टोखालाई पर्यटनसँग जोड्न ४ महिने भजन

टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — टोखाका हेमराज श्रेष्ठ यहाँ बेलुका भइरहेको चतुर्मास भजनमा दैनिक सहभागी छन् । खीं बाजा बजाउने उनलाई भजनमा झ्याली बजाएर सानु श्रेष्ठ, तिंछु बाजा बजाएर दिलबहादुर श्रेष्ठले साथ दिइरहेका छन् । चतुर्माससम्बन्धी परम्परागत राग गाएर गाउने अन्य चार जना छन् ।

टोखा नगरपालिकाले पुरातत्त्व विभाग, नेपाल पर्यटन बोर्डसँगको समन्वयमा टोखालाई गत साता सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणा गर्‍यो । यसको उपलक्ष्यमा र टोखालाई पर्यटनसँग जोड्ने उद्देश्यले अहिले यहाँका ५ वटा दाफा (बाजा) खलक मिलेर साउन २९ देखि भजन सुरु गरेका हुन् । यो भजन चार महिनासम्म चल्नेछ । भजन सुरुको भएको २० दिनपछि कृष्ण रथ यात्रा हुने टोखा संस्कृति सम्पदा संरक्षण दबूले जनाएको छ ।

सांस्कृतिक क्षेत्र घोषणासँगै अब यहाँ बन्ने संरचना नेवारी वास्तुकला शैलीका हुनेछन् । सार्वजनिक तथा निजी संरचना पुनर्निर्माणमा सटर, रेलिङ, स्टिलको झ्यालढोका, रङ, साइनबोर्ड, छत, पानीट्यांकीलगायत आधुनिक सामग्री प्रयोगमा निरुत्साहित गरिने टोखा नगरपालिकाले जनाएको छ ।

Yamaha

अहिले यहाँका राजा शिवदेव र अंशु बर्माको पालाका मानगृह कैलाशकूट भवन, शिलालेख, ऐतिहासिक स्थलहरू, पाटीपौवा, ढुंगेधारा, सत्तल, गुफालगायत अधिकांश पुरातात्त्विक महत्त्वका वस्तु बेवारिसे छन् । मन्दिरहरू जीर्ण, लिच्छविकालीन दरबार र दसैंमा गोरखाबाट ल्याइएको फूलपातीको बेलपत्र र जमरा राख्ने कोटघरको भग्नावशेषमात्र भेटिन्छ । यसको संरक्षण संवद्र्धनतर्फ राज्यले चासो दिएकामा टोखावासी हर्षित छन् ।

दबूका अध्यक्ष मनिराज डंगोल भन्छन्, ‘प्राचीन टोखा पूर्वमा गोकर्णेश्वर र बज्रयोगिनी, पश्चिममा धर्मस्थली र दक्षिणमा शंखमूलसम्म फैलिएको इतिहास छ । यस्तो लिच्छविकालीन सभ्यता बोकेको बस्ती अहिले संकटमा छ । यसको संरक्षण प्रवद्र्धन गर्न दबूले ५ वर्षअघिदेखि प्रयास थालेको थियो । सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणाले यसको संरक्षणमा पहिलो खुड्किला पार गरेको छ ।’ उनले परियोजनामार्फत टोखालाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न बाटो खुलेको बताए ।

टोखा नगरपालिकाका मेयर प्रकाश अधिकारीले टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनाका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित गरेको बताए । ‘यस बजेटबाट स्थानीय प्राविधिकको सहयोगमा बस्ती पुनर्निर्माण गर्न गुरुयोजना तयार पारिनेछ । भूकम्प प्रतिरोधी र नवनिर्माण गर्न घर तथा सार्वजनिक संरचनाको नमुना तयार पारिनेछ ।’

उनले लिच्छविकालदेखि चल्दै आएको जीवित परम्परागत वास्तुकला, रहनसहन चाडपर्वलाई समेत पुनर्जागरण गरी पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने गरी योजना बनाइने बताए । ‘डिजाइनमा भुइँतलामा ‘क्युरी सप, काष्ठकला, प्रशिक्षण केन्द्र, क्याफे, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, पहिलोमा होमस्टे, लज, सर्भिस अपार्टमेन्टका र दोस्रोमा किचन रहने व्यवस्था गर्ने योजना छ,’ उनले भने, ‘घरधनीलाई लक्षित गरी बनाइएकामा भुइँतलामा क्युरी सप, पहिलो र दोस्रोमा घरधनी बस्ने र माथिल्लो तलामा किचन रहनेछ ।’ उनले सार्वजनिक संरचना निर्माण गर्दा बालबालिका र अपांगमैत्री, अन्तरक्रिया क्षेत्र, पार्किङ र खेलकुद स्थल छुट्याउनुपर्ने गरी मापदण्ड तयार पारिने बताए ।

अहिले बस्ती र वरिपरि ऐतिहासिक महत्त्वको कुमारीपाटी, हनुमान, नाथ गुरु, बाम्फले, ध्वाखासी गरी २३ वटा पाटी र १६ ढुंगेधारा छन् । यीमध्ये अधिकांश जीर्ण अवस्थामा छन् । ध्वाखा हिटी, चाग हिटी, नागमुख आकारको हिटी र लिप्चा हिटी अहिले लोप भइसकेको छ । १२ वटा इनारमध्ये ३ वटा मात्र सञ्चालनमा छन् । ४ वटा मुख्य प्रवेशद्वार छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बन्द भए पशुपतिका सांस्कृतिक बाटा

पर्खालले ढोकाबाट छिर्ने बाटो बन्द गरेको छ 
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — पशुपति क्षेत्र विकास कोषसँगैको वेदविद्याश्रम माविको दक्षिणतिर अहिले धमाधम पर्खाल लगाइँदै छ । पशुपति क्षेत्रका ९ बस्ती मध्येको एक इतापाखा हुँदै यही स्कुलभित्र जाने बाटो थियो यहाँ । त्यहाँ पस्ने एउटा थोत्रो ढोका अहिले पनि छ ।

त्यही ढोकाको माथितिरबाट पर्खाल गएको छ । पर्खालले ढोकाबाट छिर्ने बाटो बन्द गरेको छ । अब यहाँबाट गुठीयार भित्र जान पाउने छैनन् ।

यो गेटको दक्षिणतिरबाट अर्काे बाटो थियो । यो त्यही बाटो हो, जहाँबाट पशुपति क्षेत्रका मुख्य जात्रा चलाइन्छ । कोषको पूर्वतिर लगाइएको पर्खालले यो बाटो पनि बन्द भएको छ । पशुपतिनाथका भण्डारी केदारमान भण्डारीका अनुसार यो बाटो देशोद्धार पूजा गर्दा प्रयोग हुन्छ । ‘देशोद्धार पूजा पशुपति क्षेत्रको मात्र नभई उपत्यकाकै पहिलो जात्रा हो,’ भण्डारी भन्छन्, ‘अहिले यो बाटो बन्द गरियो ।’

यही बाटो भएर पशुपतिको अर्काे महत्त्वपूर्ण जात्रा त्रिशूल जात्रा पनि मनाउने गरिन्छ । यो जात्राको मार्ग पनि इतापाखामै भेट हुन्छ । यहाँबाट जयवागेश्वरी, सिफल, सिफल डाँडा घुमेर फेरि पशुपति नै आउँछ । ‘यहाँ पनि समस्या छ,’ उनी भन्छन्, ‘बाटो मिचिएका छन् । कतै व्यक्तिले कम्पाउन्ड लगाएका छन् । त्रिशूल जात्राकै तीन वटा खट हुन्छन् । ती खट लैजान समस्या हुन्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT