बल्खु बाटोको यो हालत

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — बल्खुस्थित वाग्मती नदीको दुवै किनारामध्ये ललितपुरतर्फ मात्र बनेको छ करिडोर । काठमाडौंतर्फ भने झन्डै ५ सय मिटर हिलाम्मे बाटो छ । वर्षामा त झन् हिँड्न मुस्किल । बीचमा पानी जमेको छ । साना गाडीले त्यो बाटो प्रयोग गर्नै सक्दैनन् । 

बल्खुस्थित जागरण टोलमा हिलाम्मे सडकमा हिँड्दै सर्वसाधारण । तस्बिर : कान्तिपुर 



‘बीचबाट हिँड्न सकिने ठाउँ नै छैन । अर्कोतिर गोदाम छन्, गाडीहरू निस्किरहेका हुन्छन्,’ विद्यालयबाट छोरी लिएर त्यही बाटो घर फर्किँदै गरेकी एक महिलाले भनिन्, ‘गाडी, मोटरसाइकल जे आए पनि हिलो छ्यापेर हिँड्छन् । यो बाटो हिँड्न पनि डर छ ।’
काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. १४ मा पर्ने जागरण टोल सुधार समितिका उपाध्यक्ष केबी राईले वडासँग पटकपटक बस्दा पनि ठोस निर्णय हुन नसकेको बताए ।

उनले भने, ‘दिनमा ३ सयभन्दा बढी गाडी यो बाटो भएर गुड्छन् । तर सडकको अवस्थाबारे भने सम्बन्धित निकायलाई चासो छैन ।’ शनिबारभन्दा बाहेक दैनिक ठूला मालवाहक ट्रक सामान ओसार्ने र अन्य गाडी पनि आवतजावत गर्ने गरेको उनी सुनाउँछन् । सुकुम्बासी बस्तीमा झन्डै साढे ४ सय घर छन् । खोलासँगै बस्ती र अर्कोतर्फ व्यापार संघ तथा गोदाम छन् । सडक बनाउने बेला ढल मात्र बनाएर छाडेकाले अन्य पानीको उचित निकासनहुने र सडक नै हिलाम्मे बनेको राईले बताए ।

उनले भने, ‘यहाँ १८ देखि २२ चक्के गाडीसम्म हुन्छन् । सामान, खाद्यान्न, फलफूल लिएर आउँछन् । तर कसैले सडकमा ध्यान दिएका छैनन् ।’ उक्त क्षेत्रमा ग्यारेज पनि सञ्चालित छन् । आकाशे पानीको निकास नभएको स्थानीयको भनाइ छ । वडाध्यक्ष शोभा सापकोटाले भने आफूले पटकपटक प्रयास गर्दा पनि त्यो सडक निर्माणमा सफल नभएको बताइन् । ‘वाग्मती सभ्यता आयोजनाले करिडोर बनाउने भनेर पप्पु कन्स्ट्रक्सनलाई ठेक्का दिएर ढल बनायो,’ उनले भनिन्, ‘तर मन्दिर, पेट्रोल पम्प, विद्यालय र बस्ती भएको त्यो ठाउँ अलपत्रै छाडियो । सडक निर्माणको कामै भएको छैन ।’

नजिकैको सामुदायिक विद्यालयमा उक्त क्षेत्रका प्रतिनिधिसभा सांसद, वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिका प्रतिनिधि सबैलाई एक ठाउँ राखेर बैठक बस्दा पनि निष्कर्ष ननिस्केको उनले बताइन् । ‘८ मिटरभन्दा ठूलो बाटो महानगरपालिकाले हेर्ने नै होइन । त्यहाँ भएको सडक पनि भत्काएर ढल बनायो । तर घरको पानीको निकास भएन,’ सापकोटाले भनिन् ।

उनका अनुसार त्यो सडक ढलानमा ५० करोड हाराहारी लाग्छ । यो वडाको बजेटले नभ्याउने साथै वाग्मती आयोजनाको कार्यक्षेत्र पर्ने भएकाले कतैबाट केही गर्न नसकेको उनको गुनासो छ । उनी भन्छिन्, ‘स्कुल पढ्ने बालबच्चा पनि हिँड्न सक्दैनन् । त्यहीँका स्थानीयलाई पैसा हाल्न लाएर सडक बनाउन पनि सकिन्न । आफ्नो तर्फबाट पहल गर्दा पनि आयोजनाले बनाइदिएन गुनासो भने वडामा आइहेको छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७६ ०७:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खोलाको डर

'खोलाकै सुरमा त्यसलाई पछ्याउँदै हिँड्नु वास्तवमै आनन्द रहेछ । कहीँ ठूला चट्टान, कतै गहिरो खोला । कतै ढुंगे पानी त कतै बलौटे माटो र कम गहिराइको पानी ।'
शिल्पा कर्ण

विश्वमै जलस्रोतको दोस्रो धनी देश नेपाल  । सँगै बहुसंख्यक कृषक भएपनि पानी नपर्दा कृषक छटपटाउने र उब्जनी घट्ने देश हो यो  ।

अन्य धेरै उपयोग र प्रयोग छन् नदीका । यति धेरै विशेषता भएको नेपालको पानीसँग नजिक भएर साक्षात्कार गर्ने मौका भने जीवनको अढाई दशक पार गरेपछि मात्र मिल्यो ।


झ्यालको सिट, चिसो हावा, दोहोरीका साथै हिन्दी आधुनिक गीत, उपत्यकाबाट टाढिँदा बिस्तारै दुईतिर हरियाली देखिने साँघुरो सडक र त्यसमाथि थोरै गाडीले झनै सुन्दर बनाइरहेको थियो द लास्ट रिोर्टतिरको यात्रालाई । यी सुन्दर पलका बीच सिन्धुपाल्चोक प्रवेश गर्नेबित्तिकै खोलाका छेउछेउका पहेंला डोजर, एक्स्काभेटरका साथै बालुवा, गिट्टी झिकेर टिपरले ओसार्दै गरेको दृश्यले चिन्तित बनायो । सडकमा पनि नदीजन्य सामग्री बोकेका वाहन टन्नै भेटिए । चरम नदी दोहनले आउने दिनमा प्राकृतिक विपत्ति निम्त्याउने निश्चित नै छ । विडम्बना, नेपालका खोलानालाबाट पर्याप्त विद्युत् निकाल्न नसकेपनि बालुवा, गिट्टी भने धेरै नै निकालिने रहेछ ।


गाडी रोकिएपछि गाइड अच्युत गौतमले सबैलाई लुगा फेर्न आग्रह गरे । र्‍याफ्टिङ कस्ट्युम अर्थात् शरीरभरि खुकुलो कपडा लगाउनुपर्ने थियो । बाँकी सबैले हाफ पाइन्ट लगाइसकेका थिए, एउटी म भने जिन्समै देखेर गाइडले हकारे । कपडाबारे थाहा नपाएको भने होइन । जानुअघि र्‍याफ्टिङको लागि पूर्वतयारीका विषयमा इन्टरनेटतिर खोजेंकी थिए । त्यसपछि जानकारी पाएकामध्ये केही प्याक गरियो, धेरैचाहिँ बेवास्ता गरियो । जसमध्ये हाफ पाइन्ट पनि एक थियो, अर्को सजिलै सुक्ने कपडा । मैले सुतीको भेस्ट लगाएकी थिएँ, जसले भिज्नेबित्तिकै शरीर झनै चिसो बनाउने रहेछ ।


र्‍याफ्टिङ गर्ने ठाउँ पुग्न अझै १५ मिनेट लाग्ने भएकालेबीच बाटोमा पर्ने बलेफीको सानो बजारमा आवश्यक कपडा किन्नुपर्‍यो । जम्मा १६ जनाको टोलीलाई दुईवटा डुंगाबारे पढाएपछि पानीमा गर्नु हुने र नहुने कामको फेहरिस्त सुनाए गाइडले । टाउकोमा हेलमेट र खुट्टामा जुत्ता सुरक्षाका लागि आवश्यकता थिए । वरपर कायकमा सुरक्षाका लागि ४ जना तैनाथ थिए । झन्डै १५–१६ किलोमिटर भोटेकोसीलाई हामीले ३ घण्टामा पार गर्‍यौं । जीवनको सुन्दर अनुभूति रह्यो यो । खोलाकै सुरमा त्यसलाई पछ्याउँदै हिँड्नु वास्तवमै आनन्द रहेछ । कहीँ ठूला चट्टान, कतै गहिरो खोला । कतै ढुंगे पानी त कतै बलौटे माटो र कम गहिराइको पानी । खोलाका विशेषता थिए ती । तर पौडन नआउनेलाई भने खोला त्रास नै हुने रहेछ । त्यही बीचमा रमाइलोका लागि ठाउँअनुसार पौडी पनि खेले केहीले । लाइफ ज्याकेट लगाएकाले ढुक्क भएपनि अस्थिर पानीले डराइदिन्छ । पानीका ठूला पत्थरले डर पनि लाग्ने । तर अनुभव भयो, डरमै त वास्तविक मजा छ । साहसिक खेलको मजा नै त्यही हो ।


डुंगामा भएका सबैलेसँगै ‘प्याडलिङ’ गर्नुपर्ने, कहिले मिल्ने, कहिले नमिल्ने । अनुहार र शरीरमा भोटेकोसीको चिसो पानीका छालले हान्दा पनि आनन्द मिल्ने । डुंगा पानीकै छालमाथि चल्ने हुँदा त्यसैअनुसार केही स्थानमा तलमाथि भइरह्यो । सायद त्यसो नहुँदो हो त, फेवातालमा बोटिङ गरेझैं हुन्थ्यो होला । र्‍याफ्टिङ यति रोमाञ्चक बनाउन त्यही अस्थिर पानी र असमान खोला नै कारण थियो । एकातिर सडक अर्कोतिर पहाड अनि बीचमा खोलाको छालसँगै रमाइरहेका हामी ।


मलाई दुःखद लाग्यो, र्‍याफ्टिङ गर्न आउने पर्यटक शान्त वातावरण खोज्दा रहेछन् । जसलाई बालुवा उत्खनन र नदी दोहनले बिगारेको गाइडले बताए । गाइड अच्युत गौतम भन्दै थिए, नदीको प्राकृतिक स्वरूप नै उत्खननले बिगारिदिएको छ । खोला भद्रगोल भइसकेको उनको तीन दशक लामो अनुभवले भन्छ ।


फर्किने बेला एक घण्टा जतिको आरामपछि ड्राइभर दाइले सबैलाई बसमा डाके । उपत्यका फर्किने तयारीमा थियौं । गाडीबाटै एकपल्ट खोला हेरें, त्यहाँ पनि बालुवा लान तयार अवस्थामा टिपर देखिए र खोला खन्दै थिए डोजर ।

प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७६ ११:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT