बिरामीका सहारा बिरामी

‘क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँज्ने दृष्टिकोण परिवर्तन होस्, उपचार अभावभन्दा पनि परामर्श नपाएका कारण बिरामी बढी आत्तिन्छन्’
फातिमा बानु

काठमाडौँ — खोकनाकी डली गुरुङलाई २ वर्षअघि क्यान्सर देखियो । क्यान्सर सुन्नासाथ उनले सोचिन्–अब बाँच्ने दिन धेरै छैन । क्यान्सरकै कारण आमादेखि मावाली परिवारका सदस्य गुमाए पनि रोगबारे उनी खास जानकार थिइनन् ।

जब उनी आफैं यो रोगबाट प्रताडित भइन् रोगभन्दा बढी उनलाई मानसिक चिन्ताले सतायो । कहाँ उपचार गर्ने, उपचार हुन्छ कि हुँदैन या उपचार गरे पनि निको हुन्छ या हुँदैन लगायत अनेक कुरा उनको दिमागमा आउनेजाने भइरह्यो । अहिले क्यान्सरमुक्त भइसकेकी उनको औषधिभन्दा परामर्शले बढी प्रभाव पारेको अनुभव छ । उनी भन्छिन्, ‘उपचार गर्नुअघि, गर्दागर्दै र गरेपछि पनि परामर्श लिइरहेँ ।’

उनलाई परामर्श दिने कुनै विज्ञ या विशेषज्ञ चिकित्सक थिएनन्, उनी जस्तै क्यान्सर प्रभावित थिए । रोग पहिचान हुनासाथ मनमा उत्पन्न भएको त्रास हटाउन उनलाई तीनै बिरामीले सघाएका थिए । उनी भन्छिन्, ‘अन्तिम स्टेजको क्यान्सरसम्म पुगेर सामान्य जीवनमा फर्केका मान्छेहरू भेट्दा म बढी सकारात्मक हुन्थेँ, बाँच्ने आशा जाग्थ्यो ।’

Yamaha

रोग र डर दुवै जितेकी उनी हाल क्यान्सरका बिरामीलाई परामर्श दिन्छिन् । उनी भन्छिन्, ‘क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँज्ने दृष्टिकोण परिवर्तन होस्, उपचार अभावभन्दा पनि परामर्शको नपाएका कारण बिरामी बढी आत्तिन्छन् ।’

पछिल्लो समय सरुवा रोगभन्दा क्यान्सर, मुटु, मृगौलाजस्ता नसर्ने रोगको प्रकोप भने बढ्दै गएको छ । जसमध्ये पहिलो र घातक नेपालमा क्यान्सर, मानिन्छ । जुन रोगले छोएपछि अधिकांश बिरामीले आफूलाई फाँसीको फन्दामा परेको महसुस गर्छन् । उपचार र औषधि पाए पनि मनोबल कमजोर भएका कारणले उनीहरूलाई मृत्युको मुखसम्म पुर्‍याउने गरेको चिकित्सक बताउँछन् ।

बिरामीबाट बिरामीलाई परामर्श गर्नका लागि कल्याणकारी समूह नै सक्रिय भएर लागेको छ । समूहमा सबै क्यान्सर प्रभावित व्यक्तिहरू छन् । उनीहरू अस्पतालमा क्यान्सरका बिरामी भेट्छन् । रोग र यससँग लड्नेबारे जानकारी दिन्छन् । उनीहरूबाट बिरामीले उपचारका सही डाक्टर र अस्पताल अनि औषधिका ‘साइडइफेक्ट’ बारे पनि थाहा पाउँछन् । जसले उनीहरूलाई उपचारलाई सहजै स्विकार्ने र सजिलै बाँच्ने कला सिकाउँछ ।

क्यान्सर प्रभावितमध्ये अधिकांशलाई रोग निको भएपछि अरू विभिन्न समस्या देखा पर्छन् । सुगर, डिप्रेसनलगायत अन्य रोगले समात्ने र फेरि क्यान्सर नै फर्किने सम्भावना पनि उत्तिकै हुन्छ । यसका लागि पनि बिरामीलाई सल्लाह दिने काम उनीहरू गर्छन् । बिरामी पनि डाक्टरका भन्दा अनुभवीका कुरामा बढी विश्वासी र ढुक्क हुन्छन् ।

आफ्ना अनुभव र संघर्षका उदाहरणले बिरामीलाई थप बलियो र सकारात्मक बनाउँछन् । रोग लाग्दा र उपचारका क्रममा उनीहरूको मनोबल आँटिलो बनाउन मद्दत पुग्ने गरेको बिरामी सुनाउँछन् । विकसित मुलुकमा क्यान्सरजस्तो घातक रोग निदानका लागि यस्तैखाले परामर्शलाई पनि सँगै लैजाने अभ्यास छ । नेपालमा भने उपचारका क्रममा यस्तो अभ्यास पछयाएको छैन ।

क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा.सुदीप श्रेष्ठ भन्छन्, ‘पहिलो कुरा त बिरामी रोगबारे खुल्नै चाहँदैन, सामाजिक लाञ्छना र परिवारको हेलामा परिएला भन्ने डरले बढी खुम्चिन्छन् उनीहरू ।’ एउटा बिरामीको अनुभव नै अर्को बिरामीको प्रेरणाको मुख्य स्रोत हुन सक्ने उनी बताउँछन् । यसका लागि बिरामीले समुदायमा खुलेर आउन सक्ने वातावरण नभएको उनको भनाइ छ । जसका लागि क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँजिने चार दशक पुरानो मानसिकता हटाउन बृहत् अभियान आवश्यक छ ।

नेपालमा प्रत्येक वर्ष करिब १० हजारमा नयाँ क्यान्सरका अनुमान छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वभर प्रत्येक वर्ष २ लाख ७० हजारभन्दा बढी महिलाको पाठेघरको मुखको क्यान्सरले मृत्यु हुन्छ, जसमध्ये ८५ प्रतिशत मृत्यु विकासोन्मुख मुलुकै महिला छन् । पाठेघरको मुखको क्यान्सर ३५ देखि ६४ वर्षसम्मका महिलामा यो रोगको जोखिममा छन् । प्रारम्भिक अवस्थामै निदान गरी उपचार गरे यसबाट बच्न सकिने विशेषज्ञहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अनावश्यक परीक्षण गराउँछन् मेडिकल प्रयोगशाला

प्रयोगशाला स्थापना तथा सञ्चालन मापदण्डसम्बन्धी निर्देशिकामा देशभित्रको प्रयोगशालामा परिक्षण सम्भव नभए मात्र विदेश पठाउने मिल्नेभएपनि कमिसनका लागि पठाउने अभ्यास हुने गरेको छ
फातिमा बानु

काठमाडौँ — काठमाडौं– छाला पहेंलो हुने, कमजोरी हुनेजस्ता समस्या भोग्दै आएकी एक महिला नजिकैको फार्मेसी पुगिन् । ललितपुरको लुभुस्थित फार्मेसीमै कार्यरत डाक्टरले रगत परीक्षण गर्नुपर्ने भनेपछि उनी तयार भइन् । रगत नमुना लिइएको फार्मेसीमा ल्याब (प्रयोगशाला) भने थिएन ।

संकलित रगत जाँच्नु पहिले गर्नुपर्ने प्रक्रियाका लागि आवश्यक पूर्वाधार पनि थिएन । र, यस्ता ठाउँमा रगत जाँचे पनि वास्तविक नतिजा आउँदैन भन्नेबारे उनी अनभिज्ञ थिइन् ।


ज्वरो आएर घरमा आराम गरिरहेकी एक युवतीलाई उनकी साथी (व्यावसायिक ल्याब टेक्निसियन) भेट्न आइन् । रगत लिएर आफू कार्यरत ग्वार्कोस्थित एक अस्पतालको प्रयोगशालामा परीक्षण गरिदिने भनेपछि बिरामी साथी राजी भइन् । सिरिन्जले रगत तानिन् र झोलामा राखेर हिँडिन् । प्रयोगशाला सञ्चालन मापदण्डअनुसार विशेषज्ञ डाक्टरको पुर्जीबिना कसैले बिरामीको नमुना रगत संकलन गर्न मिल्दैन ।


लामो समयदेखि छालासम्बन्धी समस्या भोगिरहेकी एक महिला नयाँ बानेश्वरको एक निजी अस्पताल पुगिन् । औषधि चलाउनुपूर्व रगत जाँचका लागि भारत पठाउनुपर्ने भनियो । महिलाको मञ्जुरीमा रगत संकलन भयो, भारतबाट रिपोर्ट पनि आयो । उनी हाल सोही अस्पतालमा उपचारत छिन् । प्रयोगशाला स्थापना तथा सञ्चालन मापदण्डसम्बन्धी निर्देशिका २०७३ अनुसार कुनै पनि परीक्षण गर्न देशभित्रको प्रयोगशालामा सुविधा नभए मात्रै विदेश पठाउन मिल्छ ।


यसका लागि पनि राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाको अनुमति लिनैपर्छ । देशमै हुन सक्ने परीक्षण पनि कमिसनका लागि विदेश पठाउने अभ्यास हुने गरेको छ । थापाथलीस्थित प्रसूति गृहकी प्याथोलोजिस्ट डा. रुना झा भन्छिन्, ‘विदेश नै पठाउनुपर्ने खालका नमुना परीक्षण निकै कम हुन्छन्, राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालामा लगभग सबै सुविधा छ ।’


परीक्षण गर्न नमुना संकलन विदेश पठाइहाल्नुपरे पनि सेवाग्राहीसँग थप शुल्क लिन नपाइने निर्देशिकामा उल्लेख भए पनि कार्यान्वयन हुँदैन । अत्याधुनिक परीक्षण गरिने भन्दै बिरामीबाट महँगो शुल्क उठाइन्छ । विदेश ढुवानी गरिएका नमुना संकलनको विधि र नतिजा रिपोर्ट राष्ट्रिय प्रयोगशालामा बुझाउनुपर्ने बाध्यकारी नियम भए पनि कार्यान्वयन हुँदैन । सम्बन्धित निकायबाट यसको अनुगमन पनि हुन सकेको छैन ।


यी मेडिकल प्रयोगशालामा हुने लापरबाहीमध्येका केही सामान्य उदाहरण मात्रै हुन् । डाक्टरले अनावश्यक परीक्षण लेखिदिएर क्लिनिक नै तोकी जाँच्न पठाउने, नेपालमै हुन सक्ने परीक्षण विदेशी प्रयोगशाला सिफारिस गरिदिने, तलब बढ्ने लोभमा अस्पतालको फाइदाका लागि अनावश्यक ल्याब परीक्षण लेखिदिने या परीक्षण शुल्कमा एकरूपता नहुनेजस्ता लापरबाही पनि भइरहेका छन् । घरैमा गर्भवती जाँचका लागि भनेर बनेका विभिन्न किट पनि सुरक्षित मान्न नसकिने विशेषज्ञ बताउँछन् ।


तर, यस्ता अभ्यास रोकिन सकेको छैन । सरकारी स्तरबाट हुने जनचेतनाको पाटो पनि कमजोर छ । प्रयोगशालाबाट रगत, शरीरका तन्तु, शल्यक्रिया गरी निकालिएको मासु र पानीको सूक्ष्म अध्ययन गरिन्छ । यसले रोगको पहिचान, जाँच, उपचार र निदानमा सघाउँछ । तर यसमा हुने लापरबाहीले रोगको पहिचान नहुने तथा गलत उपचार विधिकै कारण बिरामी मृत्युको मुखसम्म पुग्न सक्छन् । निर्देशिकाले दक्ष प्रयोगशालाकर्मीबाट विशेष प्रक्रिया पूरा गरेर मात्रै परीक्षण कार्य गर्न सकिने उल्लेख गरेको छ । तर १८ महिने तालिम लिएका प्राविधिकको भरमा आवश्यक पूर्वाधारबिनै प्रयोगशाला चलाउने अभ्यास रोकिन सकेको छैन ।


अध्ययनका लागि विदेश जाने प्रक्रिया पूरा गर्न एक युवालाई मेडिकल रिपोर्ट बुझाउनुपर्ने भयो । यस्ता मेडिकल प्रक्रिया अनावश्यक लागेपछि उनले उपाय निकाले– चिनेका डाक्टरलाई अनुरोध गरी बिनापरीक्षण फाराममा छाप पनि लगाए । उनी अहिले वैदेशिक रोजगारमा छन् । यस्ता लापरबाहीको अनुगमन कहिले हुने ? या स्वास्थ्यकर्मी आफंैले केही आर्थिक फाइदाका लागि यस्ता गलत अभ्यास गरिरहेकै छन् । यस्ता अभ्यासले गुणस्तरीय प्रयोगशालामाथि प्रश्न उठ्ने गरेको डा. झा बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘सरकारले नेपालमै एउटा मात्रै अत्याधुनिक प्रयोगशाला खोल्नतर्फ लाग्नुपर्छ, यसो गर्दा जथाभावी खुलेका प्रयोगशाला आफैं निरुत्साहित हुन्छन् ।’


नेपाल मेडिकल ल्याबोरेटरी संघका अध्यक्ष राजेन्द्र खडका भन्छन्, ‘स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद्ले जथाभावी लाइसेन्स दिने गरेको छ, आफूले सञ्चालन अनुमति दिने ल्याबको अनुगमन गर्दैन ।’ उनले मापदण्डविपरीत सञ्चालित प्रयोगशालाको अनुगमन गरी बन्द गर्नुपर्ने बताउँछन् । राजधानीका गल्ली–गल्लीमा विभिन्न प्रयोगशाला खोलिएका छन् । धेरै प्रयोगशाला खोल्न अनुमति दिएकै कारण अनुगमन गर्नसमेत जनशक्ति अभाव हुने गरेको राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाका कर्मचारी बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७५ ०९:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT