नयाँ बन्दै विद्यालय भवन

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — चाँगुनारायण नगरपालिका–६ नगरकोटस्थित कालिका माविको नवनिर्मित भवन विद्यालय व्यवस्थापन समितिलाई हस्तान्तरण गरेको छ ।

भूकम्पका कारणक्षतिग्रस्त भवन एसियाली विकास बैंक (एडीबी) को सहयोगमा राष्ट्रियपुनर्निर्माण प्राधिकरण केन्द्रीय आयोजना इकाई (शिक्षा) मार्फत पुनर्निर्माण गरी आइतबार समितिलाई हस्तान्तरणगरिएको हो ।

नवनिर्मित भवनको उद्घाटन चाँगुनारायण नगरप्रमुख सोमप्रसाद मिश्रले गरे ।एडीबीको ३ करोड १७ लाख २७ हजार ७१६ रुपैयाँ लागत सहयोगमा ६ कोठे दुईतले भवन निर्माण गरेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई शिक्षा (डीएलपीआईयू) भक्तपुर प्रमुख डिल्लीश्वर प्रधानले बताए ।

उक्त अपांगमैत्री भवनमा फर्निचरयुक्त साइन्स ल्याब, कम्प्युटर ल्याब, प्रशासन, प्रधानाध्यापक कक्ष, शिक्षक कक्ष, ईसीडी कक्ष, किचेनलगायत आधुनिक शैलीमा निर्माण गरेको छ । बालबालिकाहरूका लागि सुविधायुक्त महिला, पुरुष र अपांगमैत्री छुट्टाछुट्टै चारकोठे शौचालय निर्माण गरेको समेत जनाएको छ ।

त्यस्तै, भूकम्पका कारण क्षतिग्रस्त पञ्चकन्या मावि सुडाल र देवी मावि ताथलीको भवन पुनर्निर्माणका लागि विद्यालय व्यवस्थापन समिति र डीएलपीआईयूबीच पुनर्निर्माणको सम्झौता भएको छ । ७/७ कोठे तीन तले भवन र शौचालय निर्माणका लागि सम्झौता भएको प्रधानले बताए । उक्त दुई विद्यालय आगामी असार मसान्तभित्र पुनर्निर्माण सक्ने गरी ठेक्का लागिसकेको जनाएको छ ।

भूकम्पका कारण क्षतिग्रस्त अधिकांश विद्यालय पुनर्निर्माणको चरणमा छन् भने कतिपय विद्यालय पुनर्निर्माणको प्रक्रियामा रहेको जनाएको छ । जिल्लाका क्षतिग्रस्त विद्यालय तीन पद्धतिबाट पुनर्निर्माण भइरहेको जनाएको छ ।

जसमध्ये, विद्यालय व्यवस्थापन समितिले डीएलपीआईयूसँग सम्झौता गरी व्यवस्थापन समितिले निर्माण गर्ने, सीएलपीआईयू मार्फत ठेकेदारमार्फत र त्रिपक्षीय सम्झौता (राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण, सीएलपीआईयू र गैसस) बाट पुनर्निर्माण थालिएको छ ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष ०७३/७४ भित्र पुनर्निर्माण सुरु गरी चालु आर्थिक वर्षभित्र सम्पन्न गरिसक्नुपर्ने विद्यालयहरू समेत पूरा नभएको डीएलपीआईयूले जनाएको छ । विद्यालय पुनर्निर्माणका लागि सरकारी मापदण्डअनुरूप जग्गाको समस्या र नगरपालिकाहरूले नक्सापासमा ढिलाइ गरिदिँदा पुनर्निर्माण प्रभावित भएको प्रधानले बताए ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा पुनर्निर्माण थालेका १३ विद्यालयमध्ये डीएलपीआईयूले क्रमागत रूपमा पुनर्निर्माण गर्ने गरी ११ विद्यालयको निर्माण कार्य थालनी गरेको थियो । जसमध्ये, तौथली आधारभूतविद्यालय नगरकोट गैरीगाउँ र देउजा गाउँ आधारभूत विद्यालय चित्तपोलको भने आन्तरिक समस्याका कारण पुनर्निर्माणको थालनी हुन नसकेको डीएलपीआईयू प्रमुख प्रधान बताउँछन् ।

चालु आर्थिक वर्ष ०७५/७६ भित्र पुनर्निर्माण सक्ने गरी बाल शिक्षा सदन, दोलागिरि मावि, फैढोका आधारभूत विद्यालय, गणेश मावि ताथली, आजात मावि झौखेल, कुलमाया भगवती आधारभूत विद्यालयको पुनर्निर्माण थालिएको छ । डीएलपीआईयू भक्तपुरका अनुसार एडीबीको ऋण सहयोगमा ११ विद्यालय पुनर्निर्माणको प्रक्रियामा छन् ।

जसमध्ये श्रीकृष्ण मावि खरिपाटी, चाँगुनारायण मावि दुवाकोट, वागेश्वरी मावि च्याम्हासिंहको सर्भे भइरहेको छ । शान्ति निकेतन मावि सिपाडोल, बालप्रेमी मावि थिमि, चुनादेवी मावि नगरकोट, आदर्शआजात मावि भेलुखेल, समाजसुधार मावि तौलाछेंको भवन निर्माणका लागि टेन्डर प्रक्रियामा छन् ।

सोही योजनाअनुरूप पुनर्निर्माण गर्ने भनिएको विश्वसम्पदा क्षेत्रमा पर्ने श्रीपद्म मावि दरबार क्षेत्र, विद्यार्थी निकेतन मावि, शारदा माविको पुनर्निर्माण अझै अन्योलमा छ । सम्पदा क्षेत्रभित्र पर्ने विद्यालयको नक्सापास प्रक्रिया ढिलाइले पुनर्निर्माण अन्योलमा परेको डीएलपीआईयूले जनाएको छ ।

नगरपालिकाहरूले विद्यालय पुनर्निर्माणका लागि सहज रूपमा नक्सापास गर्ने र जग्गाको समस्यालाई सहजीकरण गरिदिए पुनर्निर्माण प्रभावकारी हुने प्रधानले बताए । भूकम्पका कारण जिल्लाका ९७ वटा विद्यालय प्रभावित भए ।

भक्तपुरमा २ विद्यालय पूर्ण क्षति, ६० वटा आंशिक र ३५ वटा विद्यालयमा सामान्य क्षति पुग्यो । डीएलपीआईयू भक्तपुरले जिल्लाका चारवटै नगरपालिकालाई भूकम्पले क्षति पुर्‍याएर पुनर्निर्माण नगरी नहुने विद्यालयहरू विवरण पेस गर्न पत्राचारगरेको छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०८:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कन्डम प्रयोग ८ प्रतिशत मात्रै

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — देशमा कुल जनसंख्याको आठ प्रतिशतले मात्रै कन्डमको प्रयोग गर्ने गरेका छन् । स्वास्थ्य सेवा विभागले २०१७ मा गरेको अध्ययनअनुसार कन्डमप्रतिको गलत धारणा हट्न नसकेका कारण यसको प्रयोग बढ्न नसकेको हो ।

जनस्वास्थ्यमा परिवार नियोजनको सुरक्षित साधनको रूपमा मानिएको र सरकारले नि:शुल्क रूपमा वितरण गर्दै आइरहेको कन्डमको प्रयोग वार्षिक जनसंख्या वृद्धिदरअनुसार बढ्न नसकेको विज्ञ बताउँछन् ।

राष्ट्रिय एड्स तथा यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रका निर्देशक डा. तारानाथ पोख्रेल भन्छन्, ‘कन्डमले परिवार नियोजनमा त सघाउँछ नै, एचआईभी लगायत विभिन्न यौनरोग सर्न पनि दिँदैन । तैपनि यसको प्रयोगदर कम देखिएको छ ।’ शिक्षा र जनचेतनाको अभावका कारण कन्डमको प्रयोग बढ्न नसकेको उनी बताउँछन् ।

नेपाल स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०१६ को तथ्यांकअनुसार प्रजनन उमेरका १५ देखि ४९ वर्षका दम्पतीमा ४३ प्रतिशतले मात्रै परिवार नियोजनका आधुनिक साधन प्रयोग गर्छन् । विवाहित किशोरीमध्ये १५ प्रतिशत किशोरीले मात्र परिवार नियोजनका आधुनिक साधन प्रयोग गर्छन् । विशेषगरी मधेसी, मुस्लिम, चेपाङलगायत पिछडिएको समुदायमा यसको प्रयोग थोरै छ ।

परम्परागत रूपमा कन्डमलगायत परिवार नियोजनका अन्य साधनलाई बच्चा नजन्माउने उपायको रूपमा मात्रै लिइन्थ्यो । अहिले यसलाई किशोरकिशोरीको स्वास्थ्य सुधार, व्यवस्थित परिवार र नवजात तथा बालस्वास्थ्यसँग पनि जोडेर हेरिन्छ । विशेषज्ञका अनुसार एचआईभी संक्रमित भइसकेका व्यक्तिलाई पनि यौनरोग लगायत पुन: संक्रमण हुनबाट जोगाउन कन्डमले सघाउँछ ।

नेपालमा करिब ७७ प्रतिशत एचआईभी संक्रमणका कारण कन्डमबिनाको यौन सम्पर्कलाई मानिएको छ । एचआईभी संक्रमित, यौनकर्मी, लागूपदार्थ प्रयोगकर्ता र तेस्रोलिंगी व्यक्तिहरूमा कन्डमको प्रयोग बढाउन आवश्यक रहेको विज्ञ बताउँछन् । राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्रका एक स्वास्थ्य शिक्षा अधिकृत भन्छन्, ‘यि समुदायमा एचआईभी र यौनरोगको संक्रमणदर बढी भएकाले यहाँ कन्डमको प्रयोग बढाउन जरुरी छ ।

यसका लागि कन्डमको सुरक्षित प्रयोगबारे जनचेतनाको व्यापक आवश्यकता छ ।’ कन्डमको सही प्रयोगबारे थाहा नहुनाले यो प्रभावकारी हुन नसकेको उनले बताए । यसको सहज र सुलभ उपलब्धता दर बढाएर प्रयोग बढाउनुपर्ने बताउँदैउनले थपे, ‘कन्डमप्रतिको नकारात्मक धारणा हटाउन पनि उत्तिकै आवश्यक छ । यसको महत्त्वबारे बुझाउने खालका कार्यक्रम हुनुपर्छ ।’

नेपालमा मातृशिशु मृत्युदर भने घटेको छ । दुई दशक पहिले नेपालमा मातृ मृत्युदर प्रति दस हजार ५३९ थियो । अहिले घटेर प्रतिदशहजार २३९ भैसकेको छ । साधनले महिलाको पाठेघरमा रोग लाग्न नदिने, हेपाटाइटिसलगायत अन्य संक्रमणबाट पनि बचाउँछ । साधन प्रयोग नगर्दा यसले धेरै पटक गर्भपतन गर्नेुपर्ने स्थिति निम्त्याउँछ ।

गर्भपतन गर्नेमा २० वर्ष नपुगेका किशोरीको संख्या हवात्तै बढ्नुको कारण पनि यही हो । निर्देशक पोख्रेल भन्छन्, ‘साधन सेवाप्रदायी संस्था किशोर–किशोरीमैत्री हुन आवश्यक छ, गोपनीयता कायम गर्न सके उनीहरूमा यसको प्रयोग बढेर जान्छ ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार अनिच्छित गर्भ रोक्न सकेमा मात्रै मातृ मृत्युदर ३० प्रतिशत घटेर जान्छ । किशोरी अवस्थामा गर्भको कारण हुने मातृ मृत्युदर २० वर्ष माथिका महिलामा दोब्बर भइरहेको संगठनको तथ्यांक छ । देशका १३ जिल्लामा परिवार नियोजनका साधन प्रयोग न्यून छ । पहुँच नपुग्नुले पनि किशोरीमा साधनको प्रयोग न्यून भएको हो ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०८:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT