टोखालाई पर्यटनसँग जोड्न ४ महिने भजन

टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — टोखाका हेमराज श्रेष्ठ यहाँ बेलुका भइरहेको चतुर्मास भजनमा दैनिक सहभागी छन् । खीं बाजा बजाउने उनलाई भजनमा झ्याली बजाएर सानु श्रेष्ठ, तिंछु बाजा बजाएर दिलबहादुर श्रेष्ठले साथ दिइरहेका छन् । चतुर्माससम्बन्धी परम्परागत राग गाएर गाउने अन्य चार जना छन् ।

टोखा नगरपालिकाले पुरातत्त्व विभाग, नेपाल पर्यटन बोर्डसँगको समन्वयमा टोखालाई गत साता सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणा गर्‍यो । यसको उपलक्ष्यमा र टोखालाई पर्यटनसँग जोड्ने उद्देश्यले अहिले यहाँका ५ वटा दाफा (बाजा) खलक मिलेर साउन २९ देखि भजन सुरु गरेका हुन् । यो भजन चार महिनासम्म चल्नेछ । भजन सुरुको भएको २० दिनपछि कृष्ण रथ यात्रा हुने टोखा संस्कृति सम्पदा संरक्षण दबूले जनाएको छ ।

सांस्कृतिक क्षेत्र घोषणासँगै अब यहाँ बन्ने संरचना नेवारी वास्तुकला शैलीका हुनेछन् । सार्वजनिक तथा निजी संरचना पुनर्निर्माणमा सटर, रेलिङ, स्टिलको झ्यालढोका, रङ, साइनबोर्ड, छत, पानीट्यांकीलगायत आधुनिक सामग्री प्रयोगमा निरुत्साहित गरिने टोखा नगरपालिकाले जनाएको छ ।

Yamaha

अहिले यहाँका राजा शिवदेव र अंशु बर्माको पालाका मानगृह कैलाशकूट भवन, शिलालेख, ऐतिहासिक स्थलहरू, पाटीपौवा, ढुंगेधारा, सत्तल, गुफालगायत अधिकांश पुरातात्त्विक महत्त्वका वस्तु बेवारिसे छन् । मन्दिरहरू जीर्ण, लिच्छविकालीन दरबार र दसैंमा गोरखाबाट ल्याइएको फूलपातीको बेलपत्र र जमरा राख्ने कोटघरको भग्नावशेषमात्र भेटिन्छ । यसको संरक्षण संवद्र्धनतर्फ राज्यले चासो दिएकामा टोखावासी हर्षित छन् ।

दबूका अध्यक्ष मनिराज डंगोल भन्छन्, ‘प्राचीन टोखा पूर्वमा गोकर्णेश्वर र बज्रयोगिनी, पश्चिममा धर्मस्थली र दक्षिणमा शंखमूलसम्म फैलिएको इतिहास छ । यस्तो लिच्छविकालीन सभ्यता बोकेको बस्ती अहिले संकटमा छ । यसको संरक्षण प्रवद्र्धन गर्न दबूले ५ वर्षअघिदेखि प्रयास थालेको थियो । सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणाले यसको संरक्षणमा पहिलो खुड्किला पार गरेको छ ।’ उनले परियोजनामार्फत टोखालाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न बाटो खुलेको बताए ।

टोखा नगरपालिकाका मेयर प्रकाश अधिकारीले टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनाका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित गरेको बताए । ‘यस बजेटबाट स्थानीय प्राविधिकको सहयोगमा बस्ती पुनर्निर्माण गर्न गुरुयोजना तयार पारिनेछ । भूकम्प प्रतिरोधी र नवनिर्माण गर्न घर तथा सार्वजनिक संरचनाको नमुना तयार पारिनेछ ।’

उनले लिच्छविकालदेखि चल्दै आएको जीवित परम्परागत वास्तुकला, रहनसहन चाडपर्वलाई समेत पुनर्जागरण गरी पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने गरी योजना बनाइने बताए । ‘डिजाइनमा भुइँतलामा ‘क्युरी सप, काष्ठकला, प्रशिक्षण केन्द्र, क्याफे, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, पहिलोमा होमस्टे, लज, सर्भिस अपार्टमेन्टका र दोस्रोमा किचन रहने व्यवस्था गर्ने योजना छ,’ उनले भने, ‘घरधनीलाई लक्षित गरी बनाइएकामा भुइँतलामा क्युरी सप, पहिलो र दोस्रोमा घरधनी बस्ने र माथिल्लो तलामा किचन रहनेछ ।’ उनले सार्वजनिक संरचना निर्माण गर्दा बालबालिका र अपांगमैत्री, अन्तरक्रिया क्षेत्र, पार्किङ र खेलकुद स्थल छुट्याउनुपर्ने गरी मापदण्ड तयार पारिने बताए ।

अहिले बस्ती र वरिपरि ऐतिहासिक महत्त्वको कुमारीपाटी, हनुमान, नाथ गुरु, बाम्फले, ध्वाखासी गरी २३ वटा पाटी र १६ ढुंगेधारा छन् । यीमध्ये अधिकांश जीर्ण अवस्थामा छन् । ध्वाखा हिटी, चाग हिटी, नागमुख आकारको हिटी र लिप्चा हिटी अहिले लोप भइसकेको छ । १२ वटा इनारमध्ये ३ वटा मात्र सञ्चालनमा छन् । ४ वटा मुख्य प्रवेशद्वार छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ललितपुरमा पनि बिचौलियाको उस्तै बिगबिगी

प्रशान्त माली

ललितपुर — चापागाउँ बोहराटारका राधाकृष्ण बोहराले आफ्नो बारीबाट हरियो लसुन र प्याज प्रतिकिलो ४० रुपैयाँमा बिक्री गर्छन् । 

कालीमाटी तरकारी बजार ।


त्यही लसुन र प्याजलाई लगनखेलस्थित तरकारी बजारमा उपभोक्ताले प्रतिकिलो १ सय रुपैयाँ तिर्नुपर्छ। बोहराले किलोको ५० रुपैयाँमा बेच्ने धनिया बजारमा डेढ सयदेखि दुई सय, ३० रुपैयाँको साग १ सय र २५ रुपैयाँ पर्ने बन्दा ८५ रुपैयाँमा उपभोक्ताले किन्ने गरेका छन्।

बोहराका अनुसार उनले फलाएका तरकारी बजारसम्म पुर्‍याउन प्रतिकिलो ३ रुपैयाँ लागतले पुग्छ। ‘उपभोक्तासम्म पुर्‍याउँदा १० रुपैयाँ मात्र नाफा खाए पुग्छ,’ उनले भने, ‘बिचौलियाले ५० प्रतिशतभन्दा बढी नाफा खाइरहेका छन्।’ बारीसम्मै आउने व्यवसायीले जति रकम दिए, किसान त्यतिमै सन्तुष्ट हुनुपर्ने बाध्यता रहेको उनी सुनाउँछन्।

बिचौलिया हाबी हुँदा उपभोक्ता मात्र नभई किसान पनि मर्कामा छन्। किसानले उब्जनी गरेको तरकारी तीन तह पार भएर मात्र उपभोक्तासम्म आइपुग्ने गर्छ। दक्षिण ललितपुरका किसान चापागाउँस्थित तरकारी संकलन केन्द्रमार्फत आफ्नो उत्पादन बिक्री गर्छन्।

संकलन केन्द्रबाट राजधानी तरकारी पठाउने व्यापारीले प्रतिकिलोमा कम्तीमा १० रुपैयाँसम्म नाफा लिने गरेको कृषकहरू बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार तरकारीमा सबभन्दा बढी नाफा थोक बिक्रेताले लिने गरेका छन्।

तत्कालीन जिल्ला कृषि कार्यालयका प्रमुख भरतप्रसाद देवकोटा भन्छन्, ‘सरकारले कृषि कार्यालय खारेज गरी नयाँ कार्यालयको व्यवस्थापन गर्न नसक्दा किसानलाई बजार व्यवस्थापन गरिदिनेलगायत योजना अलपत्र परेको छ।’ ललितपुरबाट लेले–चन्दनपुर सडक भएर गोटीखेल, शंखु, बुखेल, नल्लु, भारदेउ, चौघर, ठुर्लादुर्लङ, कालेश्वरीबाट सिजनमा दैनिक ३० हजार किलोको हाराहारीमा तरकारी बजारमा आउँछ।

अफसिजनमा भने ९ हजार किलो आउँछ। भट्टेडाँडा, गिम्दी, आश्राङ, प्युटार, माल्टा, घुसेलबाट सिजनमा दैनिक १० देखि १५ हजार किलो र अफसिजनमा ९ हजार किलोसम्म आउँछ। ललितपुरको दक्षिणी भेगमा करिब ६० प्रतिशत कृषक दूध र तरकारी व्यवसायमा आबद्ध छन्।

यो पनि पढ्नुहोसः

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ २०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT