मेलम्ची खानेपानी आयोजना: फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्र बन्दै

राजधानीका मुख्य भागमा ढलको पाइप बिछ्याइँदै
दीपेन्द्र विष्ट

काठमाडौँ — मेलम्ची खानेपानी आयोजनाले पहिलो चरणमा निर्माणाधीन ६ वटा फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रले उपत्यकाको २० प्रतिशत फोहोर पानीमात्र प्रशोधन गर्ने जनाएको छ । आयोजनाका अनुसार ८० प्रतिशत फोहोर पानी प्रशोधित गर्न थप प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्ने तयारीसमेत भइरहेको छ ।

पहिलो चरणमा सल्लाघारी र कोडकुमा एक/एकवटा तथा धोबीघाट र गुह्येश्वरीमा २/२ वटा प्रशोधन केन्द्र निर्माण भइरहेका छन् । निर्माण सम्पन्न भएपछि गुह्येश्वरीमा ३ करोड २४ लाख, सल्लाघारीमा १ करोड ४२ लाख, धोबीघाटमा ८ करोड ७७ लाख र कोडकुमा १ करोड ७५ लाख लिटर प्रतिदिन फोहर पानी प्रशोधन गर्नेछ ।


गुह्येश्वरीको पुरानो फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रको क्षमता अभिवृद्धिको काम अघि बढिरहेको जानकारी आयोजना कार्यान्वयन निर्देशनालयका प्रमुख त्रिरेशप्रसाद खत्रीले बताए । १० वर्षअघि जापान सरकारको सहयोगमा निर्माण गरिएको केन्द्र पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा छैन । ‘राजधानी उपत्यकाको सम्पूर्ण फोहोर पानी प्रशोधन गर्न निर्माणाधीन ६ वटाले केन्द्रले पुग्दैन,’ उनले भने, ‘लगानी जुटाएर अन्य ठाउँमा पनि प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्नेबारे छलफल भइरहेको छ ।’

Yamaha


दोस्रो चरणमा धोबीघाटमा २२ करोड, कोडकुमा १ करोड ७० लाख, गुह्येश्वरीमा १ करोड ६० लाख लिटर क्षमताको फोहोर पानी प्रशोधन गर्ने केन्द्र निर्माण गरिनेछ । बाँकी ठाउँको फोहोर पानी प्रशोधनका लागि चाल्नाखेलमा प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्न अध्ययन भइरहेको जानकारी उनले दिए । ‘सन् २०१८ मा पहिलो चरणका ६ वटै केन्द्रको निर्माण सम्पन्न हुन्छ, दोस्रो चरणमा सन् २०३० सम्म अरू पनि निर्माण हुन्छन्,’ उनले भने, ‘चाल्नाखेलमा बढी क्षमताकै प्रशोधन केन्द्र निर्माण गरिनेछ, यसले बाँकी रहेको सबै फोहोर पानी प्रशोधन गर्छ ।’ मेलम्ची खानेपानी आयोजना सम्पन्न भइसकेपछि उपत्यकामा दैनिक ५१ करोड लिटर पानी थपिनेछ ।


पहिलो र दोस्रो चरणका प्रशोधन केन्द्र निर्माण भइसकेपछि मात्र फोहोर पानीको व्यवस्थापनको लागि पर्याप्त हुने उनले बताए । दोस्रो चरणमा गोकर्ण, टुकुचा र भक्तपुरको हनुमानघाटमा समेत विकेन्द्रित फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्र निर्माण हुने जानकारी उनले दिए । गोकर्ण (२० लाख लिटर), हनुमानघाटमा १० लाख लिटर र टुकुचामा १० लाख लिटर क्षमताका प्रशोधन केन्द्र निर्माण गरिनेछ । केन्द्रमा अत्याधुनिक मेसिनबाट फोहोर पानी प्रशोधन गरेर खोलामा मिसाइने उनले बताए । हनुमानघाट, गोकर्णमा आयोजना कार्यान्वयन निर्देशनालय र टुकुचामा अधिकार सम्पन्न वाग्मती एकीकृत विकास समितिले प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्ने जानकारी उनले दिए ।


प्रशोधन केन्द्रसम्म पुग्न ढलहरूको निर्माण वाग्मती र धोबीखोला वारिपारि भइसकेको जानकारी दिँदै उनले मनोहरा, हनुमन्ते र खस्याङखुसङ खोलामा निर्माण भइरहेको बताए । मनोहरामा ११ किमि, हनुमन्तेमा २५ किमि र खस्याङखुसङमा ७ किमि ढल बिछ्याउने काम भइरहेको छ । हनुमन्ते, मनोहरा र खस्याङखुसङ खोलामा ४५ किमि लामो इन्टरसेप्टर (ठूला पाइप) पाइपलाइन बिछ्याइनेछ । सन् २०३० सम्म ५४ लाख जनसंख्यालाई लक्षित गरेर फोहोर पानी प्रशोधनको व्यवस्था गर्न लागिएको आयोजनाको दाबी छ । २०६८ को जनगणनाअनुसार उपत्यकाको जनसंख्या करिब ३० लाख छ । हाल गुह्येश्वरीमा रहेको फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रले सुरुङमार्फत तिलगंगास्थित वाग्मतीमा पानी मिसाएको उल्लेख गर्दै उनले अब गुह्येश्वरीबाट सिधै वाग्मतीमा प्रशोधित पानी मिसाइने जानकारी दिए ।


‘आर्यघाटमा नुहाउनयोग्य पानी हुन्छ,’ उनले भने, ‘तर पिउन योग्यचाहिँ हुँदैन ।’ ललितपुर महानगरको २० प्रतिशत र आयोजनाको ८० प्रतिशत लगानीमा पाटन दरबार क्षेत्रमा ढल बिछ्याउने काम भइरहेको उनले बताए । काठमाडौं महानगरपालिकाको ठमेल, वसन्तपुरलगायतका मुख्य भागमा ढल बिछ्याउनका लागि पनि पहल भइरहेको उनले बताए । ‘डिजाइन भइसकेको छ’ उनले भने, ‘अब सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गरेर काम अघि बढाउँछौंं ।’ साथै, वर्षात्को समयमा बाढीको पानी प्रशोधन केन्द्रको क्षमताले धान्न नसक्ने हुँदा विभिन्न नदी किनारमा बनाइएका ‘ओभर फ्लो म्यान होल’ बाट सिधै नदीमा जाने उनले बताए । प्रशोधन केन्द्र वातावरणमैत्री बनाउनका लागि वरपर बोटबिरुवा तथा फूल रोपिनेछ । त्यसका साथै पानी जम्मा हुने स्थानलाई सिमेन्टको ढलानले छोपिन्छ ।


वर्षात्को समयमा हुने ओभरफ्लोसँग जुझ्नका लागि अतिरिक्त पानी सञ्चय गर्ने पर्‍याप्त ठाउँ हुनेछ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०९:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नक्सापास नहुँदा विद्यालय भवन निर्माण अलपत्र

‘आएका दाता फर्किए, नक्सापास प्रक्रिया सुरु गरे मात्रै भवन बन्ने भएकाले हामीले त्यसका लागि ताकेता गरिरहेका छौं’
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भक्तपुर दरबार क्षेत्रको पद्म माध्यमिक विद्यालयको भवन भूकम्पले भत्काएको ३ वर्ष बितिसक्दा पनि निर्माण भएको छैन ।

भवन क्षतिग्रस्त भएपछि ३ वर्षसम्म पनि नयाँ भवन बन्ने/नबन्ने अन्योल जारी छ । विद्यालय पुनर्निर्माण टुंगो नलागेको बताउदै प्रधानाध्यापक राम हाडा भन्छन्, ‘भक्तपुर नगरपालिकाले भनेजस्तै अर्को नक्सा बनाएका छौं तर जवाफ आएको छैन, नगरपालिकाले स्वीकृत गर्ला र बन्ला भन्ने आशा छ ।’


देशकै नमुना विद्यालय बनाउन सरकारको छनोटमा परेको विद्यालय पुनर्निर्माण गर्न १६ करोड छुट्याएको थियो तर विद्यालय भवन बन्न सुरु नहुँदा बजेट फिर्ता होला कि भन्ने चिन्ता बढेको छ । विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सूचीकृत भक्तपुर दरबार परिसरभित्र परेको भन्दै नगरपालिकाले पुरानै राणाकालीन स्वरूपमा भवन बनाउन रोक लगायो । त्यसले पुनर्निर्माणमा कठिनाइ भएको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन एकाइ शिक्षा (डीएलपीआईयू) को भनाइ छ ।


ठेक्कामार्फत निर्माण हुनुपर्ने जिल्लाकै एकमात्र नमुना विद्यालय स्थानीय तहबाट नक्सा पास नहुँदा बन्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको डिएलपीआईयू भक्तपुरका प्रमुख देवकुमार बरालले बताए । छनोट भएका विद्यालयको भौतिक संरचना, कक्षा कोठा, व्यवस्थापन शिक्षण सिकाइ गर्न हल, अडिटोरियम हल, संगीत प्रशिक्षण कक्ष, विज्ञान प्रयोगशाला, पुस्तकालय, सूचना तथा सञ्चार प्रयोशाला, चमेना गृह, प्राथमिक उपचार कक्ष र छात्र तथा छात्रा शौचालय, भित्र र बाहिर खेलमैदान निर्माण हुने जनाइएको छ ।


भूकम्पले क्षति पुर्‍याएको दरबार क्षेत्रकै अर्को विद्यार्थी निकेतन माविको अवस्था पनि उस्तै छ । रातो स्टिकर टाँसिएको भवनमा विद्यालय प्रशासन, लेखा, कम्प्युटर ल्याब सञ्चालनमा छ । विद्यार्थी अस्थायी टहरामा पढ्दै आएका छन् । रातो स्टिकर टाँसिएको भवनमा कम्प्युटर प्रयोशाला रहेको थियो । तर अर्को भवन नहुँदा प्रयोशालामा हुने कक्षा सञ्चालन नै हुँदैनन् । भवन अभावले अतिरिक्त क्रियाकलाप गराउन कठिन भएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक सर्जनी जोशी बताउँछिन् ।


पुनर्निर्माण नक्सा नगरपालिकाले स्वीकृत गरेको छैन । नगरपालिकाले भने बमोजिम दोस्रोपटक पेस गरेको नक्सा पनि नगरपालिकाले अध्ययनका लागि भन्दै अड्काएको छ । प्रधानाध्यापक जोशीले पटकपटक नक्साको ढाँचा परिवर्तन गर्ने बजेट नभएको बताइन् । दरबार क्षेत्रकै अर्को विद्यालय हो शारदा मावि । भूकम्पले भत्काएको विद्यालयको अवस्था पनि पद्म र विद्यार्थी निकेतन जस्तै छ । विद्यालयको तीनतले भवन भूकम्पले क्षतिग्रस्त भए पनि पुस्तकालय, कम्प्युटर प्रयोशाला, लेखा र प्रशासन शाखा सञ्चालन हुन्छन् । भवन अभावले नर्सरी कक्षासमेत असुरक्षित भवनमै सञ्चालन गर्नुपरेको विद्यालयका प्रधानाध्यापक रोशनराज तुइतुईले बताए ।


उनले विद्यालय बनाइदिन दाता आए पनि नगरपालिकाले नक्सा पास नगरेको बताए । उनले भने, ‘आएका दाता फर्किए, नक्सापास प्रक्रिया सुरु गरे मात्रै भवन बन्ने भएकोले हामीले त्यसका लागि ताकेता गरिरहेका छौं ।’ नगरपालिकाले समयमै नक्सापास नगर्दा दरबार क्षेत्रका ३ विद्यालयको पुनर्निर्माणमा अन्योल भएको हो । चालु आर्थिक वर्षका लागि लागि पुन: प्रस्ताव गरे पनि बजेट आउने नआउने निश्चित नभएको डीएलपीआईयू भक्तपुरका प्रमुख बरालले बताए ।


भक्तपुर नगरपालिका प्रमुख सुनील प्रजापतिले विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत दरबार क्षेत्रभित्र संरचना निर्माण गर्दा अन्य क्षेत्रमा जस्तो सहज नहुने दाबी गरे । भक्तपुरको ऐतिहासिक ९९ सय चोकभित्र अध्ययन, अनुसन्धान र उत्खनन गर्नु आवश्यक रहेकाले नयाँ संरचना निर्माण गर्दा त्यसलाई ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT