बाहिरी चक्रपथको जग्गाभित्र हाउजिङ

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — बाहिरी चक्रपथ आयोजनाका लागि नक्सांकन गरिएको जग्गामा हाउजिङ बनिसकेको छ । कीर्तिपुर नगरपालिकाको वडा नं. ६ मा पर्ने उक्त आयोजनाको केही भागमा घर बनिसकेका छन् भने केहीमा बन्दै छन् ।

नगरपालिकाले दिएको निर्माण स्वीकृति तथा निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्रअनुसार चक्रपथ बन्ने मुख्य सडकभित्रै हाउजिङमा घर बनिसकेको देखिएको छ । जब कि हाउजिङका अनुमति उपत्यका विकास प्राधिकरणले दिन्छ भने, बाहिरी चक्रपथ पनि प्राधिकरणअन्तर्गतकै आयोजना हो ।

आयोजनाले बनाउने भनेको ५० मिटर सडककै बीचमा पनि केही घर बनिसकेका छन् । प्राधिकरणको डीपीआर २०७५ वैशाखमा मन्त्रिपरिषद् बैठकले स्वीकृत गरेको थियो । तत्पश्चात् आयोजना बन्ने पक्काझैं भए पनि फेरि हाउजिङ र कृषि मन्त्रालयअन्तर्गतको एक आयोजनाका लागि आवश्यक भवनको बनिसकेको बाहनामा नक्सा परिवर्तनको तयारी भइरहेको छ । डीपीआरअनुसार चोभार–गाम्चा–सतुंगल खण्डमा विभिन्न संरचना निर्माण भएका छन् । कीर्तिपुरभित्र पर्ने खण्डको बीच सडकमा आधा दर्जन घर बनिसकेका छन् । कित्ता नं. १६२, १६३, १६६, १७९, १८० र १८६ मा हाउजिङभित्रको जग्गामा घर बनिसकेको छ ।

कृति हाउजिङका नाममा कीर्तिपुर नगरपालिकाले विभिन्न मितिमा गतवर्षसम्म पनि नक्सापास तथा भवन निर्माण इजाजत दिएको देखिन्छ । उपत्यका विकास प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार विभोर प्रोपर्टी प्रालिले जग्गा विकासका लागि भनेर ४९ रोपनी, ११ आना र दुई पैसा जग्गाको स्वीकृति लिएका हुन् ।

शम्भुप्रसाद फुँयाललाई जग्गा विकास सञ्चालन गर्न २०६७ मंसिर १३ मा प्राधिकरणको बोर्ड बैठकबाट ८० वटा प्लट गर्न दिने निर्णय भएको छ । सोही कम्पनीले कृति हाउजिङ भनेर साविकको कीर्तिपुर नगरपालिका १५ मा घर निर्माण स्वीकृति लिएको देखिन्छ । जहाँ ८० भन्दा बढी घर बनिसकेको नगपालिकाकोएक कर्मचारीले बताए ।

तर तथ्यांकले हाल २२ घर निर्माण भइसकेको देखाउँछ । ‘स्वीकृति लिएका भन्दा केही बढी पनि निर्माण भएका छन्,’ नक्सा उपशाखा प्रमुख तथा इन्जिनियर सुरज ओझाले भने, ‘हाई टेन्सन लाइनबाहेकका सबै क्षेत्रमा संरचना निर्माण भएका छन् ।’ नगरपालिकाका एक कर्मचारीले नगरपालिकालाई पत्र पठाइएअनुरुप सोध्ने गरिएको तर प्राधिकरणबाट निर्माण गर्न स्वीकृति दिएकाले नै निर्माण अनुमति दिइएको बताए ।

उनले भने, ‘प्राधिकरण आफैंले हाउजिङ अनुमति दिएको रहेछ । फेरि त्यहीँ बीचैबीच जाने चक्रपथको डीपीआर पनि तयार गरेको छ । हामीले पत्रमार्फत सुझाव माग्दा निर्माण अनुमति दिनु भनेरै जवाफ पायौं, त्यसैले दिएका हौं ।’ यसैगरी, आयोजनाका लागि छुट्याइएको जग्गामै व्यावसायिक कृषि तथा व्यापार आयोजना (प्याक्ट) ले विश्व बैंकको सहयोगमा भवन निर्माण गरेको छ ।

केन्द्रीय बागवानीको हाताभित्र र बाहिरी चक्रपथको डीपीआरअनुसार सडकभित्र पर्ने गरी निर्माण गरिएका छन् । कालिमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार व्यवस्थापन समितिले निर्माण थालेको पुष्प बजार बाहिरी चक्रपथभित्र पर्ने भएपछि केही दिननिर्माण रोकिएको थियो ।

ती संरचनाकै कारणले नक्सा फेर्ने तयारीमा रहेको प्राधिकरणका सर्भेयर रामकृष्ण बाँखुले बताए । ‘त्यहाँ कृषि आयोजनाका विभिन्न संरचना बनिसकेका छन् । हाउजिङ पनि छ । त्यसैले नक्सा फेर्ने कि भन्ने छलफल चलिरहेको हो,’ उनले भने । उनले हाउजिङका भवन र कृषिको संरचना छल्ने गरी खोल्सा हुँदै अर्को नक्सा कोर्ने तयारीमा प्राधिकरणरहेको जानकारी दिए ।

बाँखुका अनुसार प्राधिकरणले नगरपालिकालाई बाहिरी चक्रपथभित्र पर्ने कित्ता नं. र डीपीआर उपलब्ध गराएको थियो । तर त्यसबेला डीपीआर मन्त्रिपरिषदबाट स्वीकृत नभईसकेकाले बाध्यात्मक भने थिएन । उनले भने, ‘त्यो नक्सा आधिकारिक होइन । हामीले कित्ताकाट, संरचना निर्माण रोक्न अनुरोध मात्र गरेका हौं । रोक्का नै हुन त पत्रिकामा सूचना निकालेर चार किल्ला तोक्नुपर्‍यो । त्यसपछि मात्र आधिकारिक मानिन्छ र त्यसैअनुसार प्रक्रिया अगाडि बढ्छ ।’ केही वर्षअघि नगरमा नक्सा पठाएर कित्ताकाट र नयाँ संरचना निर्माण रोक्नु भनिए तापनि पछि खुलाइएको हो । यसैगरी कित्ताकाट केही समय रोकिए पनि यसैबीच कित्ताको संख्या बढेको थियो । कतिपय कित्ता परिवर्तन र थपिएका पनि छन् ।

बन्ने नबन्ने बीच अडेको यो आयोजनाबारे कीर्तिपुरका मेयर रमेश महर्जनले अब बन्ने सम्भावना नरहेको बताए । उनले भने, ‘अनौपचारिक रूपमा नक्सा फेर्ने भन्ने कुरा आएको छ । आधिकारिक जानकारी भने आएको छैन । तर बाहिरी चक्रपथ बन्ला जस्तो छैन ।’ झन्डै ५ वर्षअघि आफूहरू निर्वाचित नहुँदै प्राधिकरणबाट कित्ताकाट र संरचना निर्माण रोक्काको पत्र आएको जानकारी पाएको उनले बताए ।

कृति हाउजिङले जनप्रतिनिधि निर्वाचित हुनुअघि नै प्लटिङ अनुमति लिएकाले त्यसबारे जानकारी नभए पनि कृषि तथा फलफूल बजारसम्बन्धमा पछि जानकारीमा आएको बताए । प्राधिकरणबाट रोक्का गराइएको सम्बन्धी जानकारी नआएकाले निर्माण अनुमति दिइएको उनको भनाइ छ । महर्जनले भने, ‘यो वर्ष बाहिरी चक्रपथका नाममा बजेट पनि परेको छैन । दलालले जग्गाको मूल्य बढाउन मात्र चक्रपथको नक्सा परिवर्तन र बन्छ भनेर हल्ला चलाउने गरेको रहेछ ।’ सन् २००१ देखि नै बनाउने भनिएको बाहिरी चक्रपथ हालसम्म बन्न सकको छैन ।

प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७६ ०७:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सामाखुसी खोलाको मुहानैदेखि अतिक्रमण

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — चावहिलबाट बसुन्धरा जाँदा बीचमा बसुन्धरा पुल छ । जसले टोखा नगरपालिका वडा नं. ५ र काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. ३ लाई छुट्याउँछ । टोखातर्फ हेर्दा सडक छन्, तर महानगरपालिकातर्फ हेर्दा अलिक फराकिलो ढलझैं संरचना देखिन्छ । त्यही हो सामाखुसी खोला ।

टोखा नगरपालिका र काठमाडौं महानगरपालिका छुट्याउने बसुन्धरा पुल क्षेत्रमा खोला अतिक्रमण गरेर बनाइएका संरचना । तस्बिर : शिल्पा/कान्तिपुर 

टोखापट्टि छोपिएकाले खोला बिलाएको हो । त्यसभन्दा मास्तिर खोलाको भाग झनै साँघुरिएको छ । महानगरतर्फ पनि विस्तारै खोला छोप्ने क्रम बढिरहेको छ । विद्युत् प्राधिकरण महाराजगन्ज शाखा पनि खोला छेवैमा पार्किङ
राखेर बसिरहेको छ ।

अहिले यो खोलाको जन्म हुन्छ न्युरो अस्पताल नजिकबाट । ‘पहिला शिवपुरीको जंगलबाट आउँथ्यो, अहिले त पूरै ढल भइसक्यो पानी नै छैन,’ टोखा वडा नं. ५ का अध्यक्ष जगन्नाथ ढकाल भन्छन्, ‘अब त्यहाँ ५/६ तले घर बनिसकेका छन् । भत्काउनै गाह्रो हुन्छ ।’

उनले शौचालयका मंगाल र फोहोर पानी बग्ने ढलका रूपमा परिणत भएकाले स्थानीयले छोप्नुपरेको बताए । ‘पहिला खोला थियो, अहिले नाला भइसक्यो । वर्षामा मात्र पानी बग्छ, अस्तव्यस्त भइसकेको छ त्यस क्षेत्रमा संरचना निर्माणले,’ वडाध्यक्ष ढकालले भने । सडक र वरपरका पसलेले सामान राख्ने गरेका छन् भने खोलामाथिको ढलान आँगनझैं भएकोछ केहीका लागि ।

उनलाई सम्झना छ, पहिले त्यहाँ कञ्चन पानी बगेको । खोलामा पाइने असला माछा मारेको सम्झन्छन् उनी । तर विस्तारै आफ्नै आँखा अगाडि खोलामा मलमूत्र बग्न थालिसकेको छ र यसको दोष उनी कर्मचारीलाई दिन्छन् । स्थानीय निकायको चुनाव नहुँदा तत्कालीन धापासी गाविसले खोला किनारको मापदण्ड लागू नगराएको उनको भनाइ छ ।

जनप्रतिनिधि नआएको समयमा कर्मचारीको कारणले अव्यवस्थित संरचना बढेको र खोला छोपिएको उनले बताए । ‘अब हामीले नयाँ पानी हाल्न सक्ने होइन । २० वर्षयता कति निर्माण भए तर रोक्न सकिएन,’ ढकालले भने, ‘अब भत्काइयो भने पनि मुआब्जा दिन सक्ने नगरको हैसियत छैन । भत्काए नगर झनै कुरूप होला भन्ने चिन्ता छ ।’

अर्कातिर महानगरपालिका वडा नं. ३ का अध्यक्ष दीपक केसीले ३० वर्षभन्दा बढी समयदेखि सामाखुसी खोलाका विभिन्न हिस्सा छोपिएको बताए । ‘हाम्रोतिर कतै–कतै मात्र छोपिएको छ । तर हामी मापदण्ड खोल्दै छौं,’ वडाध्यक्ष केसीले भने । हाल उक्त खोलाको वरपर पर्ने सबै बस्तीवासीले त्यसैमा ढल मंगाल मिसाएका छन् । सुकुम्बासी बस्तीको फोहोर पनि त्यसैमा फाल्ने गरिएको छ । खोला बग्ने ठाउँ–ठाउँमा खोला छोपेर त्यसैमाथि बस्ती र व्यवसाय सञ्चालनका साथै सडकका रूपमा पनि प्रयोग भएको देखिन्छ ।

यो खोलाको मुहान टोखा नगरपालिकामा पर्छ । मूल भने शिवपुरी राष्ट्रिय निकुञ्जबाट रसाउने स्थानीय बताउँछन् । उक्त नगरको ४ र ५ नं. वडाका साथै बूढानीलकण्ठ नगरपालिकामा पनि केही हिस्सा पर्छ । यी स्थानका सबैजसो खोला किनार मापदण्डअनुसार छोडिएका छैनन् । बाक्लो बस्तीमा त खोला नै गायब छ ।

सुकुम्बासी बस्तीमा खोला छोपेर पक्की ३ तलासम्मका घर निर्माण भइसकेका छन् । काठमाडौं महानगरपालिकाको वडा नं. ३, १६ र २६ हुँदै यो खोलावाग्मतीमा मिसिन्छ । अधिकारसम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले भने आफ्नो क्षेत्राधिकारभित्र नपर्ने जनाएको छ । वाग्मतीका मुख्य ७ सहायक खोलाबाहेक उक्त समितिमार्फत कुनै योजना सञ्चालनमा नरहेको समितिका आयोजना उपप्रमुख योगेन्द्र चित्रकारले जानकारी दिए ।

‘साना खोलासमेत गरेर अढाई/तीन सय खोला छन् उपत्यकाभित्र । यसमा स्थानीय तहले पनि अग्रसरता लिनुपर्ने देखिन्छ,’ चित्रकारले थपे, ‘अनियन्त्रित सहरीकरणले गर्दा सहायक नदी फोहोर हुने क्रम बढ्दो छ । तर हामीले ती खोलामा कुनै सरसफाइ वा करिडोरका आयोजना सञ्चालन गरेका छैनौं ।’

महानगरपालिका वडा नं. ३ का अध्यक्ष नगरस्तरीय आयोजनाका नाममा ५ करोड रुपैयाँ विनियोजन भइसकेको र
चाँडै टेन्डर खोल्ने प्रक्रियामा रहेको जानकारी दिए । उनले भने, ‘महानगरभित्र पर्ने सामाखुसी खोला क्षेत्रमा मापदण्ड मिचेर बनाइएका संरचना भत्काउन र करिडोर खोल्न त्यो रकम खर्च गर्नेछौं ।’ टोखा–५ का वडाध्यक्ष ढकालले महानगरले त्यो कार्यको सुरुआत गरे आफूहरूलाई पनि हौसला मिल्ने र कार्य अघि बढ्नेसम्भावना भएको बताए ।
खोला खोल्न निवेदन
वडा नं. २६ को सामाखुसीमा ५ सय मिटरभन्दा बढी क्षेत्रमा ढलान गरिएकाले खोला नै भेटिन्न । यसरी खोला आफ्नो वास्तविक आकारभन्दा साँघुरिन पुग्दा वर्षायाममा महानगरभित्रका विभिन्न क्षेत्रमा डुबान हुने गरेको छ । वडा नं. ३ का केही बासिन्दाले पनि खोला छोपिँदा घरआँगनमा भेल पसेको भन्दै वडामा निवेदन दिएका छन् ।

उनीहरूले वडा नं. ३ मा उजुरी दिएका हुन् । वैशाख अन्त्यमा अवैध रूपमा खोला छोपी निर्माण गरेको संरचना भत्काई खोला खुलाइपाऊँ भन्दै झन्डै ५० जनाले निवेदन दिएका थिए । सोही वडाको कित्ता नं. ३६३, ३६५, ४८०, १५८, १५३, १५२, ३१९ र १३८ ले खोला मिचेर संरचना बनाउँदा आफूहरू बस्ने क्षेत्रमा भेल पस्ने गरेकाले खोला खुलाउन अनुरोध गर्दै स्थानीयले वडामा निवेदन दिएका छन् । खोला सफा गराउनुपर्ने र खोलाको दुई किनार छुटाइदिनुपर्नेउनीहरूको माग छ ।

'वडाध्यक्षले निर्माण रोके’
काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. ३ का अध्यक्ष दीपक केसीले व्यक्तिगत रिसइबीका कारण आफ्नै जग्गामा पर्खाल लगाउन नदिएको सदरे आलमले आरोप लगाएका छन् । आफूले घर बनाउँदा पनि वडाबाट गर्नुपर्ने कागजी कारबाहीमा सहयोग नगर्दा पाटनउच्च अदालतबाट निर्णय गराउनुपरेको उनले सुनाए ।

‘यही चैतमा बल्ल अदालतबाट फैसला भएपछि घर बनाउन पाएँ । खोलाको सिमाना पुगेन भनेर पर्खाल लगाउन दिएका छैनन्,’ आलमले भने । उनका भनाइमा खोला छोपिएकाले खोलाको सिमाना यकिन छैन ।

तर वडाध्यक्षले भने ढलान गरिएकोठाउँबाट ४ मिटर छोड्नु भनिरहेका छन् । ‘मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार सामाखुसी खोलामा ४ मिटर छोड्नुपर्ने हुन्छ । तर खोलै देखिन्नभने कहाँबाट नाप्ने?’ उनले प्रश्न गरे । अर्कोतर्फ वडाध्यक्षले उनले सामाखुसी खोलाकोसिमाना मिचेकाले निर्माण रोकिएको बताए ।

वडाध्यक्ष केसीले भने, ‘राज्यको नीतिनियमभित्र बसेर निर्माण गर्नु भनेका हौं । करिडोर खोल्ने भएकाले त्यसैअनुरूप छाडेर निर्माण गर्नुपर्छ ।’ उनले राज्यको नीतिनियम मान्नुभन्दा व्यक्तिगत रिसइबीको आरोप लगाएको बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७६ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT