अख्तियारको छानबिनले रोक्या रोक्यै

प्रशान्त माली

ललितपुर — अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले नख्खु खोला करिडोर निर्माणमा भएको अनियमितताबारे उजुरी परेपछि २०६७ सालमा छानबिन सुरु गर्‍यो ।

तत्कालीन जिल्ला प्राविधिक कार्यालय इन्जिनियरका अनुसार विस्तृत निष्कर्ष आउन बाँकी छ । १६ किमि कच्ची सडक निर्माण गर्न २०६७ मा तत्कालीन जिल्ला विकास समिति ललितपुरले १ करोड ६० लाख र ललितपुर उपमहानगरपालिकाले १० लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको थियो । स्थानीय निकाय आर्थिक प्रशासन नियमावलीमा उपभोक्ता समितिलाई ३५ लाखसम्मका योजना मात्रै कार्यान्वयन गर्न दिने व्यवस्था छ ।

जिविसले राजनीतिक प्रभावका आधारमा बजेट सीमाभन्दा बढीको रकम निकासा गरेको आरोप थियो । डेढ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बजेटको योजना उपभोक्ता समितिलाई दिने जिविसको निर्णयलाई अख्तियारले छानबिन थालेको हो ।

Yamaha

महालेखा परीक्षकको कार्यालय तथा राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्रले नख्खु करिडोर निर्माणमा अनियमितता भएको भन्दै संलग्नमाथि कारबाही र उपभोक्ता समितिको नाममा रहेको बेरुजु असुलउपर हुनुपर्ने निर्णय गरेका थिए । तर, हालसम्म फछ्र्योट भएको छैन ।

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले साझा प्रकाशनको अनियमितताबारेमा थालेको छानविन एक वर्ष बढी बितिसक्यो, अझै टुंगिएको छैन । आयोगमा साझाका कर्मचारीले संस्थामा व्यापक भ्रष्टाचार भएको दाबी गर्दै छानबिन गरी कारबाही गर्न माग गरेर गत वर्ष साउनमा उजुरी दर्ता गरेका थिए ।

कर्मचारीको उजुरीमा साझाका महाप्रबन्धक डोलेन्द्रप्रसाद शर्माले ०७३ मा आफ्नो मुद्रणालयलाई कथित रूपमा बेचेको र अल्पाइन अफसेट प्रेसको थोत्रो वेभ मेसिन प्रक्रिया नपुर्‍याई भाडामा लिएको आरोप छ। त्यसैगरी उनीमाथि साझाको पुल्चोकस्थित केन्द्रीय कार्यालय परिसरको जग्गा सहकारी बैंकको लिलामबाट बचाउन सरकारबाट ३० करोड रुपैयाँ दिएको थियो । उक्त रकममध्ये १४ करोड रुपैयाँबाहेक बाँकी रकम मनोमानी ढंगले खर्च गरेको आरोप लगाएको थियो । साझाका आफ्नै छापाखाना र कम्प्युटर छन् ।

लेखकहरूबाट पाण्डुलिपि टाइप भएर प्राप्त हुने नियम छ । तर, कम्प्युटर टाइपिङ, प्रुफिङको नाउँमा लाखौं रुपैयाँ भुक्तानी गरी कार्कीले अनियमितता गरेको कर्मचारीको आरोप छ । महाप्रबन्धक शर्माले अख्तियारले थालेको छानबिनमा आफ्नो केही कैफियत नभेटिएको दाबी गरे । आयोग प्रवक्ता रामेश्वर दंगालले कार्कीको फाइल अनुसन्धानकै क्रममा रहेकाले केही भन्न नसक्ने अवस्थामा रहेको बताए ।

रेडियो नेपालका कार्यकारी निर्देशक सुरेशकुमार कार्कीविरुद्ध कर्मचारीले अख्तियारमा ट्रान्समिटर खरिद, दोहोरो तलब लिएको, सवारी सुविधा र महँगा मोबाइल, क्यामरा खरिदलगायत १४ शीर्षकमा अनियमितता गरेको दाबी सहित कारबाही गर्न गत वर्ष दिएको उजुरी अझै टुंगिएको छैन ।

कार्कीले खुमलटारस्थित प्रसारण केन्द्रको जग्गा ठेकेदार कम्पनीलाई कौडीको भाउमा भाडामा दिएको पनि आरोप छ । खुमलटारको उक्त जग्गाको मूल्य चलनचल्तीमा प्रतिरोपनी ५ करोड रुपैयाँ पर्छ । भाडामा प्रतिरोपनी एक लाख रुपैयाँभन्दा कम मूल्यमा पाउन सकिँदैन । ललितपुर महानगरपालिका–१५ वडाध्यक्ष सुदर्शन मिश्रले उक्त जग्गा विपत् व्यवस्थापनका लागि खुला नै राख्नुपर्नेमा रेडियो नेपालले कौडीको भाउमा भाडामा दिएको आरोप लगाए ।

सातदोबाटो–गोदावरी जाने मूल बाटोको उत्तरपट्टिको ४२ रोपनी जग्गा कुवेर ज्ञान हाउजिङ कम्पनीलाई कम मूल्यमा भाडामा दिएको कार्कीमाथि आरोप छ । कार्कीले पनि अख्तियारले थालेको छानबिनमा आफ्नो केही कैफियत नभेटिएको दाबी गरे ।

यी केही उदाहरण मात्र हुन् । आयोगलाई अख्तियारको दुरुपयोग गरेमा कानुनबमोजिम अनुसन्धान गर्न सक्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । अनुसन्धानबाट सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिले भ्रष्टाचार गरेकामा कारबाही गर्न अदालतमा मुद्दा दायर गर्न सक्छ ।

आयोगले सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिले भ्रष्टाचार गरेर आरोपमा थुप्रै छानबिन पनि थाल्ने गरेको छ। तर, आयोगद्वारा अनुसन्धान धेरै ढिलाइ गर्ने गरेको आरोप छ । आयोगका प्रवक्ता रामेश्वर दंगालले इस्ट्रिङ अपरेसन गरेर घूससहित पक्राउ परेकाहरूको मात्र २०/२२ दिनमा मुद्दा दायर गर्न सकिने बताए । ‘अन्य केसको हकमा अनुसन्धान जति पनि लम्बिन सक्छ,’ उनले भने, ‘अनुसन्धान लम्बिनुमा आयोगमा कर्मचारी अपुग भएर भने होइन ।’

उनका अनुसार ३२ हजार घूससहित पक्राउ परेका यातायात कार्यालय वाग्मती एकान्तकुना सवारी चालक अनुमतिपत्र नयाँ दर्ता शाखाका नासु लेखनाथ भुसाल र ७० हजार रुपैयाँ घूससहित पक्राउ परेका ललितपुर महानगरपालिका राजस्व फाँटका खरिदार राजेन्द्र नेमकुल र १५ नम्बरका दलाल कृष्ण बोगटीलाई मुद्दा दायर गरिसकेको छ । ‘अन्य केसको हकमा त्यसै भन्न सकिँदैन,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७५ ०८:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

टोखालाई पर्यटनसँग जोड्न ४ महिने भजन

टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — टोखाका हेमराज श्रेष्ठ यहाँ बेलुका भइरहेको चतुर्मास भजनमा दैनिक सहभागी छन् । खीं बाजा बजाउने उनलाई भजनमा झ्याली बजाएर सानु श्रेष्ठ, तिंछु बाजा बजाएर दिलबहादुर श्रेष्ठले साथ दिइरहेका छन् । चतुर्माससम्बन्धी परम्परागत राग गाएर गाउने अन्य चार जना छन् ।

टोखा नगरपालिकाले पुरातत्त्व विभाग, नेपाल पर्यटन बोर्डसँगको समन्वयमा टोखालाई गत साता सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणा गर्‍यो । यसको उपलक्ष्यमा र टोखालाई पर्यटनसँग जोड्ने उद्देश्यले अहिले यहाँका ५ वटा दाफा (बाजा) खलक मिलेर साउन २९ देखि भजन सुरु गरेका हुन् । यो भजन चार महिनासम्म चल्नेछ । भजन सुरुको भएको २० दिनपछि कृष्ण रथ यात्रा हुने टोखा संस्कृति सम्पदा संरक्षण दबूले जनाएको छ ।

सांस्कृतिक क्षेत्र घोषणासँगै अब यहाँ बन्ने संरचना नेवारी वास्तुकला शैलीका हुनेछन् । सार्वजनिक तथा निजी संरचना पुनर्निर्माणमा सटर, रेलिङ, स्टिलको झ्यालढोका, रङ, साइनबोर्ड, छत, पानीट्यांकीलगायत आधुनिक सामग्री प्रयोगमा निरुत्साहित गरिने टोखा नगरपालिकाले जनाएको छ ।

अहिले यहाँका राजा शिवदेव र अंशु बर्माको पालाका मानगृह कैलाशकूट भवन, शिलालेख, ऐतिहासिक स्थलहरू, पाटीपौवा, ढुंगेधारा, सत्तल, गुफालगायत अधिकांश पुरातात्त्विक महत्त्वका वस्तु बेवारिसे छन् । मन्दिरहरू जीर्ण, लिच्छविकालीन दरबार र दसैंमा गोरखाबाट ल्याइएको फूलपातीको बेलपत्र र जमरा राख्ने कोटघरको भग्नावशेषमात्र भेटिन्छ । यसको संरक्षण संवद्र्धनतर्फ राज्यले चासो दिएकामा टोखावासी हर्षित छन् ।

दबूका अध्यक्ष मनिराज डंगोल भन्छन्, ‘प्राचीन टोखा पूर्वमा गोकर्णेश्वर र बज्रयोगिनी, पश्चिममा धर्मस्थली र दक्षिणमा शंखमूलसम्म फैलिएको इतिहास छ । यस्तो लिच्छविकालीन सभ्यता बोकेको बस्ती अहिले संकटमा छ । यसको संरक्षण प्रवद्र्धन गर्न दबूले ५ वर्षअघिदेखि प्रयास थालेको थियो । सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र घोषणाले यसको संरक्षणमा पहिलो खुड्किला पार गरेको छ ।’ उनले परियोजनामार्फत टोखालाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न बाटो खुलेको बताए ।

टोखा नगरपालिकाका मेयर प्रकाश अधिकारीले टोखा एकीकृत बस्ती पुनर्निर्माण परियोजनाका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजित गरेको बताए । ‘यस बजेटबाट स्थानीय प्राविधिकको सहयोगमा बस्ती पुनर्निर्माण गर्न गुरुयोजना तयार पारिनेछ । भूकम्प प्रतिरोधी र नवनिर्माण गर्न घर तथा सार्वजनिक संरचनाको नमुना तयार पारिनेछ ।’

उनले लिच्छविकालदेखि चल्दै आएको जीवित परम्परागत वास्तुकला, रहनसहन चाडपर्वलाई समेत पुनर्जागरण गरी पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने गरी योजना बनाइने बताए । ‘डिजाइनमा भुइँतलामा ‘क्युरी सप, काष्ठकला, प्रशिक्षण केन्द्र, क्याफे, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, पहिलोमा होमस्टे, लज, सर्भिस अपार्टमेन्टका र दोस्रोमा किचन रहने व्यवस्था गर्ने योजना छ,’ उनले भने, ‘घरधनीलाई लक्षित गरी बनाइएकामा भुइँतलामा क्युरी सप, पहिलो र दोस्रोमा घरधनी बस्ने र माथिल्लो तलामा किचन रहनेछ ।’ उनले सार्वजनिक संरचना निर्माण गर्दा बालबालिका र अपांगमैत्री, अन्तरक्रिया क्षेत्र, पार्किङ र खेलकुद स्थल छुट्याउनुपर्ने गरी मापदण्ड तयार पारिने बताए ।

अहिले बस्ती र वरिपरि ऐतिहासिक महत्त्वको कुमारीपाटी, हनुमान, नाथ गुरु, बाम्फले, ध्वाखासी गरी २३ वटा पाटी र १६ ढुंगेधारा छन् । यीमध्ये अधिकांश जीर्ण अवस्थामा छन् । ध्वाखा हिटी, चाग हिटी, नागमुख आकारको हिटी र लिप्चा हिटी अहिले लोप भइसकेको छ । १२ वटा इनारमध्ये ३ वटा मात्र सञ्चालनमा छन् । ४ वटा मुख्य प्रवेशद्वार छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT