घनश्याम खतिवडा र डिगबहादुर लिम्बू : सधैंका प्रतिस्पर्धी

माधव घिमिरे, लीलाबल्लभ घिमिरे

विराटनगर — अढाई दशकअघि घनश्याम खतिवडा र डिगबहादुर लिम्बूले मोरङको तत्कालीन लेटाङ गाविस अध्यक्षका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । एमालेका खतिवडा र कांग्रेसका लिम्बू यसपटक फेरि आमनेसामने भएका छन् ।

दोस्रो चरणमा हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य पदको निर्वाचनमा मोरङ क्षेत्र १ का यी ‘चिरपरिचित प्रतिस्पर्धी’ बीच भिडन्त हुन लागेको हो । समग्रमा यी दुई नेताबीचको प्रतिस्पर्धा यो तेस्रोपटक हो । पहिलोपटक स्थानीय निकाय, दोस्रोचोटि संविधानसभा निर्वाचन अनि यसपालि प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि उनीहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुँदैछ । २०४९ को स्थानीय निकाय निर्वाचनमा लिम्बूलाई पराजित गर्दै खतिवडा गाविस अध्यक्ष बनेका थिए । त्यसपछि २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा लिम्बूले खतिवडालाई पराजित गरेका थिए । यसपालिको प्रतिस्पर्धामा कसले कसलाई पछि पार्ला ? मोरङ १ मा उत्तिकै लोकप्रिय यी दुई नेताबीचको प्रतिस्पर्धा निकै रोचक हुँदैछ । खतिवडा वाम गठबन्धनका तर्फबाट अघि सारिएका उम्मेदवार हुन् । मोरङ कांग्रेसका सभापति लिम्बू निवर्तमान सांसद हुन् । २०७० सालको संविधानसभामा लिम्बूले खतिवडालाई झन्डै १ हजार ५ सय मतले पराजित गरेका थिए । त्यसबेला माओवादीका नेता वर्षमान पुन पनि चुनावी मैदानमा थिए । उनले तेस्रो स्थानमा चित्त बुझाउनुपर्‍यो । 

तर २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा लिम्बू माओवादीका नगेन्द्रप्रसाद धिमालसँग पराजित भए । यो क्षेत्रका मुख्य प्रतिस्पर्धी लिम्बू र खतिवडा नै हुन् । फरक राजनीतिक धारका भए पनि उनीहरूबीच धेरै कुरामा समानता छ । दुवै लेटाङ नगरपालिकाका स्थायी बासिन्दा हुन् । दुवै पूर्वशिक्षक हुन् । २०४९ र २०५४ सालमा गरी दुईपटक लेटाङ गाविस अध्यक्षमा निर्वाचित खतिवडा जितका लागि आफूले गरेको विकास नै पहिलो आधार भएको बताउँछन् । लिम्बूको सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघतर्फ सक्रियता थियो भने खतिवडा सहकारी अभियन्ताका रूपमा समेत परिचित छन् । आदिवासी जनजातिको बाहुल्य रहेको क्षेत्र १ मा जिल्लाको पूर्वपश्चिम राजमार्गदेखि उत्तरमा रहेका ४ वटा स्थानीय तह पर्छन् । केराबारी, मिक्लाजुङ गाउँपालिका तथा लेटाङ र उर्लाबारी नगरपालिका समेटिएको यस क्षेत्रमा गत स्थानीय तह निर्वाचनमा कांग्रेसले उर्लाबारी, लेटाङ र केराबारीमा विजय हासिल गरेको थियो । 

एमाले मिक्लाजुङमा विजयी भएको थियो । स्थानीय तहमा कांग्रेसको जित र क्षेत्रगत विकासमा आफूले गरेको योगदान नै विजयी बन्नका लागि उपयुक्त आधार भएको लिम्बूको भनाइ छ । 

स्थानीय तहको निर्वाचनमा वडागत परिणामलाई हेर्ने हो भने क्षेत्र नं. १ मा कांग्रेसभन्दा एमाले ५ सय ८२ मतले बढी देखिन्छ । ३७ वटा वडामा एमालेको कुल मत २४ हजार २ सय ८ छ भने कांग्रेसको २३ हजार ६ सय २६ छ । गठबन्धनको मत सुरक्षित रहे तेस्रो स्थानमा रहेको माओवादी केन्द्रको कुल ८ हजार ९ सय ६२ मत एमालेमा गाभिनेछ । यसरी कांग्रेसभन्दा वाम गठबन्धन झन्डै ९ हजार मतले अगाडि आउने आकलन गरिएको छ । 

सुरुमा यो क्षेत्र माओवादी केन्द्रको भागमा परेको थियो । तर अन्तिम समयमा आएर मोरङका ६ मध्ये ४ र ५ केन्द्रका भागमा परे । क्षेत्र १ प्रदेशसभा अन्तर्गत ‘क’ मा एमालेका लोकप्रिय नेता मानबहादुर श्रेष्ठले टिकट नपाएकाले उनका समर्थक असन्तुष्ट छन् । वाम गठबन्धनभित्रका असन्तुष्टलाई समेटदै कांग्रेस चुनाव जित्ने दाउमा देखिन्छ । यो क्षेत्र विकासको हिसाबले निकै पछाडि परेको छ । विराटनगर सदरमुकामबाट सबैभन्दा टाढा रहेको यो क्षेत्रको सिमाना इलाम र धनकुटा जिल्लासँग जोडिन्छ । समकक्षी यी २ उम्मेदवारका चुनावी एजेण्डा र प्रतिबद्धता उस्तैउस्तै छन् । दुवै नेताले क्षेत्रभित्रको चुरे पहाडलाई पर्यटकीय स्थलका रूपमा विकास गर्न चाहेका छन् । क्षेत्रमा विकास भित्र्याउन वर्षौं लाग्न सक्ने भएकाले उनीहरू दुवैले त्यस क्षेत्रका लागि विकासको मेरुदण्ड बन्न सक्ने धरान–चतरा–गाईघाट–कटारी–सिन्धुली–हेटौंडा सडकतर्फ आँखा लगाएका छन् ।

‘यो सडकलाई धरानबाट पूर्व याङशिला–केराबारी–लेटाङ–टाँडी–मधुमल्ला, झापाको दमकबाट बाहुनडाँगी हुँदै भारतसँग जोड्न सकियो भने उत्तरी मोरङको विकासमा कायापलट हुन्छ,’ उम्मेदवार लिम्बूले भने । उनले यसपटकको चुनावको प्रमुख एजेण्डा नै यो सडकलाई धरानबाट पूर्व ल्याउने रहेको बताए । वाम गठबन्धनअन्तर्गत माओवादीको साथ पाएका एमाले नेता खतिवडा यसपटक चुनाव जित्नेमा आशावादी देखिन्छन् ।

‘अघिल्लो चुनावभन्दा अहिलेको अवस्था फरक छ, गठबन्धनको धेरै मत हुन्छ,’ खतिवडाले भने, ‘त्यसैले यसपटक चुनाव हार्ने मैले सोचेको छैन ।’ बक्राहा, तेली, चिसाङ र खदम खोला नियन्त्रण दुवै उम्मेदवारका प्रमुख चुनौती हुन् । 

‘नयाँ/पुराना जो भए पनि मतदाताले विकास र समृद्धि खोजेका छन् । त्यसमा मेरो पहिचान के हो उहाँहरूलाई थाहा भइसकेको छ,’ लिम्बूले भने, ‘सांसदका रूपमा नेतृत्व गर्दै आएका विकास निर्माणका केही काम अधुरा रहेकाले तिनलाई पनि म पुरा गर्नेछु ।’

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७४ ०७:२६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

चुनावले बढाउँदै ‘चिन्ते’ रोग

अतुल मिश्र

काठमाडौं — मुलुकमा भइरहेको निर्वाचन केही व्यक्तिका लागि मानसिक तनाव/चिन्ते रोग (एन्जाइटी) को कारण बनेको छ । यति मात्र नभएर उपचारपछि निको भएका तथा उपचाररतहरूमा पुन: मानसिक समस्या देखिने सम्भावना पनि विज्ञहरूले औंल्याएका छन् ।

यसले मानसिक समस्याका रोगीसमेत थपिन सक्ने जोखिम देखिएको छ । विशेषज्ञका अनुसार चुनावअघि, चुनावताका मात्र नभएर चुनावको परिणामपछि समेत निर्वाचनले गर्दा तनावमा अत्यधिक वृद्घि हुने गरेको छ । 

हालको चुनावी प्रक्रियामा संलग्न थुप्रै व्यक्तिले मानसिक तनावको सामना गरिरहनुपरेको छ । उम्मेदवार, निजका आफन्त, साथी, समर्थकलगायतमा निर्वाचन चिन्ते रोगको कारण बनिरहेको वरिष्ठ मानसिक रोग विशेषज्ञ प्रा.डा. विद्यादेव शर्माले बताए । चुनावले मानसिक स्वास्थ्यमा पार्ने प्रभावबारे विकसित मुलुकमा अध्ययनहरू भए पनि नेपालमा हालसम्म यस्तो अध्ययन भएको छैन । ‘अन्य मुलुकमा गरिएको अध्ययन र हाम्रो अनुभवका आधारमा भन्ने हो भने हालको निर्वाचनले मानसिक असन्तुलन बढाइरहेको छ,’ मानसिक रोग विशेषज्ञ डा. निराकारमान श्रेष्ठले भने, ‘मकहाँ समेत चुनावी तनावले गर्दा उपचारात्मक सल्लाह, सुझावका लागि नेताहरू आउने क्रम हाल बढेको छ ।’ नेता मात्र नभएर कार्यकर्तामा समेत चुनावी माहोलले तनाव बढेको जनाउँदै उनले भने, ‘कति जना त औषधिको मात्रा बढाउनका लागि समेत आउने गरेका छन् ।’ 

