जनप्रतिनिधि नै जग्गा विवादमा

सार्वजनिक जग्गा संरक्षण गर्नु स्थानीय तहको दायित्व भए पनि जनप्रतिनिधि नै जग्गा अतिक्रमण गरी बसेको स्थानीयको आरोप छ
शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — टोखा नगरपालिका–२ को वडा कार्यालय नजिकै हरियो रंगको साढे ३ तले घर छ । उपमेयर ज्ञानमाया डंगोलको उक्त घरले सार्वजनिक जग्गा चर्चेको स्थानीयको दाबी छ । डंगोल पनि यो स्विकार्छिन् । तर घर भत्काउन असहमत छिन् ।

नक्सा पाससमेत नभएका घरहरू उक्त नगरमा थुप्रै छन् । ‘टोखा नगरपालिका क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा सार्वजनिक जग्गामा थुप्रै घर बनेका छन् । मेरै घर बनेको २५/३० वर्ष भइसक्यो । अब भत्काउने कुरा हुँदैन,’ उपमेयर डंगोलले भनिन् । आफ्नो क्षेत्रभित्रका सार्वजनिक जग्गा संरक्षण गर्नु स्थानीय तहको दायित्व भए पनि जनप्रतिनिधि नै जग्गा अतिक्रमण गरी बसेको स्थानीयको आरोप छ ।

टोखा नगरपालिकाका सबै वडामार्फत सार्वजनिक जग्गाको लगत संकलन गर्न थालिएको छ । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद सुवेदीको संयोजकत्वमा समिति गठन गरी उक्त काम भइरहेको जनप्रतिनिधि बताउँछन् । तर केही स्थानीयले जनप्रतिनिधिले नै सार्वजनिक जग्गा हडपेको आरोप लगाउँछन् । ‘पहिले आफूले जग्गा छोड्नुपर्‍यो नि । अरूलाई मात्र भनेर हुन्छ ?’ गणेशस्थानका एक स्थानीयले भने, ‘आफू उदाहरण बनेर मात्र अरूलाई भन्नुपर्‍यो ।’

Yamaha

जग्गा अतिक्रमणको आरोप खेप्नेमध्ये एक हुन्, वडा नं. १० का अध्यक्ष मधुसूदन पाण्डे । वडामा धेरै घर बनिसकेको सार्वजनिक जग्गा बढीमा ८/९ रोपनी मात्र भएको वडाध्यक्ष पाण्डेको भनाइ छ । उनले २०३९ सालमा आफ्ना बाबुको पालादेखि नै उक्त स्थानमा बसिरहेको बताए । उनले भने, ‘हामी सार्वजनिक जग्गामा बसेका होइनौं । वडामा झन्डै डेढ सय हाराहारीमा यस्ता घर छन् ।’ ती घर आफैंले भोगचलन गर्दै आएको (स्ववासी) जग्गामा बनेको र सबैसँग अस्थायी पुर्जा भएको उनले दाबी गरे ।

वडा नं. ७ का अध्यक्ष नरोत्तम रानामाथि पनि यस्तै आरोप छ । उनले बसुन्धारा ओरालोमा सार्वजनिक जग्गामा टहरा बनाई भाडा असुलिरहेको वडाका एक व्यवसायीले बताए । विवाद रहेको स्विकारे पनि रानाले उक्त जग्गा आफ्ना पुर्खाले भोगचलन गर्दै आएको बताए । घरसँगैका टहरा आफ्नै स्वामित्वमा रहेको दाबी गर्दै उनले त्यसबारे सर्वोच्चमा मुद्दा चलिरहेको बताए । ‘४ रोपनी १ आना जग्गामा २ रोपनी ८ आना मेरो नाममा छ । १ रोपनी १ आना अस्पताललाई दिएको हुँ, जसमा अहिले सुकुम्बासी बस्ती छ,’ उनले भने ।

उपत्यका विकास प्राधिकरणले सामाखुसी–झोर सडक फराकिलो बनाउने भनेको पनि ६ वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । तर स्थानीयले घर भत्काउन नमान्दा क्षतिपूर्तिको विवाद सर्वोच्चसम्म पुग्यो । टोखा नगरपालिकाका मेयर प्रकाश अधिकारी भन्छन्, ‘अदालतले स्टे अर्डर दिएकाले विस्तार कार्य रोकिएको छ । पीडित स्थानीय, राजनीतिक दल र प्राधिकरण प्रतिनिधिको बैठकले संरचनाको अवस्था हेरी सडक ३२ देखि २२ मिटरसम्म फराकिलो पार्ने सहमति भएको हो ।’

सडक विभागका एक इन्जिनियरले भने, ‘उक्त क्षेत्रमा धेरै विवाद छ । सडक सीमाभित्र पर्ने भए पनि ठूलाठालुले घर भत्काउन दिएका छैनन् ।’ उक्त क्षेत्रका घरधनीले सर्वोच्चमा मुद्दा हालेकाले सडक विस्तारको काम ठप्प छ । मेयर अधिकारीले भने, ‘सार्वजनिक जग्गा मिचेको भन्दा पनि बाबुबाजेदेखि नै कुत तिर्ने गाह्रोले भोगचलन गर्दै आए पनि जग्गा नामसारी नभएकाले लगतमा नदेखिएका केही घटना छन् ।’ वडाध्यक्षले जग्गा नहडपेको दाबी गर्दै मेयर अधिकारीले उनीहरूले चुनाव जित्नु अघिदेखि नै ती जग्गाको भोगचलन र प्रयोग जस्ताको तस्तै रहेको बताए ।

उपमेयर डंगोल जग्गाको समस्या रहेको स्विकार्दै भन्छिन्, ‘सार्वजनिक जग्गा हो भन्दैमा घर भत्काएर उठीबास लगाउने हाम्रो योजना छैन । घरले नचर्चेको जग्गा संरक्षण गर्छौं ।’ ११ वडा रहेको नगरपालिका झन्डै १७ किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । सार्वजनिक जग्गाको संरक्षण गर्न नगरले लगत संकलन कार्य सुरु गरिसकेको जनाएको छ ।

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ ले स्थानीय तहलाई नगर/गाउँपालिकाभित्रका सार्वजनिक जग्गा र सम्पत्ति संरक्षण गर्नका लागि आवश्यक परे नगर प्रहरीसमेत परिचालन गर्ने नगरपालिकाको भनाइ छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बिरामीका सहारा बिरामी

‘क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँज्ने दृष्टिकोण परिवर्तन होस्, उपचार अभावभन्दा पनि परामर्श नपाएका कारण बिरामी बढी आत्तिन्छन्’
फातिमा बानु

काठमाडौँ — खोकनाकी डली गुरुङलाई २ वर्षअघि क्यान्सर देखियो । क्यान्सर सुन्नासाथ उनले सोचिन्–अब बाँच्ने दिन धेरै छैन । क्यान्सरकै कारण आमादेखि मावाली परिवारका सदस्य गुमाए पनि रोगबारे उनी खास जानकार थिइनन् ।

जब उनी आफैं यो रोगबाट प्रताडित भइन् रोगभन्दा बढी उनलाई मानसिक चिन्ताले सतायो । कहाँ उपचार गर्ने, उपचार हुन्छ कि हुँदैन या उपचार गरे पनि निको हुन्छ या हुँदैन लगायत अनेक कुरा उनको दिमागमा आउनेजाने भइरह्यो । अहिले क्यान्सरमुक्त भइसकेकी उनको औषधिभन्दा परामर्शले बढी प्रभाव पारेको अनुभव छ । उनी भन्छिन्, ‘उपचार गर्नुअघि, गर्दागर्दै र गरेपछि पनि परामर्श लिइरहेँ ।’

उनलाई परामर्श दिने कुनै विज्ञ या विशेषज्ञ चिकित्सक थिएनन्, उनी जस्तै क्यान्सर प्रभावित थिए । रोग पहिचान हुनासाथ मनमा उत्पन्न भएको त्रास हटाउन उनलाई तीनै बिरामीले सघाएका थिए । उनी भन्छिन्, ‘अन्तिम स्टेजको क्यान्सरसम्म पुगेर सामान्य जीवनमा फर्केका मान्छेहरू भेट्दा म बढी सकारात्मक हुन्थेँ, बाँच्ने आशा जाग्थ्यो ।’

रोग र डर दुवै जितेकी उनी हाल क्यान्सरका बिरामीलाई परामर्श दिन्छिन् । उनी भन्छिन्, ‘क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँज्ने दृष्टिकोण परिवर्तन होस्, उपचार अभावभन्दा पनि परामर्शको नपाएका कारण बिरामी बढी आत्तिन्छन् ।’

पछिल्लो समय सरुवा रोगभन्दा क्यान्सर, मुटु, मृगौलाजस्ता नसर्ने रोगको प्रकोप भने बढ्दै गएको छ । जसमध्ये पहिलो र घातक नेपालमा क्यान्सर, मानिन्छ । जुन रोगले छोएपछि अधिकांश बिरामीले आफूलाई फाँसीको फन्दामा परेको महसुस गर्छन् । उपचार र औषधि पाए पनि मनोबल कमजोर भएका कारणले उनीहरूलाई मृत्युको मुखसम्म पुर्‍याउने गरेको चिकित्सक बताउँछन् ।

बिरामीबाट बिरामीलाई परामर्श गर्नका लागि कल्याणकारी समूह नै सक्रिय भएर लागेको छ । समूहमा सबै क्यान्सर प्रभावित व्यक्तिहरू छन् । उनीहरू अस्पतालमा क्यान्सरका बिरामी भेट्छन् । रोग र यससँग लड्नेबारे जानकारी दिन्छन् । उनीहरूबाट बिरामीले उपचारका सही डाक्टर र अस्पताल अनि औषधिका ‘साइडइफेक्ट’ बारे पनि थाहा पाउँछन् । जसले उनीहरूलाई उपचारलाई सहजै स्विकार्ने र सजिलै बाँच्ने कला सिकाउँछ ।

क्यान्सर प्रभावितमध्ये अधिकांशलाई रोग निको भएपछि अरू विभिन्न समस्या देखा पर्छन् । सुगर, डिप्रेसनलगायत अन्य रोगले समात्ने र फेरि क्यान्सर नै फर्किने सम्भावना पनि उत्तिकै हुन्छ । यसका लागि पनि बिरामीलाई सल्लाह दिने काम उनीहरू गर्छन् । बिरामी पनि डाक्टरका भन्दा अनुभवीका कुरामा बढी विश्वासी र ढुक्क हुन्छन् ।

आफ्ना अनुभव र संघर्षका उदाहरणले बिरामीलाई थप बलियो र सकारात्मक बनाउँछन् । रोग लाग्दा र उपचारका क्रममा उनीहरूको मनोबल आँटिलो बनाउन मद्दत पुग्ने गरेको बिरामी सुनाउँछन् । विकसित मुलुकमा क्यान्सरजस्तो घातक रोग निदानका लागि यस्तैखाले परामर्शलाई पनि सँगै लैजाने अभ्यास छ । नेपालमा भने उपचारका क्रममा यस्तो अभ्यास पछयाएको छैन ।

क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा.सुदीप श्रेष्ठ भन्छन्, ‘पहिलो कुरा त बिरामी रोगबारे खुल्नै चाहँदैन, सामाजिक लाञ्छना र परिवारको हेलामा परिएला भन्ने डरले बढी खुम्चिन्छन् उनीहरू ।’ एउटा बिरामीको अनुभव नै अर्को बिरामीको प्रेरणाको मुख्य स्रोत हुन सक्ने उनी बताउँछन् । यसका लागि बिरामीले समुदायमा खुलेर आउन सक्ने वातावरण नभएको उनको भनाइ छ । जसका लागि क्यान्सरलाई मृत्युसँग दाँजिने चार दशक पुरानो मानसिकता हटाउन बृहत् अभियान आवश्यक छ ।

नेपालमा प्रत्येक वर्ष करिब १० हजारमा नयाँ क्यान्सरका अनुमान छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वभर प्रत्येक वर्ष २ लाख ७० हजारभन्दा बढी महिलाको पाठेघरको मुखको क्यान्सरले मृत्यु हुन्छ, जसमध्ये ८५ प्रतिशत मृत्यु विकासोन्मुख मुलुकै महिला छन् । पाठेघरको मुखको क्यान्सर ३५ देखि ६४ वर्षसम्मका महिलामा यो रोगको जोखिममा छन् । प्रारम्भिक अवस्थामै निदान गरी उपचार गरे यसबाट बच्न सकिने विशेषज्ञहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT