ट्याङ्की चुहियो, मर्मतमा अवरोध

प्रशान्त माली

ललितपुर — मूलमा पर्याप्त पानी छ । तर, ललितपुरका नगरभित्र पानी पुगेको छैन । एउटा कारण नल्लुका स्थानीयवासीको अवरोध देखिएको छ । सोही कारण खानेपानी नगर ल्याउने योजना समेत अलपत्र छ । 

ललितपुरको नल्लु खोलास्थित ट्यांकीबाट ललितपुर महानगरमा ल्याइने खानेपानीको फलामे पाइप अलपत्र अवस्थामा । तस्बिर : प्रशान्त/कान्तिपुर

ललितपुर महानगरपालिका र गोदावरी नगरपालिकावासीले उपभोग गर्दै आइरहेको खानेपानीको मुहान नल्लु खोलामा पर्छ । खोलामा ट्यांकी बनाएर पानी जम्मा गरी पोलिथिनको ६ इन्चको दुईवटा पाइपमार्फत नगर ल्याइएको थियो । ४० वर्ष पुरानो उक्त पोलिथिनको पाइप जीर्ण भएर ठाउँठाउँमा पानी चुहिएको छ । नयाँ १० इन्चको फलामको पाइप फेर्न ललितपुर महानगरले चालु आवमा ५० लाख, काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल)ले ५० लाख र गोदावरी नगरले २५ लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएका थिए ।

Citizen

स्थानीयले रोजगारी, सडक बनाइदिनुपर्नेलगायत विभिन्न माग राखेर पाइप फेर्न नदिएपछि दुई महिनादेखि काम ठप्प छ । खानेपानी ट्यांकी नल्लु बस्तीभन्दा तल्लो भागमा पर्छ । केयूकेएल ललितपुर शाखा कार्यालयका अनुसार सुरुमा एक/दुई जना व्यक्ति आएर गाउँको विकास गर्न भन्दै दुई लाख रुपैयाँ मागेका थिए । नदिएपछि तिनीहरू मिलेर स्थानीयलाई उचालेर विभिन्न माग राखी अवरोध खडा गरेको आरोप छ ।

केयूकेएल ललितपुर प्रमुख डोलप्रसाद चापागाईंले नल्लु ट्यांकीबाटथप बढी पानी ल्याउन खोजेको नभई पुरानो पाइप मात्र परिर्वतन गर्न लागेको बताए । ‘यसले माथिल्लो भेगमा अवस्थित नल्लु बस्तीलाई केही असर गर्दैन,’ उनले भने, ‘ट्यांकी भन्दा तल बस्तीका स्थानीयले विरोध गरेका छैनन् ।’ केयूकेएलले प्रत्येक वर्ष बाढीले बगाउने भन्दै नल्लु खोलाको ट्यांकीबाट पाटन ल्याइएको प्लास्टिकको पाइप उठाउने गरेको छ ।

एउटा पाइप खोलाबाट उठाएपछि दैनिक ८ लाख लिटर पानी आपूर्तिबन्द हुने गरेको छ । पाइप फर्नेले बगाउने समस्याबाट मुक्त मिल्ने केयूकेएलको भनाइ छ ।

गोदावरी नगरपालिका मेयर गजेन्द्र महर्जनले स्थानीयले गरेको विरोधको कुनै औचित्य नभएको बताए । ‘अहिले नयाँ ट्यांकी बनाएर पानी ल्याउन खोजेका होइनौं,’ उनले भने, ‘पुस्तौंदेखि ल्याइराखेको पानीको पाइप मात्र सुधार गर्न लागेका हौं ।’ उनले खानेपानी समस्या समाधान गर्न लेले बासुरी दोभान, चारघरे मूल र मूलडोलको पानी पनि व्यवस्थापन गर्ने योजना रहेको बताए । कोन्ज्योसोम गाउँपालिका–४ नल्लुका वडाध्यक्ष तीर्थबहादुर घलानले स्थानीय र सम्बन्धित निकायबीच वार्ता भइरहेको बताए । ‘बुधबार पनि छलफलका लागि बोलाएका छौ,’ उनले भने ।

नल्लु ट्यांकी चुहियो
नल्लु खोलास्थित ट्यांकी जीर्ण भई पानी चुहिएर खेर गइरहेको छ । सम्बन्धित निकायले ट्यांकी पुनर्निर्माण नगर्दा दैनिक १० लाख लिटरभन्दा बढी पानी आपूर्ति हुन सकेको छैन । मूलमा पर्याप्त पानी हुँदा पनि सम्बन्धित निकायले उचित व्यवस्थापन नगर्दा ललितपुरबासीले समस्या झेल्नुपरेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् ।

ठेचोका रमन महर्जन भन्छन्, ‘मूलमा प्रशस्त पानी भए पनि केयूकेएलले उचित व्यवस्थापन नगर्दा खानेपानीको अनावश्यक समस्या झेल्नुपेरको छ ।’ उनका अनुसार खोलाको बीचमा ड्यामसँगै नयाँ इन्टेक ट्यांकी निर्माण गरी १०/१० इन्चको दुईवटा पाइपबाट पानी ल्याएमा ललितपुरमा मेलम्चीको पानी ल्याउनु पर्दैन । ‘तर केयूकेएलले भने बजेट अभाव देखाउँदै प्रत्येक वर्ष बेवास्ता गर्दै आएको छ,’ उनले भने ।

लेले बासुकी दोभानस्थित बनाएको कलेक्सन चेम्बरको हालत उस्तै छ । डोलबाट रसेर आएको पानी जम्मा गर्न ठाउँठाउँमा बनाउनुपर्ने कलेक्सन चेम्बर पर्याप्त छैन । यी मुहानबाट दैनिक १ करोड लिटर पानी पाटन ल्याउन सकिने भए पनि केयूकेएलले चासो नदिएको उनको भनाइ छ । ‘अहिले दैनिक २५ लाख लिटर पनि पानी ल्याउन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘केयूकेएलले प्रत्येक वर्ष नयाँ ट्यांकी बनाउने योजना रहेको बनाउँछ । तर, अन्त्यमा बजेट अभावको कारण देखाउँदै पन्छिन खोज्छन् ।’

पाटनवासी अहिले ट्यांकरको पानी किन्न बाध्य छन् । नल्लु खोला र बासुकी दोभानको पानी चापागाउँ, झरुवारासी, ठेचो, सुनाकोठी र पाटनवासीलाई वितरण गरिन्छ । ललितपुरमा दैनिक ५ करोड लिटर बढी पानी माग छ । १ करोड लिटर पनि वितरण गर्न सकेको छैन । केयूकेएलले ललितपुरमा ४० हजारभन्दा बढी धारा वितरण गरे पनि १५ हजारमा पनि दैनिक पानी आउँदैन ।

केयूकेएल ललितपुर शाखा प्रमुख चापागाईंले नल्लु खोलालाई गहिरो बनाई बीचमा ड्याम निर्माण गरी ट्यांकी सुधार गर्ने योजना रहेको बताए । ‘मूलदेखि लेले बासुकी दोभानसम्म झन्डै एक हजार मिटर नयाँ प्लास्टिकको पाइप राख्ने योजना पनि छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७५ ०७:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जब पशुपतिका चारै ढोका खुले

महाशिवरात्रि
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — भारत काशीद्वारका ८२ वर्षीय नागा बाबा मुन्ना गिरी पशुपतिनाथ दर्शन गर्न तीन दिनदेखि काठमाडौंमा छन् । ‘संसारमा रहेका शिवका पवित्र स्थलमध्ये पशुपति मन्दिर मुख्य हो । पशुपतिनाथको दर्शनबिना मुक्ति मिल्दैन,’ उनको बुझाइ छ ।


हिमाचल प्रदेशका ५८ वर्षीय नागा बाबा विष्णु भारती संसारका एक सय शिवका पवित्र स्थलमा पुगिसकेको बताउँछन् । पशुपतिनाथ दर्शनबिना आत्माले मोक्ष प्राप्त नगर्नेमा उनी विश्वास राख्छन् । भन्छन्, ‘हाम्रा सबभन्दा महान् देवता पशुपतिनाथ हुन् ।’ गुजरातबाट आएकी संन्यासी अल्का भारती ईश्वरको शरणमा जान पशुपतिनाथको दर्शन अनिवार्य भएको बताउँछिन् ।

राष्ट्रिय पर्व महाशिवरात्रि आराध्यदेव शिवको पूजाआराधना गरी मुलुकभर मनाइएको छ । पशुपतिनाथको दर्शन गर्न नेपाल–भारतलगायत विभिन्न देशबाट संन्यासी सम्प्रदायका नागालगायत नानक, उदासी, कनफट्टा समुदायका साधुसन्त र भक्तजनको बिहानैदेखि भीड लागेको थियो । पशुपतिनाथको राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पनि पूजाआराधना गरेकी थिइन् ।

पशुपति गोश्वारा कार्यालयकी प्रमुख लक्षुना काफ्लेले साधुसन्त, महन्त, उदासी, बैरागीलगायतलाई बुधबार राज्यका तर्फबाट एक/एक पाउको पेडा र साधुको स्तर हेरी ३ सय ५१ देखि एक हजार ७ सय ५१ रुपैयाँसम्म दक्षिणा दिएर बिदा गरिने बताइन् । ‘पाहुना तीर्थयात्रीलाई चमर, राडी, कमण्डलु, शंख, घण्ट, बख्खु, पीताम्बर, सिदाका सामग्री, फलफूल आदि पनि दान दिइनेछ,’ उनले भनिन् । भक्तजनको सुविधाका लागि पशुपतिनाथका चारवटै ढोका खुला गरिएको थियो । शिवजी उत्पत्ति भएको रातका नामबाट नामकरण भएको यो पर्व कालरात्रि, मोहरात्रि, सुखरात्रि र शिवरात्रि नामक चार प्रमुख रात्रिमध्ये एक पवित्र पर्वका रूपमा शिवपुराण ग्रन्थमा वर्णित रहेको संस्कृतिविद् हरिराम जोशी बताउँछन् ।

यसै दिन ललितपुरस्थित तः बहालमा रातो मत्स्येन्द्रनाथको मन्दिरअगाडि पनि धुनी बाली आगो ताप्ने गरिन्छ । त्यस अवसरमा ललितपुरका सत्रौं शताब्दीका राजा सिद्धिनरसिंह मल्लको ऐतिहासिक राजखड्गलाई राजकीय सम्मानका साथ त्यहाँ पुर्‍याइएको थियो । राजखड्गलाई तःबहाल नजिकै रहेको मीननाथको मन्दिरमा लगिएको थियो । त्यहाँ फूलप्रसाद ग्रहण गरिसकेपछि कुम्भेश्वरमा पुर्‍याई त्यहाँ कुम्भेश्वर महादेवलाई नैवेद्य, पञ्चामृत, फलफूल चढाई पूजा गरिएको थियो । पर्व नेपाललगायत भारतको वाराणासी, वैद्यनाथ धाम, उज्जैन र इन्डोनेसियाको बालीलगायत ठाउँमा धुमधामसाथ मनाइन्छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २१, २०७५ ०८:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्