हाल निर्वाचनमा होमिएका उम्मेदवार, पार्टीका नेता(कार्यकर्ताले दबाब र तनावका कारण पर्याप्त निद्रा लिन पाउँदैनन् । यस्तो अवस्थामा निद्राका लागि समेत मदिराको उपयोग हुन थाल्ने देखिएको छ । एक प्रमुख दलका नेताले कान्तिपुरसँग कुरा गर्दै चुनावी तनावलाई कम गर्न र निद्राका लागि राति सुत्ने बेलामा मदिरा सेवन गर्नुपर्ने अवस्था रहेको स्वीकार गरे । ‘एकाबिहानैदेखि तारन्तार फोन आउने, सबैका कुरा सुन्नुपर्ने, जितका लागि रणनीति बनाउनुपर्ने र मथिंगल खियानुपर्ने बाध्यता छ । न खाने टुंगो छ, न सुत्ने,’ उनले भने, ‘राति १२/१ बजेसम्म फुर्सदै हुँदैन ।’ उनले थपे, ‘म मात्र होइन, हाल सबैजसो दलका नेताकार्यकर्ताको दिनचर्या यस्तै छ ।’ 

विज्ञका अनुसार दिनहँु मदिरा सेवनले तनाव र डिप्रेसनको सम्भावना बढाउँछ । मदिरा सेवन गर्दाताका मानसिक रोगको औषधिले समेत काम गर्दैन । ‘निर्वाचनमा प्रत्यक्ष रूपमा सरिक भएकामा न्यूनतम ६ घण्टाको निद्रा नपुग्नु र मदिरा सेवन बढ्नुले थप मानसिक समस्या निम्त्याइरहेको छ,’ डा.शर्माले भने । उनका अनुसार चुनावी युद्घमा जितको सपना बोकेका उम्मेदवार र उनका समर्थकको उच्च आकांक्षासँगै तनावपूर्ण दिनचर्याले शारीरिक मात्र नभएर मानसिक प्रणालीसमेत गडबड हुने गरेको छ । 

विशेषज्ञका अनुसार तनावको प्रभाव व्यक्ति विशेषमा फरकफरक देखिन्छ । कोही सामान्य दबाबमा समेत धेरै तनाव लिने हुन्छन् । चुनावले गर्दा मानसिक तनाव बढ्ने गरेको अवस्थामा यसको सामना गर्न नसक्दा यसले रोगको स्वरूप लिन सक्ने औंल्याउँदै डा. श्रेष्ठ भन्छन्, ‘तनावको सामना गर्ने क्षमता हरेक व्यक्तिमा फरक(फरक हुन्छ, कोही सानो कुराले पनि विचलित हुन्छन् भने कसैले जस्तोसुकै ठूलो कुराको समेत सामना गर्छन् ।’ निर्वाचनले पार्न सक्ने नकारात्मक मानसिक प्रभाव कम गर्न विज्ञहरूले चुनावलाई सहज रूपमा एउटा स्वस्थकर खेल जस्तै लिनुपर्ने बताएका छन् । 

आफूले सक्दो प्रयास गर्ने तर जस्तोसुकै परिणामलाई सहज रूपमा स्वीकार गर्न तयार भएर यो खेलमा उत्रिनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ । विज्ञहरूले चुनावी अभियानमा सरिक नेतादेखि कार्यकर्तासम्मलाई सकेसम्म मदिरा सेवन नगर्न, राति न्यूनतम ६ घण्टा सुत्न, ढिलो राति गरिने गतिविधि नगर्न, राति फोन आफू नजिक नराख्न, चुनावी अभियानमा हिँड्दा पनि पानीको बोतल साथै राख्न र पर्याप्त पानी पिउन, ठीक समयमा स्वस्थ खाना/खाजा खान सुझाव दिएका छन् । बिहानबेलुका योग, ध्यान आदिले समेत मानसिक स्वास्थ्यलाई सबल बनाउने र चुनावी तनावलाई कम गर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ । 

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७४ ०७:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT