छपेली–माझखण्ड केबलकार: ६० करोड लागतमा स्थानीयले बनाउँदै

प्रशान्त माली

ललितपुर — ललितपुरको इकुडोल माझखण्डका योगमान स्याङतानका साथी डेढ वर्षअघि वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा साउदी उडे । ३५ वर्षीय विशाल बोम्जन गाउँमा बसेर छोराछोरीको उज्वल भविष्य नभएको भन्दै बिदेसिएका थिए ।

माझखण्डका २८ वर्षीय वाङगेल बोम्जन २ वर्षअघि दुबई पलायन भए । स्थानीय शिक्षक रहेका उनी परिवारलाई सुख दिने सपना बुनेर बिदेसिएका हुन् । ३३ वर्षीय हीरामाया वल स्याङतान डेढ वर्षअघि कुबेत उडिन् ।

स्थानीय २६ वर्षीय बुद्ध घलान कतार गए । उनीहरू तीनैजना योगमानका साथीहरू हुन् । २ सय घरधुरी भएको तामाङ बस्तीका अधिकांश युवा वैदेशिक रोजगारीमा छन् ।

Yamaha

तर उनीहरूभन्दा फरक योगमान भने देशमा नै केही गर्ने सोचका कारण बिदेसिएनन् । उनी भन्छन्, ‘गाउँमै रगत पसिना बगाएर रोजगारी सिर्जना गर्छु, तर विदेश जान्नँ ।’ अर्का २० वर्षीय छेवाङ बल, बुद्ध बोम्जनको सोचाइ पनि योगमानसँग मिल्दोजुल्दो छ । उनीहरूले ग्रामीण पर्यटन प्रवद्र्धनमार्फत गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने योजना बनाए ।

नभन्दै स्थानीय युवाहरू मिलेर अर्थमान लामाको अध्यक्षतामा माझखण्ड पर्यटन विकास समिति गठन गरे । उनीहरूले डेस्टिनेसन माझखण्ड कम्पनीका अध्यक्ष गोपाल सञ्जेलसँग मिलेर भट्टेडाँडा छपेलीबाट माझखण्डसम्म केबुलकार निर्माण गर्नतर्फ लागे ।

उनीहरू सबै मिलेर बागमती गाउँपालिका–३ भट्टेडाँडा छपेली र ५ नम्बरस्थित माझखण्ड जोड्ने २ दशमलव ८ किमि लामो केबलकार बनाउन विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार पारेका छन् । प्रतिवेदन स्विजरल्यान्डस्थित बार्थोलेट (बीएमएफ) कम्पनीको समन्वयमा रोप वे एन्ड केबलकार कम्पनीले तयार पारेको हो ।

डिस्टिनेसन माझखण्डका अध्यक्ष सञ्जेल भन्छन्, ‘बार्थोलेट कम्पनीसँग केबलकारको पार्टपुर्जा र इन्जिन खरिद गर्न सम्झौता भइसकेको छ । प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (आईई) रिपोर्ट बनाउन वन तथा वातावरण मन्त्रालयबाट क्षेत्राधिकार तथा कार्य निर्देश सर्त (टीओआर) समेत स्वीकृत भइसकेको छ ।’ उनले मन्त्रालयले आईई रिपोर्ट स्वीकृत हुने क्रममा रहेको बताए । ‘केबलकार सञ्चालन गर्न उद्योग दर्ता प्रमाण पत्रका लागि प्रक्रिया अगाडि बढिसकेको छ,’ उनले भने, ‘माझखण्ड पर्यटकका लागि नयाँ उत्कृष्ट गन्तव्य निर्माण गर्ने क्रममा छाैं ।

यसका लागि गाउँपालिका र पर्यटन मन्त्रालयले सहयोग गर्नेमा आशावादी छौँ ।’डीपीआर प्रतिवेदनअनुसार केबल कारको भौतिक संरचना बनाउन ६० करोड रुपैयाँ लाग्नेछ । उक्त लगानी निर्माण सम्पन्न भएको ६ वर्ष १० महिनाभित्रमा उठ्ने अनुमान गरिएको छ ।

सञ्जेलका अनुसार ७० प्रतिशत (४० करोड रुपैयाँ) बैंक र ३० प्रतिशत (२० करोड रुपैयाँ) स्थानीयस्तरबाट लगानी जुटाइनेछ । ‘ऋणका लागि बैंकका अधिकारीसँग छलफल गरेर फिल्ड अवलोकन भइसकेको छ,’ उनले भने, ‘स्थानीय स्तरबाट लगानी जुट्ने क्रमा सुरु भइसकेको छ ।’ छपेली कान्तिलोक पथअन्तर्गत ललितपुर खण्डको सातदोबाटोबाट २५ किमि दक्षिण पश्चिम दूरीमा पर्दछ ।

माझखण्ड छपेली स्टेसनबाट ३ सय मिटरमा उचाइमा पर्छ । यो परियोजनाले सन् २०२० सम्ममा २० लाख पर्यटक भित्र्याउने सरकारी योजनालाई समेत टेवा पुग्ने विश्वास लिएको छ । रिपोर्ट अनुसार २ हजार केजीको क्षमता भएको केबलकारमा एक पटकमा २५ देखि ३० जनासम्म यात्रा गर्न सकिनेछ । १० मिटर प्रतिसेकेन्डको गतिमा चल्ने केबलकार ५ मिनेटमा माथिल्लो र तल्लो बिन्दुमा पुग्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

छपेलीमा तल्लो स्टेसन बनाउन ३ रोपनी र माझखण्डस्थित माथिल्लो स्टेसन बनाउन ५ रोपनी जग्गा खरिद गरिसकिएको डेस्टिनेसन माझखण्ड कम्पनीले जनाएको छ । यो परियोजनाले कम्तीमा २ सय जनालाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिने र १५ सय जनालाइ स्वरोगारी सिर्जना हुने विश्वास लिइएको छ ।

पर्यटन विकास समिति अध्यक्ष लामा दाबी गर्छन्, ‘दुवै स्टेसनको बीचमा टावररहित बन्ने भएकाले चन्द्रागिरि र मनकामना केबलकार भन्दा भिन्नै हुनेछ । यसले साहसिक यात्रा गर्न चाहनेहरूका लागि बढी चाख हुनेछ ।’ उनले परियोजना सफल भएमा गाउँ मात्र नभई जिल्लाको काँठ र सहरी क्षेत्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने बताए । ‘दसंैपछि होमस्टे सुरु गर्ने योजना छ,’ उनले भने ।

रिपोर्टअनुसार माझखण्डमा उच्च समस्थली भूभाग खोर भञ्ज्याङ, पोखरी र सल्ले डाँडा छन् । हावापानी शीतल छ । पिकनिक स्थल र पार्क बनाउन सकिने सम्भावना छ । यहाँबाट बागमती नदी, कान्तिलोक पथ र माल्टा, प्युटार, आश्राङ, गिम्दी, ठूलादुर्लुङ र मकवापुरको मरे फाँट, खानी खोला हाइड्रोपावर अवलोकन गर्न सकिन्छ ।

माझखण्डबाट रमिटे लेक ४ किमि उचाइमा पर्छ । यो तराई र उपत्यका एकैपटक अवलोकन गर्न सकिने दुर्लभ स्थान हो । यहाँबाट सूर्योदय र सुर्यास्त, हिमशृंखलाको रमणीय दृश्य हेर्न सकिन्छ । यहाँ जंगल सफारी, प्याराग्लाइडिङ, चमेरे गुफा, घोडचढीको सम्भावना छ । माझखण्ड रमिडे डाँडा हँुदै कालेवर १२ किमि ट्रेकिङ रुट पनि छ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०९:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अभिनय हुँदै निर्देशनतिर

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नाटक कस्तो लाग्यो ?’ सो सकिनेबित्तिकै रंगकर्मी सविन कट्टेल दर्शकको प्रतिक्रिया लिन थाल्छन् । दर्शकको ‘थम्स अप’ पाएपछि उनी दङ्ग ।

अभिनय यात्रासँगै पहिलो पटक नाटक निर्देशन गरेका सविनले यति बेला आफ्नो परीक्षाको नतिजा दर्शकबाट पाइरहेका छन् । बत्तिसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरमा उनी निर्देशित नाटक ‘मुनामदन’ को मञ्चन जारी छ ।

पाँचवर्षे रंगमञ्च यात्रामा डेढ सयभन्दा बढी सडक र केही स्टेज नाटकमा काम गरिसकेपछि सविनले यति बेला आफूलाई पहिलो पटक निर्देशकका रूपमा उभ्याएका हुन् । तैपनि निर्देशनमा हात हाल्नु धेरै तरिकाले चुनौती मोल्नु रहेको उनी ठान्छन् । एकातिर सिक्नकै लागि पनि निर्देशन गर्नु जरुरी ठान्छन् भने अर्कोतर्फ परिपक्व बन्न समेत काम गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

‘दर्शकले राम्रै छ भनेका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘सिनियर रंगकर्मीले केही सुझाव दिनुभएको छ । त्यो अर्को पटक सुधार गर्छु ।’ सविनले यति बेला आफू नाटक खेल्दा निर्देशकहरूले गरेको गाली सम्झन्छन् । त्यो गाली वास्तवमा गाली नभएको उनले अहिले महसुस गरेका छन् । ‘निर्देशकले यो भएन त्यो भएन भन्दा खुब रिस उठ्थ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘अहिले आफूले निर्देशन गर्दा थाहा पाएँ, गाली नगरी नहुँदो रहेछ ।’


रंगमञ्चमा एक दशक बिताएपछि विकास जोशीलाई निर्देशनमा आउन मन लाग्यो । उनी तीन वर्षदेखि नाटक निर्देशनमा लागेका छन् । उनले ‘आरोप’, ‘मीरा मिराज’ देखि हालै अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा मञ्चित ‘सके तिरौला नत्र फिरीमा’ गरी तीनवटा नाटक निर्देशन गरिसके ।

अभिनयभन्दा निर्देशनमा धेरै कुरा सिक्ने अवसर मिल्ने विकासलाई पनि लाग्छ । ‘नाटक खेल्दा एउटा पात्रमा सीमित हुन्थें भने निर्देशन गर्दा सबै चरित्रसँग घुलमिल हुन सक्छु,’ विकास भन्छन् । नाटक निर्देशक बन्न उनलाई अभिनयले नै सिकाएको हो । निर्देशन परिपक्व भयो या भएन भन्ने कुरा काम गरेरै थाहा हुने उनको बुझाइछ । त्यसैले प्रत्येक वर्ष नाटक निर्देशन गर्दै जाने अनि सिकेरै परिपक्व हुने लक्ष्य बोकेका छन् उनले ।

रंगकर्मी पवित्रा खडकाले आठ वर्ष नाटकमा अभिनय गरिन् । त्यसपछि उनलाई निर्देशन गर्दा कस्तो हुन्छ ? अनुभव बटुल्न मन लाग्यो । सरुभक्तको लेखन रहेको नाटक ‘भृकुटी’ मञ्चन गरेपछि उनले आफूले आफैंलाई समीक्षा गर्ने मौका पाइन् । एक वर्षअघि मञ्चित यस नाटकबाट पवित्रा निर्देशनमा अझै परिपक्व हुन बाँकी रहेको महसुस गरिन् ।

यद्यपि निर्देशन नगरेको भए उनले रंगमञ्चका धेरै जटिल पाटासँग जुध्ने अवसरबाट वञ्चित हुन्थिन् । ‘निर्देशन गर्नैपर्छ तर अलि परिपक्व भएर गर्छु भन्ने लागेको थियो,’ उनी भन्छिन्, ‘तर आगोमा हात नहाले पोल्छ भन्ने कसरी थाहा हुन्छ ?’ रंगमञ्चमा अभिनय गर्दै नाटक निर्देशनसमेत सँगै लाने पवित्राको अबको योजना छ । दसैंतिहारपछि अर्को नाटक ल्याउने तयारी रहेको उनले बताइन् ।


रंगकर्मी प्रदीपकुमार चौधरीले पाँच कक्षा पढदादेखि नै नाटक खेल्न थाले । जानेर वा नजानेर उनी अभिनयमा जोडिए । आरोहण गुरुकुलमा आएपछि उनले रंगमञ्चको औपचारिकता बुझे । यस बीचमा उनले केही नाटक खेले । तर, अधिकांश नाटकमा नेपाली कला, संस्कृति र भाषाको सम्बोधन नभएको ठाने ।

त्यसपछि मौलिक संस्कृति उठान गर्ने उद्देश्यले उनी आफैं नाटक लेख्ने र निर्देशन गर्ने निधोमा पुगे । ७ वर्षदेखि प्रदीप निर्देशनमा पनि लागिरहेका छन् । अहिलेसम्म ‘विगत वर्तमान’, ‘घरबेटी आतंक’, ‘मसानटार’, ‘उठौं जागौं’ र ‘कालापत्थर’ गरी पाँच नाटक लेखन तथा निर्देशन गरेका उनले अभिनयमा पनि उत्तिकै समय दिएका छन् । अबको नाटक बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक पक्ष झल्काउने खालका हुनुपर्ने उनी बताउँछन् । भन्छन्, ‘हाम्रै परिवेशका कथा उठाउन मन लागेर लेखन, निर्देशनमा लागेको हुँ ।’

अभिनयमै आनन्द
रंगमञ्चमा डेढ दशक बिताएकी सिर्जना सुब्बालाई अभिनय गरेर अझै पुगेको छैन । उनको भने पात्रअनुसार नाटक गर्दाको रमाइलो निर्देशनबाट नपाइने धारणा छ । दुई वर्षअघि नाटक ‘युमा’ गरेपछि उनी आफू अझै नाटक निर्देशनमा परिपक्व नभएको महसुस गरिन् । नाटक खेलेरै तिखारिनुपर्छ भन्ने उनलाई लाग्छ ।

उनको विचारमा निर्देशन गर्नु र नगर्नु गलत वा सहीको कुरा नभए पनि क्षेत्र बुझेर लाग्नुपर्छ । सिर्जनाका अनुसार निर्देशकले नाटक देखाउनुभन्दा पनि विषयवस्तुप्रति न्याय गर्न सक्छु कि सक्दैन भन्ने सोच्नुपर्ने हुन्छ । हतारमा निर्देशनतिर लाग्नुभन्दा बुझेर लाग्नु उपयुक्त हुने सिर्जनाको मत छ ।

रंगकर्मी विजय बराललाई आफू नाटक खेल्नकै लागि जन्मेको लाग्छ । निर्देशनको पाटो उनी कहिल्यै सम्झन चाहँदैनन् । आफ्ना साथी मात्रै होइन, रंगमञ्चमा भर्खरै उदाएका नवप्रवेशीले समेत निर्देशन गर्न हतार गरेको देख्दा उनी अलमलमा पर्छन् । विजयका अनुसार एउटैले सबै क्षमता राख्नुपर्छ भन्ने छैन । निश्चित विषयमा निरन्तर लागेर त्यसैमा दक्षता हासिल गर्नु उचित लाग्छ उनलाई । त्यसैले विजय नाटक खेल्नेमै रमाइलो मान्छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT