एटीएमबाटै बीउबिजन

प्रशान्त माली

ललितपुर — ‘बीउबिजन’ एटीएम नेपालीका लागि नौलो हुन सक्छ । सहरी खेती गरिने जापान, चीन, भारतलगायत मुलुकमा यसको प्रयोग धेरै अघिदेखि भएको हो । अब नेपालका किसानले पनि यसको प्रयोग गर्न पाउने छन् । ललितपुर महानगरपालिकाले सार्वजनिक निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडेलमा सक्कल एग्रो एन्ड सिड ट्रेडर्स लगनखेलसँगको सहकार्यमा पुल्चोकमा कार्यालय स्थापना गरेको छ ।

एटीएममार्फत कौसी र करेसाबारीलाई आवश्यक पर्ने मौसमअनुसारका उन्नत जातका तरकारी तथा पुष्प बीउबिजन पाउन सकिन्छ ।

एटीएम सञ्चालनमा आएपछि सहरी खेती प्रवर्द्धन भई स्वच्छ, सफा तरकारी आपूर्ति, घरको फोहोर घरमै व्यवस्थापन, राजस्व संकलन र नगरमा हरियाली बढाउन मद्दत पुग्ने महानगरको विश्वास छ । ललितपुर महानगरपालिका कृषि शाखा प्रमुख केशव अधिकारी भन्छन्, ‘मेसिनमा हिउँदे, बर्खे र वसन्त ऋतुअनुसारका बीउबिउन उपलब्ध हुने छन् ।

एक पाकेट बीउबिजन बिक्री भएमा वस्तुको मूल्यको २ प्रतिशत महानगरलाई राजस्व भित्रिने छ ।’ उनले यो व्यवस्थाले रासायनिक विषादीमुक्त तरकारी घरमै उत्पादन गर्न मद्दत पुग्ने बताए । ‘सहर सफा राख्न मद्दत गर्छ,’ उनले भने, ‘उपभोक्ता ठगिनबाट पनि जोगिन्छन् ।’

मेसिनमा सिजनअनुसारका सयपत्री, मखमली, सूर्यमुखी, सुपारी, जलबेडा, डेलिया, एस्टरजस्ता पुष्प बीउ हुने छन् । तरकारीमा सिमी, बोडी, तितेकरेला, काँक्रो, राय, चम्सुर, पालुंगो, फर्सी, लौका, घिरौला, गोलभेडा, काउली, कुरिलो, मुला, बन्दा, अकबरे, माच्छे, भेडे खोर्सानीका बीउ हुने छन् । महानगरको लगानीमा भारतीय कम्पनी बेटा अटो मेसिनबाट ल्याएको एटीएमको मूल्य साढे तीन लाख भारु पर्छ । यातायात, भन्सार गरेर ८ लाख रुपैयाँ परेको प्रमुख अधिकारीले बताए ।

‘किसानको परिचय पत्र (कार्ड) वितरण गर्ने महानगरको लक्ष्य छ । अनुदान सबै पत्रमै राखिएको हुन्छ । पछि त्यही कार्डबाट मेसिन सञ्चालनमा ल्याउने योजना छ,’ उनले भने, ‘यसलाई अन्य देशमा सिड भेन्डिङ मेसिन भनिन्छ ।’ मेसिनको प्राविधिक तथा बीउबिजन व्यवस्थापन भने ट्रेडर्सले गर्ने छ । ललितपुर महानगरका मेयर चिरीबाबु महर्जनले सफल भएमा २९ वटै वडामा विस्तार गरिने बताए । ‘यो पाइलट प्रोजेक्ट हो,’ उनले भने ।

महानगरमा दैनिक १ हजार ५ सयदेखि २ हजारसम्म सेवाग्राही आउँछन् । उनीहरूलाई लक्षित गरेर कार्यालयमा मेसिन स्थापना गरेको हो । बीउबिजन पाउन एटीएमको स्क्रिनमा रहेको ‘प्रेस ह्यर’ लेखिएको बटममा थिचेपछि तरकारी तथा पुष्पको तस्बिरसहितको लिस्ट आउँछ । आफूलाई आवश्य पर्ने वस्तुमा थिचिसकेपछि परिमाणका लागि ‘भेन्ड’ बटममा थिच्नुपर्छ ।

त्यसपछि क्यासमा थिचेर मूल्यअनुसारको रकम मिलाएर हालेपछि बीउबिजन झर्छ । मेसिन विधिवत् रूपमा आइतबारबाट सञ्चालनमा आउने महानगरको योजना छ । ट्रेर्डसका सञ्चालक उज्वल थापा भन्छन्, ‘मेसिनमा नेपाली उन्नत जातका बीउबिजन पनि बिक्रीवितरणमा राखिने छन् ।

२०, ५०, १०० र ५०० का नोट मेसिनमा छिराएर आवश्यकताअनुसारको बीउबिजन खरिद गर्न सकिने छ ।’ ‘पुरानो र कलर लागेका नोट मेसिनले लिँदैन,’ उनले भने, ‘पैसा फिर्ता पनि आउँदैन ।’ उनले महानगरका कर्मचारी तथा सुरक्षा गार्डलाई मेसिन चलाउने तरिका सिकाइने बताए । ‘उनीहरूबाट उपभोक्ताले सहयोग लिन सक्छन्,’ उनले भने ।

जिल्लाबाट दैनिक लेले–चन्दनपुर सडक भएर गोटीखेल, शंखु, बुखेल, नल्लु, भारदेउ, चौघर, ठुर्लादुर्लङ, कालेश्वरीबाट सिजनमा दैनिक ३० हजार किलोको हाराहारीमा तरकारी बजारमा आउँछ । अफ सिजनमा ९ हजार किलो आउँछ । भट्टेडाँडा, गिम्दी, आश्राङ, प्युटार, माल्टा, घुसेलबाट सिजनमा दैनिक १० देखि १५ हजार किलो र अफ सिजनमा ९ हजार किलोसम्म आउँछ ।


प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कीर्तिपुरमा ज्वजलपा

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — कीर्तिपुरको जनसेवा माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीले नेपाल भाषा पढाउने शिक्षिकाको नाम ज्वजलपा राखिदिएका छन् । ज्वजलपा मिस । प्रधानाध्यापक नन्दकुमारी महर्जन भन्छिन्, ‘हामीले बोल्न नसक्ने कुरा पनि ससाना विद्यार्थी बोलिरहेका हुन्छन् ।’

उनको विद्यालयमा कखरादेखि अंकसम्म नेपाल भाषामा पढाइन्छ । बालबालिकाले नेपालभाषामै कुराकानीसमेत गर्न सक्ने भएका छन् । गैरनेवार समुदायका विद्यार्थी पनि ।

त्यसैगरी, आदिनाथ माविका प्रधानाध्यापक जुजुभाइ महर्जन नेपालभाषा गैरनेवार समुदायको समेत रूचिको विषय भएको बताउँछन् । ‘गैरनेवार पनि बने कुथी, ज्वजलपाजस्ता शब्द प्रयोग गरेर कुराकानी गर्दा रमाइलो मान्छन्,’ उनले भने ।

नगरपालिकाले दिँदै आएको आर्थिक सहयोग पछिल्लो वर्षदेखि बन्द गरेपछि विद्यालय नेपाल भाषा पठनपाठन बन्द गर्ने कि भन्नेमा छन् । स्रोत नहुँदा विषयगत शिक्षकका रूपमा राख्न सकिएको थिएन । कीर्तिपुरमा नेवारी बोल्न जान्ने अन्य विषयका शिक्षकलाई नै विद्यालयले बालबालिकालाई नेपालभाषा पढाइदिन आग्रह गर्ने गरेको थियो । ‘एक कक्षालाई पढाउन ४० हजार रुपैयाँ नगरपालिकाले वार्षिक दिने सहमति भएको थियो,’ जनप्रतिनिधि आउनु निकै अगाडि नगपालिकामा छलफल गर्दाका कुरा सम्झिँदै जुजुभाइले भने, ‘त्यसपछि कक्षा थपिँदै जाँदा थप ४०–४० हजार दिने सहमति भएको थियो ।

तीन कक्षासम्म सञ्चालन गरे पनि सहयोग बढेको छैन । उल्टै भाषा पढाउन बन्द गर्ने तयारीमा विद्यालय छ । २०६७ वैशाखबाट नगरभित्रका माविले नेपालभाषाको कक्षा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेका थिए । नगरपालिकाबाट आउने सहयोग रोकिएपछि विद्यालयहरू दोधारमा छन् । कक्षा २ सम्म नेपालभाषा कक्षा सञ्चालन गरिरहेको मंगल माविले शिक्षकलाई तलब दिन नसक्दा पनि पढाइरहेको थियो ।

‘हामीले नगरपालिकाबाट पाउने सहयोग गत वर्षदेखिकै पाएका छैनौं,’ प्रधानाध्यापक लोकबहादुर महर्जनले थपे, ‘कक्षा २ भन्दा माथि पनि पढाउने भनेका थियौं । कतैबाट केही सहयोग आएन ।’ हाल नगरभित्रका ५ विद्यालयले कक्षा २–३ सम्म नेपालभाषा अध्यापन गराउँदै आएका छन् ।

बिनाकुनै थप शुल्क नेपालभाषालाई पनि पाठ्यक्रमभित्र राखेर एउटा विषयका रूपमा झन्डै ९ वर्षदेखि कक्षा सञ्चालन हुँदै आएको छ । विद्यालयले शैक्षिक सामग्री किन्न नगरपालिकाको रकम खर्च गर्ने गरेका छन् । नगरपालिकाले दिएको सहयोगबाट तलब दिन नमिल्ने भएकाले पुस्तक किन्न पनि गाह्रो हुने गरेको कक्षा ३ सम्म नेपालभाषा पढाइँदै आएको आदिनाथ माविका प्रधानाध्यापक जुजुभाइको भनाइ छ ।

उनी भन्छन्, ‘नेपालभाषा स्कुलबाट केही किताब र अन्य सामग्री मगाएका थियौं । यस वर्ष भने हामीले रुटिनमा राखेका छैनौं ।’ बजेट बन्द भए पनि भाषा प्रशिक्षण रोक्न नहुने बताउँछिन् जनसेवाकी प्रधानाध्यापक नन्द कुमारी । ‘विद्यार्थीको रुचि हेर्दा भाषा कक्षा रोक्ने इच्छा लाग्दैन,’ उनले भनिन् ।

नगरपालिकाले भने स्थानीय विषयवस्तु समेटिएको नयाँ पाठ्यक्रम निर्धारण गर्दा त्यसैमा नेपालभाषा पनि समेट्ने बताएको छ । मेयर रमेश महर्जनले सोचाइअनुसार भाषा प्रवर्द्धनका कार्य नबढे पनि आफूहरूले सक्दो प्रयास गरिरहेको बताए । नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिकीकरण कार्यक्रममा बोल्दै उनले भने, ‘पाठ्यक्रम निर्माणको काम अन्तिम चरणमा छ । रञ्जना लिपि, प्रचलित लिपि र पाठ्यक्रमका विषयमा भाषा संस्कृतिमा कार्यरत अन्य संस्थासँग पनि सहकार्य गर्ने छौं ।’

यसै शैक्षिक सत्रदेखि स्थानीय पाठ्यक्रम शिक्षण सुरु गर्ने गरी काम गरिरहेको मेयर महर्जनले बताए ।

प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०८:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्