सडकमै जाँचिन्छन् बिरामी

दुई तिहाइभन्दा बढी स्वास्थ्य चौकीमा पर्याप्त जनशक्ति र स्रोतसाधन छैनन्
अगन्धर तिवारी

पर्वत — चल्तीको सडकमा छिनछिनमा सवारी हुइँकिरहन्छन् । त्यही सडकछेउ सुताइएका छन् बिरामी । हेल्थ असिस्टेन्ट गीता कुँवर उनको स्वास्थ्य परीक्षण गरिरहेकी छन् । सवारीको धुवाँ अनि धुलोको मुस्लो सोझै मुखमा आइपुग्छ ।

कुँवरले त यस्तो अवस्था वास्ता गर्नै छाडिसकिन्, बिरामीलाई भने धुलोले खपिनसक्नु पारेको प्रस्टै देखिन्छ ।  

यो कुनै घुम्ती स्वास्थ्य शिविर होइन, मुडिकुवास्थित स्वास्थ्य चौकी हो । ‘साँघुरा तीन कोठा छन् । स्टोर, ड्रेसिङ र फर्निचर राख्ने ठाउँसम्म छैन,’ कुँवरले भनिन्, ‘पाँच जना स्टाफ बस्नै मिल्दैन । भित्र कसरी बिरामी जाँच्नु ?’  स्रोतसाधन नभएकै कारण यो स्वास्थ्य चौकीले चोटपटक लागेका, सुत्केरी र गर्भ परीक्षणका लागि आउनेलाई बाहिरैबाट रिफर गरिदिन्छ ।

Yamaha

सरकारले आर्थिक वर्ष २०७०/७१ देखि मुलुकभरका उपस्वास्थ्य चौकीलाई स्तर वृद्धि गरी स्वास्थ्य चौकी बनाएको थियो । तर, तीन वर्ष बित्दा पनि स्तर वृद्धि गरिएका भनिएका जिल्लाका दुई तिहाइभन्दा बढी स्वास्थ्य चौकीलाई उपलब्ध गराउनुपर्ने सुविधा र स्रोतसाधन कागजमै सीमित छन् ।

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकअनुसार अहिलेसम्म ३६ वटा स्वास्थ्य चौकी पुरानै गाविस कार्यालय र भाडाका घरमा छन् । तिनमा दरबन्दीअनुसार कर्मचारी र सेवा उपलब्ध छैनन् ।  जनस्वास्थ्य कार्यालयका सूचना अधिकारी ऋषिराम पौडेलका अनुसार ५६ स्वास्थ्य चौकीमा २५ जना हेल्थ असिस्टेन्टको दरबन्दी अझै खाली छ । 

त्यस्तै ४२ जना अनमीको पदपूर्ति हुन सकेको छैन । ‘बर्थिङ सेन्टरका लागि ३ जना अनमी अनिवार्य आवश्यक हुन्छ,’ उनले भने, ‘धेरैजसोमा दुई जना पनि छैनन् । सेवा विस्तार भनेर मात्रै भएन, जनशक्ति र पूर्वाधार मुख्य कुरा हो ।’ चालु वर्षसम्म २५ स्वास्थ्य चौकीमा बर्थिङ सेन्टर सञ्चालनमा आए पनि सबैमा चौबिसै घण्टा सेवा दिन नसकिएको उनले बताए । 

जनस्वास्थ्यका प्रशासन अधिकृत पोषनाथ शर्माका अनुसार दरबन्दीका कर्मचारी आउन ढिलाइ भएको बताए । ‘हामीले गत वर्ष नै माग गरी पठाएका हौं,’ उनले भने, ‘अख्तियारमा उजुरी परेर एचएको पदपूर्ति रोकिएको छ । आउँदो फागुनसम्म सबै नभए पनि अधिकांश आपूर्ति हुने आशा छ ।’ २५ हेल्थ असिस्टेन्टसहित २७ अहेव, ४२ अनमी खाली रहेको उनले बताए । त्यस्तै रेडियोग्राफर, ल्याव टेक्निसियन र स्टाफ नर्स एक–एक जनाको दरबन्दी रिक्त छ ।

दरबन्दी भएका स्वास्थ्य चौकीमा पनि भवन र औषधि नहुँदा विस्तारित सेवा प्रयोगमा ल्याउन नसकिएको स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् । ‘उपचार गर्ने ठाउँ छैन । संरचना नै नभएपछि जनशक्तिले मात्रै भएन,’ थापाठाना स्वास्थ्य चौकी इन्चार्ज जनक तिवारीले भने ।  

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख फडिन्द्र बरालले सबै पूर्वाधार र जनशक्ति पदपूर्तिको काम अघि बढिरहेको बताए । ‘५ वर्षभित्र सबै स्वास्थ्य चौकीका भवन बनिसक्ने र जनशक्ति पनि व्यवस्था गर्ने मन्त्रालयको योजना आएको छ,’ उनले भने, ‘सबैमा प्रक्रिया अघि बढेको छ ।’ 


सिटामोलसमेत छैन
लमजुङ (कास)– जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थामा सिटामोलमेत पाउन छाडिएको छ । सरकारले नि:शुल्क दिनुपर्ने भनी घोषणा गरेका सबैजसो औषधिको अभाव छ ।

उदीपुरका पुरुषोत्तम जोशीले स्वास्थ्य चौकीमा नि:शुल्क औषधि नहुँदा बिरामी महँगो तिरेर सदरमुकाम तथा सहरबजारका अस्पताल धाइरहेको बताए । ‘हेल्थपोस्टमा औषधि छैन भन्छन् । बिरामीले बेंसीसहर गएर किनेका छन्,’ उनले भने । 

स्वास्थ्य संस्थामा सिटामोललगायत अत्यावश्यक औषधि सकिएको स्वास्थ्य चौकीका प्रमुखहरूले जनाएका छन् । उनीहरूका अनुसार सरकारले नि:शुल्क दिने अधिकांश औषधि दुई महिनायता आएको छैन । 

उदीपुर स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज कालिका ढकालले ज्वरो आएका बालबालिकालाई खुवाउने झोल औषधि (सिटामोल) सकिएको बताए ।  ‘बिरामी आउँछन् । औषधि दिनुपर्नेमा सम्झाइबुझाई पठाउन बाध्य छौं,’ उनले भने । अहेव राजकिशोर कुशबाहका अनुसार सरकारले दिने अधिकांश औषधि सकिएका छन् । सिटामोल, ब्रुफिन, एमोक्सिलिन, सल्फामेथोजाजोल, डोक्सिसाइक्लिन, भिटामिन बी कम्प्लेक्स लगायत २०/२२ प्रकारका औषधि सकिएको उनले बताए ।

जिल्लाका रम्घा, ईशानेश्वर, गौंडा, दुराडाँडा, चन्द्रेश्वरलगायत सबैजसो  स्वास्थ्य संस्थाका  चौकीमा औषधि सकिएको छ ।  

वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रमुख दुर्गादत्त चापागार्इँले औषधिको अभाव नभई न्यून मात्रै भएको बताए । उनले भर्खरै २६ लाख ७० हजार रुपैयाँ बराबरको औषधि खरिद गरेर ल्याएको बताए । ‘औषधि खरिद प्रक्रिया लामो भयो । एक महिना लाग्यो’, उनले भने, ‘प्रक्रियागत ढिलाइका कारण समयमा आउन सकेन ।’ गाउँगाउँमा एक साताभित्र औषधि पठाइने चापागाईंले बताए । उनका अनुसार यसले कम्तीमा ५ महिना धान्छ । ‘थप औषधि खरिदका लागि विभागमा २५ लाख माग गरेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७३ ०८:२३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँबस्ती हिउँले ढपक्कै

जनजीवन कष्टकर भए पनि बाली सप्रने आसले कृषक खुसी
कान्तिपुर संवाददाता

म्याग्दी — जिल्लाको उपल्लो भेग हिउँले ढपक्कै ढाकिएको छ । पर्यटकीय क्षेत्र महरे, घोडेपानी, खोप्रा, गुर्जालगायत स्थानका बस्तीमा बाक्लो हिउँ छ ।

दुई दिनअघि वर्षासँगै भएको हिमपातकै कारण छन्त्याल जातिको बस्ती गुर्जामा पैदल मार्ग विच्छेद भएको छ । हिउँले वृद्धवृद्धा, बालबालिका र विपन्न प्रभावित भए पनि कृषक भने खुसी छन् । सिँचाइका लागि आकासे पानीको भर रहेका उनीहरू हिउँले खेती सपार्न मद्दत गर्ने आसमा छन् । 
हिमपात भएपछि घोरेपानी–पुनहिल, खोप्रो, मुस्ताङलगायत पदमार्ग पुगेका पर्यटक रमाएको पर्यटन व्यवसायीले जानकारी गराएका छन् । ‘दुई फिटजति हिउँ परेको छ । पुनहिल आएका पर्यटक रोकिएका छन् । पैदलमार्ग पूरै अवरुद्ध छ,’ पर्यटन व्यवसायी तारा पुनले भनिन्, ‘घोडेपानी वरपरका सबै डाँडा हिमालझैं बनेका छन् ।’ 
मुस्ताङमा पनि बाक्लो हिमपात भएको छ । नदीबाहेकका सबै भूभागमा बाक्लो हिउँ जमेको स्थानीयले बताएका छन् । सडक तथा हवाई धावनमार्गमा हिउँ थुप्रिएकाले पोखरा–जोमसोम उडान अवरुद्ध छ । स्थानीयले घर वरिपरि आउजाउ गर्नै कठिन छ । जनजीवन कष्टकर भए पनि बाली सप्रने भएकाले यहाँका कृषक खुसी छन् । स्याउका बिरुवामा पालुवा लाग्ने बेला हुँदासम्म पनि पर्याप्त हिउँ नपर्दा उनीहरू चिन्तामा थिए । 
‘मुस्ताङको सबैभन्दा तलको बस्ती घाँसादेखि नै जिल्लाभरका सबै भूगोलमा बाक्लो हिउँ परेको छ,’ जिविस मुस्ताङका कार्यक्रम अधिकृत केदारसिं थापाले भने, ‘स्थानीयले घरको छतमा थुप्रिएको हिउँमा तातोपानी खन्याउँदै बेल्चाले हटाइरहेका थिए ।’
अनिकाल हट्ने आस 
मुगु– कार्कीबाडास्थित माथितुम गाउँका भीमबहादुर रावलले हिमपातकै कारण खाद्यान्न बाली सप्रिएर अनिकाल हट्ने आस गरेका छन् । तरकारी, कोदो, काउनो, चिसो, फापर, जौ, उवा, गहुँको उत्पादन बढ्ने उनले बताए । सधैं खाद्यान्न अभावमा पर्ने मुगु उच्च भेगका बस्तीमा हिमपातले खुसी ल्याएको हो । हिउँ परेकाले यस वर्ष खाद्यान्न अभाव नहुने उनीहरूको भनाइ छ ।
‘हिउँदे बाली लगाएपछि हिउँ नपर्ला कि भनेर पिरलो भइरहन्छ,’ रावलले भने, ‘यसपालि समयमै हिउँ पर्‍यो, सुबिकाल हुने भयो ।’ हिमपातले अन्नबालीमा किरा र मुसा लाग्न नदिने स्थानीयको विश्वास छ ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७३ ०८:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT