त्रिविमा नेपालभाषा पढ्ने बढे

गणेश राई

काठमाडौँ — त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि)ले स्नातकोत्तर सेमेस्टर प्रणाली सुरु गरेपछि नेपालभाषा (नेवारी) पढ्नेको संख्या बढेको छ । यतिखेर नेपालभाषा स्नातकोत्तर तहमा २२ जना विद्यार्थी पढ्दैछन् भने सातजनाले विद्यावारिधी शोध गर्दैछन् ।

‘त्रिविमा वार्षिक परीक्षा प्रणाली हुँदा नेपालभाषा स्नातकोत्तर तहमा विद्यार्थी आठ–दस जनामात्र हुन्थे,’ त्रिवि नेपालभाषा केन्द्रीय विभाग प्रमुख डा. ओमकारेश्वर श्रेष्ठले भने, ‘सेमेस्टर प्रणाली सुरु भएपछि अहिले विद्यार्थी संख्यामात्र होइन शैक्षिक गुणस्तरसमेत बढेको छ। हिन्दी, संस्कृत विभागको तुलनामा नेपालभाषा बढी प्रभावकारी रुपमा अघि बढेको छ।’ नेपालभाषा केन्द्रीय विभागले गुणस्तर अभिवृद्धिका निम्ति आइतबार गरेको अभिमुखीकरण गोष्ठीमा उक्त जानकारी दिएका हुन्।

Yamaha

प्रमुख श्रेष्ठका अनुसार विभागले नेपालभाषाको पाँच खम्बाका रुपमा भाषा, साहित्य, इतिहास, अनुसन्धान र समालोचना विधालाई लिएको छ। ‘शैक्षिक सामग्रीको अभाव छ,’ विभाग स्थापना भएको ३८ वर्ष पुगेको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘अहिले सेमेस्टर प्रणालीलाई थप बलियो तुल्याउन अभिमुखीकरण गोष्ठी गर्दैछौं।’

त्रिविकी शिक्षाध्यक्ष प्राध्यापक सुधा त्रिपाठीले गोष्ठीको उद्घाटन गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुसार सेमेस्टर प्रणाली लागू गरिएको बताइन्। ‘विश्वविद्यालयले सेमेस्टर प्रणाली लागू गर्नु रहरमात्र होइन, बाध्यता हो,’ विश्वभरि नै सेमेस्टर प्रणाली सञ्चालन रहेको उल्लेख गर्दै उनले भनिन्, ‘आधा पढाइ नेपालमा र आधा पढाइ विश्वका कुनै पनि विश्वविद्यालयमा पढ्न जानसक्ने व्यवस्थाका क्रेडिट ट्रान्सफरका निम्ति सेमेस्टर चाहिएको हो।’

शिक्षाध्यक्ष त्रिपाठीले सेमेस्टर प्रणालीलाई शिक्षक, प्रशिक्षक र विद्यार्थीमाझ प्रभावकारी कार्यान्वयनका निम्ति वेबनर सेरिजमा तालिम तथा प्रशिक्षण तालिम सुरु गरेको बताइन्। उक्त सेरिजको दोस्रो भाग सञ्चालन रहेको समेत जनाइन्।
केन्द्रीय विभागअन्तर्गत स्नातकोत्तर तह र विद्यावारिधिमात्र गराइन्छ। दुई सेमेस्टरदेखि नेपालभाषा पठनपाठन जारी छ। विद्यार्थीले ऐतिहासिक अभिलेख तथा प्राचीन भाषा अध्ययन अनुसन्धानका निम्ति ब्राह्मीलिपि, कुटिलालिपि, रन्जनालिपि, प्रचलित नेवा:लिपि, भुजिमोललिपि सिकाइन्छ। शोधार्थीले सामाजिकशास्त्र, मानवशास्त्र, संस्कृति, इतिहास, भाषा र साहित्य विषय रोज्न पाउँछन्।
सिक्किमकी आरिकमाला प्रधान मातृभाषा संरक्षण अभियानकै निम्ति त्रिविमा नेपालभाषा स्नोतकोत्तर पढ्न आएको बताइन्। ‘भाषा घरमा बोलेरमात्रै नहुने भयो, पढ्ने, लेख्ने र समाजलाई बुझ्न जरुरी ठानेर नेपालभाषा पढेको हुँ,’ यतिखेर शोधकार्यमा व्यस्त रहेको बताउँदै उनले भनिन्, ‘नेपालको राणाशासन पछिको पहिलो प्रधानन्यायधीश हरिप्रसाद प्रधानले नेपालभाषा साहित्य श्रीवृद्धिमा पुर्‍याउनु भएको योगदानलाई लिएर शोध गर्दैछु।’

त्रिविअन्तर्गत पाटन संयुक्त क्याम्पस, पद्मकन्या क्याम्पसमा नेपालभाषा स्नातक तहको पठनपाठन हुने गरेको छ। साथै कक्षा ११ र १२ मा समेत नेपालभाषा ऐच्छिक विषयका रुपमा पढाइन्छ। नेपालका समृद्ध भाषामध्ये नेपालभाषा एक मानिन्छ। नेपालभाषा बोल्नेको संख्या ८ लाख ४६ हजारभन्दा बढी छ। सबैभन्दा बढी काठमाडौं उपत्यकामा यो बोलिन्छ।
विद्यावारिधि शोधार्थी राजनलाल जोशीका अनुसार नेपालभाषामा दुईवटा दैनिक, दर्जन साप्ताहिक र मासिक पत्रिका प्रकाशन हुने गरेको छ। त्यसैगरी वार्षिक दुई सय हाराहारीमा नेपालभाषाका पुस्तक प्रकाशन हुने गरेको छ।


त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपालभाषा केन्द्रीय विभागले गरेको गुणस्तर अभिवृद्धि अभिमुखीकरण गोष्ठीमा विचार व्यक्त गर्दै शिक्षाध्यक्ष प्राध्यापक सुधा त्रिपाठी। तस्बिर : गणेश राई/कान्तिपुर

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ १९:०१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हाँस–कुखुरालाई २ रुपैयाँ कर

तरकारी र मोटरसाइकलमा पोका वा झोलामा सामान राखेर विक्री गर्दै हिँड्नेलाई १० रुपैयाँ कर तोकियो
आश गुरुङ

लमजुङ — बेंसीसहर नगरपालिकाले हाँस, कुखुरा र अन्य पन्छीको आयातमा २ रुपैयाँ कर लगाएको छ । नगरवासीलाई नभइ बाहिरबाट विक्री गर्न ल्याउनेलाई कर लगाएको हो ।

‘हामीले कुखुरा र हाँसमा २ रुपैयाँ कर लिने निर्णय गरेका छौँ। घरमा पालिएकालाई लिने होइन। जसले बाहिरी जिल्ला वा स्थानीय तहबाट गाडीमा ल्याएर विक्री गर्न खोज्छ, उनीहरुलाई लिने भनेका हौँ,’ नगर प्रमुख गुमानसिंह अर्यालले भने।

हाटबजार लाग्दा व्यवसायिक रुपमा विक्रीका लागि ल्याइने पन्छी तथा पशुमा पनि कर लिइनेछ। ‘सबैले करको विरोध गरेका छन्। बुझेर मात्रै विरोध गर्नुपर्छ,’ उनले भने। आलु, तरकारी तथा पोका वा झोलामा सामान राखेर मोटरसाइकलमा विक्री गर्ने हिँड्नेलाई भने १० रुपैयाँ कर तोकिएको छ।

आर्थिक ऐन २०७५ अनुसार खसी, बोकामा प्रतिगोटा २५ रुपैयाँ र राँगा, भैंसी तथा बंगुरमा प्रतिगोटा ५० रुपैयाँ कर तोकेको छ। नगरपालिकाले अधिकतम् ३५ हजार रुपैयाँसम्म कर तोकेको जनाएको छ।

एकीकृत सम्पत्ति करतर्फ ३ करोडदेखि ५ करोडसम्म सम्पत्ति हुनेका लागि ३५ हजार रुपैयाँ र ५ करोडमाथि सम्पत्ति हुनेका लागि प्रतिहजारमा २ रुपैयाँका दरले कर तोकेको नगरपालिकाले जनायो।

एकीकृत सम्पत्ति करमा सबैभन्दा कम १ लाखदेखि १० लाखसम्म सम्पत्ति हुनेका लागि १ सय ५० रुपैयाँ तोकिएको छ। नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत भीमप्रसाद तिवारीले सम्पत्ति कर पूर्ण रुपमा लागू भएको र अन्य कर लागू गर्ने तयारीमा रहेको बताए।

नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष ०७५/७६ को एकीकृत सम्पत्ति कर सोही चालु आवको पुस मसान्तसम्म बुझाउनेलाई ५ प्रतिशत छुटको व्यवस्था समेत गरेको छ।

अर्को आर्थिक वर्षमा बुझाए १० प्रतिशत र त्यसपछि ५ प्रतिशतका दरले बढदै जानेछ। नगरपालिकाले पटके सवारी कर नलिने निर्णय गरेको छ। यस्तै, ग्रामीण भेगबाट डोका र डालामा तरकारी तथा फलफूल राखी बजार घुमाएर बेच्ने किसानको हकमा व्यवसायिक कर नलिने नगरपालिका प्रमुख अर्यालले बताए।

बेंसीसहरको व्यवसायिक कर उठाउने जिम्मा नगरपालिकाले लमजुङ उद्योग वाणिज्य संघलाई दिएको छ। संघले चालु आर्थिक वर्षमा व्यवसायिक करबापत उठेको रकमको २५ प्रतिशत राखेर नगरपालिकालाई बुझाउनेछ। संघका अध्यक्ष राजेश थापाले गत आर्थिक बर्षदेखि व्यवसायीलाई कर उठाउँदै आएको बताए।

नगरपालिकाले नागरिकता सिफारिसमा वंशजको १ सय र अंगिकृतको २ हजार र राहदानी सिफारिस ३ सय रुपैयाँ तोकेको छ। जन्ममृत्यु सिफारिस १ सय, नामथर संशोधन १ सय, नाता प्रमाणित नेपालीमा २ सय ५० र अंग्रेजीमा ५ सय तोकेको छ।

नगर प्रमुख अर्यालका अनुसार अहिलेसम्म बेंसीसहर नगरपालिकाले लगाएको करबारे विवाद र विरोध आएको छैन। ‘गत आर्थिक बर्षमै निर्णय गराएका थियौं। अहिले पनि लगभग त्यही निर्णय हो। कहींकतैबाट विरोध छैन’ उनले भने।

नगरपालिकाले सम्पत्ति कर, भूमि कर (मालपोत), घरबहाल कर, व्यवसाय कर, जटिुबटी, कवाडी र जीवजन्तु कर, सवारी साधन कर, विज्ञापन कर, मनोरञ्जन कर, बहाल बिटोरी शुल्क, पार्किङ शुल्क, ट्रेकिङ, कायाकिङ, क्यानोनिइङ, बन्जीजम्प, जीपफ्लायर र र्‍याफ्टिङ कर, सेवा शुल्क तथा दस्तुर, पर्यटक शुल्क गरी १३ शीर्षकमा कर लिने निर्णय गरेको छ। तर, अधिकांश कार्यान्वयनमा नआएको नगरपालिकाले जनाएको छ।

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ १८:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT