन जान्छन्,’ ठाकुरले भने ।

अहिले भारी संख्यामा आउने काँवरियालाई व्यवस्थापन गर्न सुन्दरीजलमा ४ समिति सक्रिय छन् । सबैको प्रबन्ध मिलाउन हम्मेहम्मे पर्छ । उपत्यकामा बस्ने मधेसी समुदायका साथै तराईका जिल्ला र भारतबाट समेत श्रद्धालु पशुपतिनाथलाई जल चढाउन आउने गर्छन् । उपत्यकाका छिमेकी जिल्ला काभ्रे, चितवन र मधेसका धेरै जिल्लाबाट पशुपतिनाथमा जल चढाउनेको संख्या बर्सेनि बढ्दो छ । यसमा महिला ४० प्रतिशतसम्म सहभागी हुने संघसम्बद्ध व्यक्तिहरूको अनुभव छ ।


तर काँवर, पहेँलो वा सुन्तला रङका वस्त्र आदिको व्यवस्था उपत्यकामा गर्न सकिन्छ त ? जवाफमा ओम् बोलबम काँवरिया संघका महासचिव जयप्रकाश ठाकुर पूजा सामग्रीभन्दा श्रद्धा ठूलो कुरा हुने बताउँछन् । ‘काँवर यहाँ पाइन्न । केहीले आ–आफ्नो गाउँबाट काँवर बोकेरै आउँछन्,’ उनी भन्छन्, ‘यहाँ भारतबाट प्लास्टिकका बट्टा आउँछ । त्यसैमा जल भरेर लान्छौं ।’ बोलबम जान चाहिने सामग्री अचेल सुन्दरीजलमै भेटिन्छ ।

यस्ता व्यवस्थापन संघ दाताका भरमा चलेका छन् । शिवलाई जल चढाउन जाने, बोलबम, डाक बम र डन्डी बम हुन्छन् । बोलबमले सामान्य रूपमा जल भरेर पशुपतिनाथलाई चढाउँछन् भने डाक बमले जल बोकेपछि खुट्टा रोक्न मिल्दैन । जल नचढाएसम्म गोडा चलाइरहनुपर्छ । यस्तै जल लिएर आउनेबेला आफ्नो जीउ नाप्दै, जमिनमा घस्रेर जल चढाउन आउनेलाई डन्डी बम भनिन्छ ।

एक समय थियो, जब ‘काँवरिया संस्कृति’ उपत्यकाको मधेसी समुदायमा मात्र सीमित थियो । तर अब छठ पहाडमा र भाइटीकाको विधि मधेसमा देखिन थालेझैं मधेसी र पहाडी दुवै समुदायको सहभागिता रहने गरेको छ । पशुपति विकास कोषका उपनिर्देशक प्रेमहरि ढुंगाना भन्छन्, ‘पशुपतिमा बोलबम संस्कृति विस्तार भएको झन्डै १५ वर्षजति भयो । अहिले पहाडी मूलका मान्छेको पनि उत्साहजनक सहभागिता हुने गरेको छ ।’ व्यवस्थापनमा संलग्न संस्था २५ देखि ३० प्रतिशत पहाडी बोलबममा सहभागी हुने बताउँछन् ।

कोषले काँवरियाका लागि सोमबार पश्चिमी गेट खोलिदिने गरेको छ । डाक बमका लागि लाइन बस्नु नपर्ने नियम छ । काँवरिया संघलाई पाल र आश्रय स्थलका लागि आवश्यक स्थान कोषले दिने गर्छ । प्रत्येक सोमबार ३ स्वास्थ्य संस्थालाई नि:शुल्क स्वास्थ्य शिविर चलाउन दिइन्छ । नि:शुल्क औषधि वितरण गर्ने संस्थालाई पनि त्यहीं स्थान दिइने गरिएको छ । ‘यस वर्ष अलिक फरक देखिएको कुराचाहिँ बेलुका आरतीको समयमा १० हजारभन्दा बढी सहभागी हुन्छन् । त्यसपछि पनि हामीले दर्शनका लागि मन्दिर केहीबेर खुला राख्छौं,’ ढुंगानाले भने ।

सृष्टिको सुरुआतमा जलयुक्त पृथ्वीमा ब्रह्मा र विष्णुले तपस्या गरेपछि महादेवले पञ्चमुख स्वरूपमा दर्शन दिएको मानिन्छ । शिवरात्रि मनाइने उक्त रात त्यसैले विशेष छ । विष्णुले शिवको उक्त स्वरूपलाई शिवकै इच्छाअनुसार हिमालय पर्वत नजिक स्थापना गरे । परापूर्वकालको यो घटनापछि निप नामक गोठालोले विशिष्ट ज्योति देखेर उत्खनन गरेको र ऋषिमुनिले फेरि शिवको उक्त स्वरूपलाई मन्त्र र विधिद्वारा गर्भस्थ गरेको किंवदन्ती छ । त्यसपछि विभिन्न कालखण्डमा शिवको स्वरूप गर्भस्थ गरिएको उक्त स्थानमाथि मन्दिर बनाइएको बताइन्छ । पशुपतिनाथबाहेक यसरी लिंगमा पञ्चमुखाकृति भएको शिवको स्वरूप अन्यत्र नपाइने उपनिर्देशक ढुंगानाले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७५ ०८:११
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अवैध कल बाइपास : बदलिँदै शैली

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोको टोलीले रूपन्देहीका रामप्रसाद न्यौपानेलाई साउन ११ मा पक्राउ गर्‍यो । अवैध कल बाइपास (भीओआईपी) विरुद्धको अभियान ‘अपरेसन भोइस फक्स’ अन्तर्गत उनलाई पक्राउ गरिएको थियो । उनले जिल्लाको झुलेनीपुरस्थित आफ्नै घरमा अवैध कल बाइपास गर्ने उपकरण राखेर उक्त धन्दा चलाइरहेका थिए ।

प्रहरीले बरामद गरेको भीओआईपी उपकरण

प्रहरीले छापा मार्दा उनको कोठाबाट एउटा ६४ पोर्टको भीओआईपी गेटवे (सिम बक्स), राउटर, ल्यापटप र दुईवटा मोबाइल बरामद भए । साथै एनसेल, टेलिकम र स्मार्ट सेलका गरी जम्मा ५३ वटा सिमलगायतका कल बाइपासमा प्रयोग हुने उपकरण बरामद भए ।

यसअघि पनि चितवनबाट ब्युरोको टोलीले कल बाइपासमा संलग्न आरोपमा भरतपुरबाट दुई जनालाई पक्राउ गरेको थियो । पक्राउ पर्नेमा रूपन्देहीका विजय गुरुङ र चितवन मंगलपुरका सुनील अधिकारी छन् । गुरुङले काठमाडौंको चन्द्रागिरीमा समेत घर भाडामा लिएर यो धन्दा चलाइरहेको अनुसन्धानका क्रममा बताएपछि प्रहरीले त्यहाँ पनि छापा मार्‍यो । त्यस क्रममा दुवै स्थानमा गरी १२८ र ६४ पोर्टका दुई गेटवे मेसिनलगायत उपकरण भेटिए ।

यी दुई घटनामा पक्राउ पर्नेमा तीन व्यक्ति देखिए पनि पर्दा पछाडिबाट यिनलाई चलाउने विदेशी छन् । रूपन्देहीमा छापा मारेपछि पक्राउ परेकाबाट मुख्य अभियुक्त र भीओआईपी सञ्चालकका बारे प्रहरीले महत्त्वपूर्ण जानकारी संकलन गरेको छ । पाकिस्तानी नागरिक शोएब खान र मुनिर वकास यसमा संलग्न थिए । खान कराँचीमा र वकास टर्कीमा बस्ने गरेका छन् ।

पक्राउ परेका न्यौपानेले वकासलाई फेसबुकमार्फत साथी बनाए । त्यसपछि खानसँग पनि परिचय भयो । तीन महिनाअघि हङकङबाट खानले नै न्यौपानेले पाउने गरी ‘एम्प्लिफायर’ को बाकसमा प्याक गरेर भीओआईपी मेसिन नेपाल पठाइदिए । खानले उक्त उपकरण सञ्चालन गर्ने तरिका र ‘सेटअप’ बारे उतैबाट न्यौपानेलाई जानकारी दिए ।

भरतपुरको घटनामा मुख्य अभियुक्त बंगलादेशको मिर्जापुर बस्ने अन्दाजी ३३/३४ वर्षीय मिर्जा साहिर आलम तुर्जो रहेको प्रहरीको भनाइ छ । उनी हाल ढाकामा बस्ने र त्यहींबाट ‘मेन सर्भर’ सञ्चालन गर्ने गरेको खुलेको छ । उनकै प्रत्यक्ष निगरानीमा काठमाडौंसहित बुटवल, चितवनजस्ता स्थानमा अन्य भीओआईपी सञ्चालन भइरहेको छ ।

केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोका प्रहरी उपरीक्षक कृष्णहरि शर्माका अनुसार अवैध कल बाइपासमा दशकअघिसम्म प्रत्यक्ष रूपमा नेपालमै आएर विदेशी संलग्न हुन्थे भने अहिले यो ‘ट्रेन्ड’ फेरिएको छ । ‘अहिले उनीहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत जोडिने र विदेशबाटै यता कल बाइपासमा संलग्न हुने गरेको देखिएको छ,’ शर्माले भने, ‘उपकरण उतैबाट पठाइदिने, के–कसरी चलाउने त्यसबारे यता जानकारी गराइदिने गरेका छन् ।’ उनको शब्दमा कल बाइपासमा हाल पक्राउ परिरहेकाहरू ‘बिचौलिया’ हुन्, उनीहरूलाई चलाउने काम विदेशबाट भइरहेको छ । उनीहरूलाई विभिन्न सफ्टवेयरको प्रयोग गरेर विदेशबाटै काम सिकाइन्छ र त्यसमाथि निगरानी राख्ने गरिन्छ ।

अर्को विषय यसमा युवाको संलग्नता हो । अहिले पक्राउ पर्नेमा लगभग सबैजसो ३५ वर्षमुनिका छन् । पहिले ‘आईटी’ वा यस विषयमा जानकार मात्र यसमा संलग्न हुन्थे भने अहिले परिस्थिति फेरिएको छ । युवाहरूलाई प्रविधिमा रुचिका कारणले पनि यस्तो काममा लगाउन सजिलो छ । उनीहरू विभिन्न देश विदेशका मान्छेसँग बोल्न, नयाँ कुरा सिक्न र प्रयोग गर्न चाहिरहेका हुन्छन् । सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय हुन्छन् । उतैबाट तलब दिनेगरी सिम र रिचार्ज किन्न राखिएको पनि भेटिएको छ । जुन देशमा कल बाइपास वैध हो वा नभएको देशकाले पनि, त्यहाँबाट यहाँ उपकरण पठाइदिने र यताका युवालाई बाँकी काम गर्न लगाउने र त्यसबापत मासिक केही रकम दिने गरेको प्रहरी अनुसन्धानमा देखिएको छ ।

यद्यपि नेपालमै आएर यो धन्दा चलाउने केही विदेशी पनि छन् । ब्युरोले असार १९ मा दिल्लीका २४ वर्षीय जफर खानलाई काठमाडौंको शुभकामना मार्गस्थित एक घरमा भाडा लिई अवैध कल बाइपास गर्ने गरेको भनी पक्राउ गर्‍यो । उनी बसेको कोठाबाट कल बाइपासमा प्रयोग हुने सामग्रीसँगै अन्य महत्त्वपूर्ण जानकारी प्रहरीले पायो । खानले कल बाइपासमा प्रयोग हुने आधुनिक सिम बक्स मगाउने, सिम किन्न भारतीय र नेपालीहरूको नागरिकता, पासपोर्ट र अन्य महत्त्वपूर्ण कागजात जम्मा गर्ने गरेका थिए । यसरी यस अवैध धन्दामा कागजातको दुरुपयोग गरेको देखिएको छ ।

दशकअघि नेपालकै ल्यान्डलाइन नम्बर देखिनेगरी विदेशबाट कल आउँथे, अहिले मोबाइल नम्बर देखिन्छन् । नेपाल भित्रिने कलको वैध ‘गेटवे’ छलेर ल्याइने कल नै अवैध भीओआईपी हो । महँगो विदेशी कलले यसलाई मद्दत पुगेको छ ।

फेरि पनि उही अपराधमा
यही वैशाखमा प्रहरीले एक भारतीय नागरिकसहित दुई जनालाई अवैध भीओआईपी सञ्चालनको आरोपमा पक्राउ गर्‍यो । पक्राउ पर्ने भारत मध्यप्रदेशका २४ वर्षीय विवेक शुक्ला र सिन्धुली सुनकोसी गाउँपालिका स्थायी घर हुने २५ वर्षीय लालबहादुर मगराती थिए । शुक्लालाई काठमाडौं महानगरभित्रकै एक होटलबाट र मगरातीलाई गोठाटारमा एक भाडाको घरमा भीओआईपी सञ्चालन गरेको अवस्थामा पक्राउ गरिएको थियो ।

अनुसन्धानका क्रममा शुक्लाले बर्दियाको गुलरियालाई केही महिना कार्यक्षेत्र बनाएको र हाल काठमाडौंमै बसेर काम गर्ने गरेको देखियो । मगराती भने यसअघि पनि अवैध बाइपासमा संलग्न भई १८ महिना सजाय भुक्तान गरिसकेका व्यक्ति हुन् । २०७१ असोजमा उनलाई ललितपुरबाट पक्राउ गरिएको थियो । केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोको तथ्यांकअनुसार २०६७/६८ देखि गएको आर्थिक वर्षसम्म ‘अपरेसन भोइस फक्स’ अन्तर्गत पक्राउ परेकामाथि दायर गरिएको मुद्दामा मागदाबी गरिएको बिगो झन्डै १२ अर्ब पुग्न थालेको छ । हालसम्म नेपालका १ सय ६ स्थानमा भएका कारबाहीमा २३ हजारभन्दा बढी सिमकार्ड बरामद भएका छन् । ३४ जना विदेशीसमेत गरी १ सय ६४ जना पक्राउ परिसकेका छन् । पक्राउ पर्नेमाथि दूरसञ्चार ऐन, २०५३ अन्तर्गत कारबाही हुन्छ ।

कसरी रोक्ने?
विदेशबाट कल आउँदा नेपाली नम्बर देखिएमा नि:शुल्क नम्बर १८८ मा कल गरी त्यस्ता नम्बर टिपाइदिन अनुरोध गर्दै केही दिनअघि नेपाल टेलिकमले आफ्ना प्रयोगकर्तालाई सन्देश पठाएको थियो । यसरी भीओआईपीको प्रयोग गर्दै विदेशबाट कल आए आवाज स्पष्ट नसुनिने, विदेशबाट कल गरे पनि नेपाली नम्बर देखिने हुन्छ । यस्तो अवस्थामा प्रयोगकर्ताले भीओआईपीको प्रयोग भएको बुझ्नुपर्छ । यसमा गोपनीयताको सम्भावना पनि कम हुन्छ । नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका अनुगमन विभाग निर्देशक विजय रायका अनुसार दुईबीचको कुराकानी तेस्रो व्यक्तिले सुनिरहेको पनि हुन सक्छ ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली धेरै छन् । नेपालमा विदेशबाट बढी कल आउने कारण एउटा यो पनि हो । यहाँ सबैतिर इन्टरनेटको पहुँच छैन, भए पनि निकै महँगो छ । केही देशमा भीओआईपी प्रविधिको प्रयोग वैध छ । नेपालका दूरसञ्चार सेवा प्रदायकले अहिलेसम्म यो प्रविधि प्रयोग गर्न हिच्किचाउने गरेका छन् । कहीँकतै यसलाई वैध बनाउने वा विदेशबाट आउने कलको शुल्क घटाउने विषयमा बहसको थालनी हुनुपर्ने प्रहरी अधिकृत बताउँछन् ।

६/७ वर्षअघि नाम चलेकै इन्टरनेट प्रदायकको नाम कल बाइपासमा जोडिएको थियो । तसर्थ इन्टरनेट सेवा दिने नाममा यस्तो धन्दामा सक्रियता वा सहयोग गरिरहेको छ कि भन्नेबारे पनि बहस हुनु जरुरी रहेको प्रहरी अधिकृतहरूको बुझाइ छ । यसले दूरसञ्चार सेवा प्रदायक संस्था मात्र नभई देशले समेत कर गुमाइरहेको छ । त्यसैले दूरसञ्चार प्राधिकरणले यसलाई कसरी कम गर्न सकिन्छ भन्नेबारे सोच्नुपर्ने अवस्था रहेको उनीहरू बताउँछन् ।

ब्युरोका प्रवक्ता तथा प्रहरी उपरीक्षक कृष्णहरि शर्माका अनुसार अनुसन्धानका क्रममा एउटै व्यक्तिको नागरिकता प्रयोग गरी २/३ सय वटा सिम खरिद गरेको भेटिएको छ । शर्माले भने, ‘यस्तोमा एउटा व्यक्तिले कतिवटासम्म सिम निकाल्न पाउने, निकाल्ने क्रममा प्रस्तुत गरिएको कागजात के कति सही हो सो बारे दूरसञ्चार सेवा प्रदायकले विश्लेषण गर्ने कि नगर्ने, उनीहरूको दायित्व हो कि होइन भन्ने प्रश्न खडा हुन्छ ।’ उनका अनुसार दूरसञ्चार प्राधिकरणले चाहेमा अवैध कल बाइपाससम्बन्धी अपराध निकै घट्नेछ ।

त्रिभुवन विमानस्थल भन्सार कार्यालय भने यस्ता उपकरण भित्रिएको बारेमा जानकारी नभएको बताउँछ। प्रमुख भन्सार प्रशासक श्याम भण्डारी भन्छन्, ‘विमानस्थलबाट सिम बक्स वा यसमा प्रयोग हुने उपकरण ल्याइएको रेकर्ड हामीसँग छैन, सेटअप बक्स, राउटरजस्ता उपकरण आउँछन् ।’ प्राधिकरणका अनुगमन विभाग निर्देशक विजय रायका अनुसार एक व्यक्तिले कतिवटा सिम निकाल्न पाउने भन्ने कुनै नियम छैन । ‘सिम कार्डका दसौं हजार बिक्री केन्द्र छन्। अनि सेवा प्रदायकलाई भीओआईपी प्रविधि नै प्रयोग गर वा प्रविधि फेर भन्न सक्ने हामीसँग अधिकार छैन,’ उनी भन्छन्। यी विषय प्रविधिको बजारले तय गर्ने भएकाले प्रतिस्पर्धामा रहेका कम्पनीलाई नै निर्णयको अधिकार दिइएको उनी बताउँछन् ।

के हो भीओआईपी ?
फरक–फरक दूरसञ्चार कम्पनीहरूको आ–आफ्नै नेटवर्क हुन्छ । नेपालको उदाहरण हेर्ने हो भने यहाँ नेपाल टेलिकम, एनसेल, स्मार्टसेल जस्ता दूरसञ्चार सेवा प्रदायक छन् । नेपाल टेलिकमका ग्राहकले एनसेलका प्रयोगकर्तालाई फोन गर्दा पनि लाग्छ र एनसेलका ग्राहकले स्मार्टसेलका ग्राहकलाई फोन गर्दा पनि लाग्छ । दूरसञ्चार कम्पनीले अर्को कम्पनीको नम्बरबाट आफ्नो नेटवर्कमा फोन आउजाउ हुने व्यवस्था मिलाएका हुन्छन् । यसलाई अन्तरआबद्धता भनिन्छ । देशभित्रका सञ्चालनमा रहेका विभिन्न दूरसञ्चार सेवा प्रदायकबीच अन्तरआबद्धता भएजस्तै संसारभरका दूरसञ्चार सेवा दिने कम्पनीबीच यस्ता अन्तरआबद्धता हुन्छ ।

जस्तो: भारतको कुनै नम्बरबाट नेपाल टेलिकमको नम्बरमा फोन आउजाउ हुन्छ । यस्तै, एनसेलको नम्बरबाट पनि भारत वा अरू देशका नम्बरमा फोन आउजाउ हुन्छ ।

यसबापत दुवै दूरसञ्चार कम्पनीलाई फाइदा हुन्छ । जस्तो– एनसेलको नम्बरबाट कसैले कतारको नम्बरमा फोन गर्‍यो भने एनसेलले ग्राहकबाट जति पैसा प्राप्त गर्छ त्यसको निश्चित प्रतिशत जुन देशको जुन कम्पनीको नम्बरमा उक्त कल गएको हो त्यो कम्पनीले पनि प्राप्त गर्छ ।

विदेशबाट नेपाल आउने कलमा पनि यही नियम लागू हुन्छ । जस्तो– भारतको भोडाफोनको नम्बरबाट नेपाल टेलिकमको नम्बरमा कसैले फोन गर्‍यो भने भोडाफोनले उक्त ग्राहकबाट जति रकम काट्छ त्यो रकमको निश्चित प्रतिशत नेपाल टेलिकमले पनि प्राप्त गर्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय कलमा यस्ता दुई नेटवर्कलाई संयोजनका लागि वैधानिक गेटवे हुन्छ । सामान्य भाषामा भन्दा गेटवे भनेको कल आउजाउ गर्ने बाटो हो ।

तर, भीओआईपी सञ्चालकले यस्ता कललाई वैधानिक बाटोबाट जान नदिइ इन्टरनेट जोडिएको उपकरणको सहायताले अवैध ‘गेटवे’ बाट पठाउँछन् । त्यसकारण यसको तथ्यांक सम्बन्धित दूरसञ्चार सेवा प्रदायकलाई हुँदैन । यसबाट दूरसञ्चार कम्पनीले प्राप्त गर्ने आम्दानी भीओआईपी सञ्चालकले प्राप्त गर्छन् । त्यसैले नेपाल सरकारलाई फाइदाको अंश करका रूपमा पनि प्राप्त हुन्न । यसका लागि उच्च गतिको नियमित इन्टरनेट आवश्यक हुन्छ ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०८:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT