संसदीय समितिमा सम्पदा–‘मापदण्ड मिचिए भत्काइदिनुस्’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — विश्व सम्पदा क्षेत्रलाई असर गर्ने गरी भइरहेको निर्माण कार्यका विषयमा संसदीय समितिले चासो राखेको छ । हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा भएका समस्याका सम्बन्धमा संसद्को अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध समितिले छलफल आयोजना गर्‍यो । छलफलमा पूर्वप्रधानमन्त्रीदेखि सम्पदा बचाउन अभियानका अभियन्तासम्मले भाग लिएका थिए ।

पूर्वप्रधानमन्त्री तथा समिति समदस्य माधवकुमार नेपालले सम्पदामा बिग्रने गरी जसले संरचना बनाएको भए पनि त्यसलाई डोजर लगाएर भत्काइदिनुपर्ने बताए ।

Citizen


‘विश्व सम्पदामा परेको कुरामा समेत हामी दह्रो गरी उभिन सक्दैनौं । विश्व सम्पदामा कोठाको आकार घटाउँदै जान्छौं । जहाँ खाली छ, त्यहाँ घर बनाउन दिन्छौं,’ नेपालले भने, ‘हनुमानढोका दरबारमा प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन मिचेर घर बनाएको छ रे । कहाँको महाशक्तिले संरक्षण दिएछ ? नियम मिचेको भए घर भत्काइदिनुपर्छ ।’ हनुमान ढोका दरबार क्षेत्रमा अदालतको आदेशसमेत अटेर गरी महर्जन बिजनेस एसोसिएनले बनाइरहेको भवन उल्लेख गर्दै नेपालले उक्त भनाइ राखेका थिए ।

‘अन्त डोजर चलाउन सक्ने, त्यहाँ किन नसक्ने ?’ नेपालले त्यस क्षेत्रको नियमन गर्ने निकाय काटमाडौं महानगरपालिकाका प्रशासकीय अधिकृत यादवप्रसाद कोइराला र पुरातत्त्व विभागका कामु महानिर्देशक दामोदर गौतमतर्फ लक्षित गर्दै भने, ‘त्यहाँ नसक्नुको कारण के हो ? कि पैसाको बिटो दिएको छ ? होइन भने कानुले दिएको काम गर्नुस् । नडराउनुस् ।’ सर्वोच्च अदालतले ३५ फिटभन्दा माथि उचाइ नबढाउन आदेश दिएको थियो । यो आदेशविपरीत महर्जनले ४२ फिट उचाइ लैजान लागेका छन् ।

‘३५ फिट पनि लैजान जरुरी छैन,’ नेपालले भने, ‘त्यहाँ सकिन्छ भने खाली गर्दा हुन्छ बरु ।’ विश्व सम्पदा क्षेत्रमा भएका मनपरीलाई रोक्नुपर्ने नेपालले बताए । ‘पशुपतिमा त्यतिकै बेथिति सुनिन्छ,’ नेपालले भने, ‘जहाँ पनि भत्काउने बाँदरेबुद्धि छ । हामी बनाउन नसक्ने, बनाएका पनि जोगाउन नसक्ने हुति नभएका हामी ।’ नेपालले कानुनभन्दा माथि कोही नभएकाले गैरकानुनी काम गर्ने कसैलाई पनि छाड्न नहुने बताए ।

‘पशुपतिमा पनि अनुगमन गर्नुपर्छ । अनुगमन गर्न उपसमिति नै बनाउनुपर्छ,’ नेपालले भने, ‘विश्व सम्पदासमेत मासिने गरी गैरकानुनी काम गर्ने बाबुसाहेब को हुन् ? तिनलाई चिनाइदिनुस् । तिनलाई कारबाही गर्न सरकारले सहयोग गरेको छैन भने भन्नुस् । नत्र अधिकार प्रयोग गर्नुस् । अधिकार प्रयोग गर्न नसके छाड्नुस् । अरूले आएर काम गर्छन् ।’

नेपालले प्राचीन सहर जोगाउनुपर्ने धारणा राखे । ‘प्राचीन सहरमा डोजर लगाउनु हुँदैन,’ उनले भने, ‘त्यहाँ सडक चौडा बनाउने होइन । सवारी निषेध गर्ने हो ।’ आमन्त्रित सदस्यका रूपमा सहभागी गराइएका सम्पदा बचाउ अभियान संघर्ष समितिका संयोजक गणपतिलाल श्रेष्ठ र अभियन्ता सञ्जय अधिकारीले विश्व सम्पदा क्षेत्रमा भएका गैरकानुनी निर्माणबारे अवगत गराएका थिए ।

समितिकी सभापति पवित्रा निरौला खरेलले महानगरले गुरुयोजना बनाएर अघि बढ्नुपर्ने धारणा राखिन् । ‘कतै सम्पदा क्षेत्र बनाउनुपर्छ, कतै व्यापारिक क्षेत्र बनाउनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘राष्ट्रिय सम्पदामा व्यापारिक केन्द्र बनाउन हुँदैन । यसो गर्दा हाम्रो संस्कृति मासिन्छ । हामीले चिनाउने भनेको हाम्रो संस्कार संस्कृति नै हो ।’

समितिकी सदस्य सुजिता शाक्यले पर्यटक भवन हेर्न नभई सम्पदा हेर्न आउने भएकाले सम्पदालाई ध्यान दिनुपर्ने बताइन् । ‘कंक्रिटको जंगल बनाएर कोही हेर्न आउँदैन,’ शाक्यले भनिन्, ‘अदालतको समेत आदेश नमान्नेलाई हस्तक्षेप गर्नुपर्छ ।’ उनले गुठीका जग्गासमेत मासिएका पर्व पूजा सञ्चालन गर्न र सम्पदा मर्मत गर्नसमेत समस्या भएको बताइन् । ‘पुर्खाले सम्पदा बनाएपछि त्यसलाई सञ्चालन गर्न जग्गा राखेका थिए,’ उनले भनिन्, ‘ती जग्गा कहाँ गए ? तलेजुको मात्रै ५ हजार रोपनीजग्गा थियो ।’

छलफलमा सांसद सरिता गिरी, नारायण राना, मोहन बानियाँ, रेणुका गुरुङ, दिव्यमणि राजभण्डारी, सरला कुमारी यादव, चाँद तारालगायतले सम्पदा संरक्षणका विषयमा धारणा राखेका थिए । पुरातत्त्व विभागका महानिर्देशक गौतमले विश्व सम्पदामा भइरकेका गतिविधिबारे जानकारी दिएका थिए ।

महानगरका प्रशासकीय अधिकृत कोइरालाले महानगरले गर्ने जुनसुकै काममा पनि अवरोध आएको गुनासो गरेका थिए । प्राचीन सम्मारक ऐनको ख्याल नगरी काम गरेको र सम्पदा मास्ने काम महानगरले गरेकाले अवरोध गर्नुपरेको अभियन्ताले जवाफ दिएका थिए ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०७:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

टुंगियो मदनोत्सव

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — फागुन शुक्ल अष्टमीदेखि सुरु भएको फागु अर्थात् भक्तपुरको प्रेमिल होली पर्व सम्पन्न भएको छ । भक्तपुर नगरपालिका तचपालस्थित दत्तात्रय मन्दिर अगाडिको ऐतिहासिक भीमसेन मन्दिरको पाटीमा गुन्जने नेवारी भाषाको गीतसँगै मदनोत्सव (प्रेमको प्रतीक) का रूपमा भीमसेनलाई पुज्दै मनाइएको परम्परागत होली बुधबार साँझ सिद्धिएको छ ।

भीमसेन मन्दिरमा झुन्ड्याएको लिंगो बुधबार अर्थात् फागु पूर्णिमाको साँझ बोकेर भक्तपुर नगरको इनाचो, बाचुटोल, जेंला, जगाती, च्याम्हासिंह हुँदै ब्रह्मायणी मन्दिरमा लगेर ब्रह्मायणी नदीमा पखालेर पुनः च्यामासिंह हुँदै, तचपाल स्थित भीमसेन मन्दिरमा ल्याएर थन्क्याएपछि फागु पर्व समापन भएको स्थानीय बताउँछन् ।

मध्यकाल करिब एक हजार वर्ष पहिलेदेखि सांस्कृतिक एवं ऐतिहासिक भीमसेन मन्दिरमा भीमसेनको लिंगो (काठबाट बनेको) र द्रौपतीको योनिको प्रतीक रातो कपडालाई जुधाएर फागुन शुक्ल अष्टमीदेखि पूर्णिमासम्म एक साता होली पर्व मनाइने परम्परा रहेको संस्कृति एवं इतिहासविद् डा.पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठले बताए ।

भीमसेन गुठीका गायजुहरूले भीमसेन मन्दिरको पाटीमा बसेर अष्टमीदेखि पूर्णिमासम्म ‘भीमसेन देया लज खङ्गलो वानला ल्यासे, बिस्यूवाने म्वायक सो झायला’–अर्थात ‘भीमसेनको लिंगले मन लोभिएकी, भाग्नु नपर्ने गरी हेर्न आउनुभएकी’ जस्ता यौनसँग सम्बन्धित गीत गाएर होली पर्व मनाइने परम्परा छ ।

संगीतमा रमाउँदै प्रेमपर्व अर्थात् वसन्तको आगमनको सूचकको रूपमा भक्तपुरका बासिन्दाले एक सातासम्म भीमसेनको लिंग र द्रौपतीकोयोनिलाई पूजा गरी होली पर्व मनाउने परम्परा रहेको श्रेष्ठले बताए । काठबाट निर्मित भीमसेनको लिंगलाई फागुन शुक्ल अष्टमीको दिन गत आइतबार दुई जनाले काँधमा बोकेर भक्तपुर नगरको इनाचो, बाचुटोल, जेंला, जगाती,ब्रह्मायणी, च्यामासिंह हुँदै, तचपाल स्थित दत्तात्रय मन्दिर परिसरमा पूजा गरी साँझ भीमसेन मन्दिरको पाटीमा झुन्ड्याइएको थियो ।

नेवारी परम्पराअनुसार यसलाई चीरस्वायगू भनिने गरिन्छ । चीरस्वायगू अर्थात् लिंग घुमाएपछि फागु सुरु हुने परम्परा छ । घुमाएको लिंगलाई स्थानीयले पूजा गर्ने, ढोग्ने र दान दक्षिणा दिने परम्परा छ । भीमसेनको लिंगलाई पूजा गरे सुख, शान्ति र समृद्धि बढ्ने जनविश्वास रहेको छ ।

नगरपरिक्रमापश्चात् भीमसेन मन्दिरमा ल्याइएको लिंग र योनि आकारको रातो कपडासमेत भीमसेन मन्दिरमा झुन्ड्याइने प्रचलन छ । झुन्ड्याएको लिंग हल्लाउँदा योनि आकारको कपडाको प्वालभित्र छिर्ने गर्दछ भने यसलाई विकृतिको रूपमा नलिई सांस्कृतिक पहिचानको रूपमा भीमसेन र द्रौपतीको यौन समागमको रूपमा संरक्षण गरिँदै आएको श्रेष्ठले बताए ।

फागुन शुक्ल अष्टमीदेखि फागुपूर्णिमासम्म पूजा एवं दर्शन गर्न दर्शनार्थीको घुइँचो लाग्ने गर्दछ । दक्षिण एसियामै कतै कृष्णसँग र कतै प्रल्हादसँग सम्बन्धित रहनेहोली पर्व भक्तपुरमा भने भीमसेनसँग सम्बन्धित रहने गरेको संस्कृतविद्हरू बताउँछन् ।

चीरस्वायगू अर्थात् लिंग झुन्ड्याएपछि यहाँका नेवार समुदाय भीमसेन मन्दिरमा गई गुठीभोज गर्नेसमेत प्रचलन रहेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । यसका साथै बुधबार बिहानैदेखि साँझसम्म एकआपसमा रङ लगाई र पानी
छ्यापाछ्याप गरी हर्षोलासका साथ होली पर्व मनाएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT