भोटेकोसीमा बाढी : चीनतिरका हिमताल फुटेको अनुमान

गत वर्षको अध्ययनले १० मध्ये ६ हिमताल विस्फोटको खतरामा रहेको देखाएको थियो
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौं — चीनतिरका हिमताल फुटेका कारण मंगलबार राति भोटेकोसीमा अकस्मात बाढी आएको हुन सक्ने विशेषज्ञहरूले औंल्याएका छन् । हिमताल फुटेर वा डेब्रिज (गेगर, ढुंगा, रूख बिरुवा, लेदो) सहित ठूलो पहिरो आएका कारण अकस्मात बाढी आएको हुन सक्ने उनीहरूको अनुमान छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) का तर्फबाट त्रिविको भूगोल विभागका प्राध्यापक डा.नरेन्द्रराज खनाल, इसिमोडका हिमताल विज्ञ प्रदीपकुमार मुल र चीनको कुन्मिङस्थित युनान युनिभर्सिटीकी जिन मिङ हुले गत वर्ष गरेको अध्ययनले चीनतिरका १० हिमताल विस्फोटको जोखिममा रहेको निष्कर्ष निकालेको थियो ।

‘१० मध्ये ६ वटा जतिबेला पनि विस्फोट हुन सक्ने अवस्थामा रहेको हाम्रो अध्ययनले देखाएको थियो,’ अध्ययनमा संलग्न डा. खनालले बुधबार कान्तिपुरलाई भने, ‘अहिले तीमध्येकै कुनै हिमताल फुटेको हुन सक्छ ।’ हिमताल विस्फोटले चीनको पोइक तथा नेपालको भोटेकोसी र सुनकोसी क्षेत्रमा पुग्न सक्ने क्षतिसम्बन्धी इसिमोडको अध्ययन प्रतिवेदन गत सेप्टेम्बरमा सार्वजनिक भएको थियो । उक्त प्रतिवेदन चीनतिरका हिमतालको अवस्था र त्यसले माथिल्लो तथा तल्लो तटीय क्षेत्रका मानवीय बस्ती, जलविद्युत् आयोजनालगायत ठूला संरचनामा पुर्‍याउन सक्ने क्षति सम्बन्धमा केन्द्रित छ ।  

Citizen

अध्ययनले चीनतिरका जिया लोङ को, झाङझाङबो, को जियाङगु, युमोजियानको, किजिलाको, तालाको, गालङको, गाङ झिको, पाजुको र छाउकु डेङ नामका हिमताल उच्च जोखिममा रहेको निष्कर्ष निकालेको थियो । यीमध्ये जिया लोङ को, गालङको, झाङझाङबोलगायत हिमताल उच्च जोखिममा रहेको अध्ययन प्रतिवेदनमा छ । जिया लोङ को, झाङझाङबो र कोजियाङगु पहिले पनि विस्फोट भएका हिमताल हुन् ।

अध्ययनले भोटेकोसीको उद्गमस्थल चीनतिर ७४ हिमताल पहिचान गरेको थियो । पूरै तिब्बत स्वशासित क्षेत्रमा भने १ सय २४ हिमताल पहिचान गरिएको थियो । ‘नयाँ हिमताल फुटेको पनि हुन सक्छ,’ डा. खनालले थपे, ‘अहिले नै ठ्याक्कै यही हो भन्न सक्ने अवस्था छैन, हामीले भन्दा पनि चीनतिरबाट आधिकारिक सूचना आउनुपर्ने हो ।’ यसबारे चिनियाँ पक्षले अहिलेसम्म केही सार्वजनिक गरिसकेको छैन । उक्त क्षेत्र विकट र मौसम गडबडी भइरहने भएकाले तत्काल स्थलगत अध्ययन गर्न पनि मुस्किल भएको बताइन्छ ।  

अध्ययनमा संलग्न इसिमोडका मुलले चीनतिरको क्षेत्रमा बाक्लो बादल लागेकाले भू–उपग्रह (स्याटेलाइट) का माध्यमबाट उक्त क्षेत्रको तस्बिर लिन नसकिएको बताए । अध्ययनले भोटेकोसीको उद्गमस्थलमा रहेका हिमताल जोखिममा रहेको देखाएकाले विस्फोट भएको वा पहिरोले थुनिएको बाँध फुटेर बाढीका रूप लिएको हुनसक्ने उनको आकलन छ ।

‘मैले चीनतिरका साथीहरूसँग कुरा गरिरहेको छु’, मुलले भने, ‘हिमताल विस्फोट भएको हो वा पहिरोले नदी थुनिएर एकाएक बाढी आएर हाम्रोतिर क्षति गराएको हो, अपस्ट्रिममा तस्बिर नहेरी ठ्याक्कै अहिले नै बताउन सक्ने अवस्था छैन ।’ चीनतिबाट उर्लिएको बाढीका कारण मंगलबार राति भोटेकोसी नदी र आसपासमा व्यापक क्षति भएको छ । बाढीका कारण मध्य भोटेकोसी जलविद्युत् आयोजनासँगै दर्जनौं घर डुबानमा परेका छन् । राजमार्गमा समेत क्षति पुगेको छ ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागको ‘बाढी भविष्यवाणी शाखा’का विज्ञ विनोद पराजुलीका अनुसार बाढी आउनुपूर्व भोटेकोसीमा १.८५ मिटर पानी थियो । ५ मिनेटमै पानीको तह ४ मिटर पुगेको देखिएको उनले बताए । बाढीपूर्व १ सय ६ घनमिटर प्रतिसेकेन्ड (क्युमेक) पानी रहेकामा ५ मिनेटमै बढेर ६ सय ३३ घनमिटर प्रतिसेकेन्ड (क्युमेक) पुगेको थियो । बाढी राति ९ बजे आएको हो ।

इसिमोडको प्रतिवेदनमा कुनै पनि हिमताल विस्फोट भए चीनतिरका १७ बस्ती, ५ हजार मानिस, २१ पुल र एक जलविद्युत् आयोजना ध्वस्त हुनसक्ने आकलन गरिएको छ भने तल्लो तटीय क्षेत्रको नेपालतिरको भोटेकोसी र सुनकोसी क्षेत्रको ३ हजार घर र १६ हजार मानिस प्रभावित हुने उल्लेख छ । सन् १९८१ मा पनि चीनतिरको हिमताल विस्फोट हुँदा नेपालतिरको भागमा धनजनको ठूलो क्षति भएको थियो । त्यसैले विशेषज्ञहरूले उक्त क्षेत्रलाई जोखिमयुक्त क्षेत्र भनेका छन् । ‘हामीले बाढीबाट बच्न तल्लो तटीय क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली जोड्न सुझाएका छौं,’ खनालले भने ।

प्रकाशित : असार २३, २०७३ ०७:१५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अस्पताल पुग्दा सामान्य थिए सशांक

कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौं — मंगलबार बेलुका ८ बजे ओम अस्पताल पुग्दा कांग्रेस महामन्त्री डा. सशांक कोइराला सामान्य अवस्थामै थिए । सँगै रहेका सहयोगी भरत तिवारीका अनुसार पेटमा खराबी भएका कारण अस्पताल लगिएको थियो । उनी बस्ने टोखाबाट अस्पताल आउन करिब ४० मिनेट लाग्छ । सवा ७ बजेतिरै शशांक निवासबाट निस्किएका थिए । चिकित्सकले सामान्य चेकअप गरी भर्ना गरे ।

‘अस्पताल आउँदा केही भएजस्तो थिएन, सामान्य अवस्थामै हुनुहुन्थ्यो । पेटको सामान्य खराबी भएर ल्याइएको थियो । बुधबार विस्तृत जाँच गरेर टोखा फर्कने योजना बनाएका थियौं,’ तिवारीले कान्तिपुरसँग भने, ‘सामान्य अवस्थामा भएकैले चिकित्सकले बेलुका विस्तृत जाँच नगरी भोलिपल्ट बिहान गर्ने योजना बनाएका थिए ।’

भर्ना भएका कोइराला आईसीयूकै प्राइभेट कोठामा बसेका थिए । ‘बेलुका भोक लागेर पिजा खाने भन्नुभयो । पिजा ल्याएर दियौं, त्यसपछि एक गिलास जुस पनि खानुभयो,’ तिवारीले भने । कोइरालासँग केही चिकित्सक र सहयोगी राति १ बजेसम्म कुराकानी गरेर बसेका थिए । त्यतिबेलासम्म उनलाई केही भएको थिएन । अस्पतालमा निदाउन गाह्रो होला भनेर सुत्ने बेलामा ‘सिलिपिङ टयाबलेट’ दिइएको थियो । त्यसपछि उनी निदाए । ‘म आफैं पनि राति एक–दुई पटक उठेर हेरें, घुर्दै सुतेको देखें । घुर्ने उहाँको बानी नै थियो, मस्तसँग निदाउनु भएको छ भन्ठानें,’ सँगै रहेका तिवारीले भने ।

उनका अनुसार सबै निद्रामा रहेका बेला बिहान साढे ५ बजे मात्रै नर्स कोइरालाको अवस्था बुझ्न आएकी थिइन् । त्यतिबेला कोइराला अचेत भइसकेका थिए । नर्सले चिकित्सकहरूलाई खबर गरिन् । कोइरालाले बान्तासमेत गरेका थिए । तर, कति बजेतिर बान्ता गरे कसैलाई थाहा भएन । तिवारीको अनुमानमा बिहान ३ बजेतिर बान्ता भएको हुन सक्छ । कोइरालाको स्वास्थ्यस्थिति बुझ्न बिहान साढे ५ बजेमात्रै नर्स पुगेको पुष्टि स्वयंं अस्पतालको पहिलो विज्ञप्तिले गरेको छ ।

बुधबार बिहान जारी विज्ञप्तिमा कोइराला खोकी र श्वासप्रश्वासमा असहज भई अस्पताल भर्ना भएको उल्लेख छ । अघिल्लो दिन राति सामान्य अवस्थामा रहेको रक्तचाप बिहान साढे ५ बजे ६०/४० थियो । शरीरमा अक्सिजन लेभल ६९ मात्र थियो । छातीको एक्सरे गर्दा निमोनियाँ देखियो । लगत्तै काठमाडौंमा उपलब्ध वरिष्ठ कन्सल्ट्यान्टहरूलाई बोलाइयो र भेन्टिलेटरमा राखेर उपचार प्रक्रिया सुरु गरियो । मेसिन र मेडिसिनको सहयोगमा केही सुधारोन्मुख भए पनि अस्पतालका चिकित्सकले साँझसम्म पनि स्थिति खतरामुक्त भइनसकेको बताएका छन् ।

राति किन अस्पतालबाट केयर गरिएन भन्ने प्रश्न नेता तथा कार्यकर्ताले गरेका छन् । जवाफ अस्पतालले समेत दिन सकेको छैन । कोइरालाको अवस्था गम्भीर भएर भेन्टिलेटरमा राखिएपछि मात्रै पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा, वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेललगायत नेताहरूलाई खबर गरिएको थियो । लगत्तै नेताहरू अस्पताल पुगेका थिए । सभापति देउवाले तत्काल भारत लैजाने तयारी गर्न अस्पतालसँग आग्रह गरे । उनले भारतका केही चिकित्सकसँग फोनमार्फत सल्लाह पनि गरे । अस्पतालका प्रवक्ता लव जोशीले अस्पतालबाट विमानस्थलसम्म समेत लैजाने अवस्था नरहेको सञ्चारकर्मीसँग बताएका थिए । ‘यहाँबाट विमानस्थल र दिल्ली विमानस्थलबाट अस्पतालसम्म लैजान सकिने अवस्था भयो भने एयर एम्बुलेन्सबाट लैजान सकिन्छ, यो विकल्पलाई हामीले खुला राखेका छौं,’ उनले भने । जोशीका अनुसार कोइराला–पत्नी डा. सुपात्राले भारतमा हुनेजस्तै उपचार पद्धति भएकाले ओममै राखेर उपचार गर्न आग्रह गरेकी थिइन् ।

प्रधानमन्त्री केपी ओलीले पनि कोइरालाको हुन सक्ने सबै किसिमको उपचारका लागि पहल गर्न आग्रह गर्दै सहयोग गर्न सरकार तयार रहेको बताएका थिए । ओलीले अस्पतालमै पुगेर कोइरालाको स्वास्थ्यस्थिति बुझे र केहीछिन कांग्रेस नेताहरूसँगै बसेर सम्भाव्य सबै उपचार र उपायका बारेमा छलफलसमेत गरे । भेन्टिलेटरसहितको एम्बुलेन्स नभएका कारण विमानस्थलसम्म पनि उनलाई पुर्‍याउन कठिन हुने भयो । जसका कारण नेताहरूले निर्णय लिन सकेनन् र चिकित्सककै सुझाव माने ।

नेता कोइरालाको उपचारमा काठमाडौंमा उपलब्ध १५ विज्ञ चिकित्सक टोली खटिएको छ । त्यस अतिरिक्त भारतको एपोलो अस्पतालका चिकित्सकसँग पनि अनलाइन परामर्श गरिएको छ । कोइरालाको स्वास्थ्यस्थिति जटिल रहेको खबर सामाजिक सञ्जाल र अनलाइनमा फैलिएपछि अस्पताल परिसरमा नेता तथा कार्यकर्ताको भीड बिहानैदेखि लागेको थियो । धेरैलाई यो खबरले आश्चर्यमा पारेको थियो । बहिनी नाताकी सुजाता कोइरालालाई उनी भर्ना भएको बिहान मात्रै थाहा भएको थियो । बिरामीको अवस्था हेरेपछि उनी अस्पतालबाट रुँदै बाहिरिएकी थिइन् ।

प्रकाशित : असार २३, २०७३ ००:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्