चुरे उत्खननप्रति राष्ट्रपतिको चिन्ता

गुरुयोजना मन्त्रालयमा थन्कँदा संरक्षणमा कठिनाइ
जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौं — राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले व्यवसायीको प्रभावमा सरकारले चुरे क्षेत्रबाट गिट्टी, ढुंगा र बालुवालगायतका निर्माण सामाग्री उत्खनन् गरि नदीजन्य पदार्थ निकासी फुकुवा गर्ने गृहकार्य गरिरहेकोप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै सम्बन्धित निकायलाई त्यसो नगर्न सचेत गराएकी छन् ।

सरकारले चुरे क्षेत्रको अत्याधिक दोहन भएको भन्दै २०७१ साउनदेखि गिट्टी, ढुंगा र बालुवालगायतका निर्माण सामग्री निकासी रोकेको थियो । तर वनमन्त्री शंकर भण्डारी र वातावरण मन्त्री जयदेव जोशीको सक्रियतामा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालसहित मिलेर यसअघिको निर्णयलाई उल्टाउने प्रस्ताव मन्त्रीपरिषद्मा अन्तिम चरणमा रहेको अवस्थामा राष्ट्रपति भण्डारीले बिहीबार आफ्नै निवासमा सम्बन्धित सबै सरोकारवाला निकाय र विज्ञहरुलाई बोलाएर दोहन नगरी संरक्षणमा ध्यान दिन आग्रह गरेकी हुन् ।

‘चुरेसँग हाम्रो जीवनको आधार जोडिन्छ । यो हाम्रो संस्कृति हो,’ राष्ट्रपतिले भनिन्,‘यसलाई दोहन गर्नु हुन्न ।’ राष्ट्रपतिले वनमन्त्री भण्डारी र वातावरण मन्त्री जयदेव जोशी, दुवै मन्त्रालयका सचिव, राष्ट्रपति चुरे तराई मधेस संरक्षण समितिका अध्यक्ष विजेन्द्र यादव, निवर्तमान अध्यक्ष रामेश्वर खानाल, संसदको वातावरण समितिका केहि सदस्य, विज्ञ र केहि वातावरणसँग काम गर्ने संस्थाहरूका प्रतिनिधिलाई पैसाभन्दा वातावरण महत्त्वपूर्ण भएको बताइन् ।

राष्ट्रपति कार्यालयकी विकास मामिला हेर्ने सल्लाकार विमला राई पौडेलका अनुसार राष्ट्रपति भण्डारीले वातावरण विनाश गर्दा क्षणिक फाइदा भए पनि दीर्घकालिन रुपमा वातावरणमा गरेको लगानी महत्त्वपूर्ण हुने बताइन् । उनले भनिन्,‘चुरे हामी सबैको साझा सम्पक्ति हो । अहिले हामीले यसलाई संरक्षण नगरे हाम्रा पिढीले के गर्छन् ।’

राष्ट्रपति भण्डारीले उक्त अवसरमा राष्ट्रपति चुरे तराई मधेस संरक्षण समितिले गरिरहेको काम र यसमा देखिएका समस्याको बारेमा अध्यक्ष विजेन्द्र यादवसँग जानकारी लिएकी थिइन् । यादवले समितिले तयार पारेको २० वर्षे गुरुयोजना वन मन्त्रालयमा थन्केर बस्दा काम गर्न गाह्रो भएको जानकारी गराएका थिए । यादवले उक्त अवसरमा चुरे संरक्षणका लागि दीर्घकालिन योजना अभाव, एकीकृत ऐन अभाव र नदी जन्य पदार्थको उत्खनन/संकलन तथा क्रसर उद्योग संचालनको नियमन तथा कार्यक्रम कार्यन्वयनमा समस्या रहेको प्रष्ट पारेका थिए ।

कार्यक्रम अन्तरगत तराई र चुरे क्षेत्रका ३३ जिल्लाबाट गिट्टी, ढुंगा, बालुवालगायत सामग्रीको जथाभावी उत्खनन, दोहन गर्न नपाउने व्यवस्था छ । तत्कालिन प्रधानमन्त्री सुशील कोइराला नेतृत्वको सरकारले तराई र चुरेको भूभागलाई चुरे संरक्षण क्षेत्र घोषणा गरि त्यसको क्षेत्रको व्यवस्थापनका लागि राष्ट्रपति चुरे तराई मधेश संरक्षण विकास समिति पनि बनाइएको थियो ।

वातावरण मन्त्रालयले खोला नदी किनार, राजमार्ग, पुल मठ मन्दिर, सम्पदा, निकञ्ज आरक्षणलगायतको ५ सय मिटरसम्म क्रसर सञ्चालनका साथै गिट्टी, ढुंगा र बालुवा संकलन गर्न दिन नमिल्ने प्रस्ताव गरेको हो । अहिले सरकारले ५० मिटर मात्र कायम गरेर नया निर्णय गर्ने गृहकार्य गर्दैछ ।

राष्ट्रपति भण्डारीले त्यसै अवशरमा आफ्नो कार्यालयबाट विज्ञ र स्वकीय सचिव सम्मिलित एक टोलीले २०७३ माघ ३० देखि १४ सम्म राष्ट्रपति चुरे संरक्षण कार्यक्रम अन्तरगत जिल्लाहरु मध्ये सर्लाही, धनुषा, मोरङ, सुनसरी जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा भई अवलोकन गरि प्रभाव, असर र चुनौतिका विषयलाई समेटेर तयार पारिएको संक्षिप्त निचोड बारे सम्पूर्णलाई जानकारी समेत गराएकी थिइन् ।

उक्त भ्रमण टोलीले तयार पारेको निचोडमा चुरे क्षेत्रमा र चुरेबाट बगेका नदी किनारामा अनियन्त्रित ढुंगा, बालुवा गिट्टीको उत्खनन् हुँदा वातावरण अझ जोखिम पूर्ण बन्न सक्ने देखिएकोले यसलाई सम्बन्धित निकायसँगको समन्वयमा वैज्ञानिक र दिगा अनि सुरक्षित मात्रामा संकलन र व्यवस्थापन गर्नु पर्छ भनिएको छ ।

राष्ट्रपति भण्डारी सामु वन मन्त्री भण्डारीले भने भएका सामग्रीहरुको प्रयोग गर्दा गलत नहुने कुरा घुमाउरो पारामा राखेका थिए । निवर्तमान अध्यक्ष खनालले चुरेको दोहन गर्न कुनै पनि हालतमा नहुने बताएका थिए । स्रोतका अनुसार खनालको अभिव्यक्तिलाई लिएर वन्त्री भण्डारी रिसाएका थिए । राष्ट्रपति भण्डारीले अन्त्यमा चुरे संरक्षणका लागि आवश्यक कदम चाल्न सहभागि सबैलाई आग्रह गरेकी गरिन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७३ २१:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

राप्रपा फकाउँदै प्रमुख दलहरु

बालकृष्ण बस्नेत

काठमाडौं — राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको एकता महाधिवेशन उद्घाटनको लगभग अन्तिमतिर पुगेका प्रधानमन्त्री एवं माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले मन्तव्य अवधिभर राष्ट्रियताको व्याख्या गर्दै राप्रपाको खुलेर समर्थन गरे । अन्तिमतिर त उनले आफू कम्युनिष्ट भए पनि राप्रपा भनेपछि कताकता नजिक ठान्ने गरेको बताएपछि सामुन्ने रहेको राप्रपा कार्यकर्ताबाट ताली पाएका थिए ।

‘म एक कम्युनिष्ट । विद्रोही नेता, जनयुद्धको सर्वोच्च कमाण्डर । विचार त तपाईहरु (राप्रपा)सँग नमिल्ला’, दाहालले मञ्चमा रहेका राप्रपा अध्यक्ष कमल थापालगायत नेताहरुतिर हेर्दै भने–‘विचार र एजेण्डा नमिले पनि किन हो किन राप्रपा भनेपछि नजिक हुन मन लाग्छ । सहकार्य गरुँ गरुँ लाग्छ ।’ त्यतिमात्र होइन, धन्यवाद भनेर कुरा टुंग्याउनु अघि उनको राप्रपालाई एक वाक्यमा आग्रह थियो–‘टाढा नजानुहोला ।’

गणतन्त्र आगमनपछि सुरुका दिन पानी बाराबारको सम्बन्धले हेर्ने नेताले शुुक्रवार दिउसो भने गहिरो सान्निध्यता देखाएका थिए । त्यसको एउटै कारण थियो–सरकारले अघि बढाएको संविधान संशोधन प्रस्तावमा राप्रपाको भूमिका । दाहालले उक्त प्रस्तावमा राप्रपाको समर्थन खोजेका थिए । त्यहीं उनले संसोधनले निर्वाचनको बाटो खोल्ने भएकाले त्यसमा राप्रपाको समर्थन हुने विश्वास व्यक्त गरेका थिए ।

दाहाल भन्दाअघि बोलेका एमाले अध्यक्ष एवं पूर्व प्रधानमन्त्री केपी ओलीले पनि महाधिवेशनको मञ्च आफ्नो पक्षमा भरपूर उपयोग गर्दै राप्रपाका नेतालाई आफैतिर खिचेका थिए । संविधान जारी गर्ने बेलादेखि नै राप्रपाले सुझबुझपूर्ण निर्णय गरेको, राष्ट्रियताको पक्षमा अडान राख्दै आएको भन्दै प्रशंसा पनि गरे ।

हाल चौथो राजनीतिक शक्ति रहेको राप्रपा एकिकरणपछि अझ ठूलो हुन सकोस् भनी महाधिवेशन सफलताको शुभकामना दिएका थिए । आफू नेतृत्वको सरकारका बेला सहकार्य गरेको प्रसङ्ग झिक्दै अध्यक्ष ओलीले राप्रपाको राम्रो कामको दृष्टिले पनि उक्त कार्यकाल ‘स्वर्णकाल’ को रुपमा चित्रण गरेपछि कार्यकर्ताले तालीले स्वागत गरेका थिए । ‘यही रुपमा सही नीति, सिद्धान्त बोकेर अघि बढिरहे राप्रपाले आउदा चुनावमा एमालेबाहेक अरु पार्टीलाई धक्का दिन सक्छ’, ओलीले सँगै मञ्चमा रहेका कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवालाई भने आलोचनाको शब्द निकाल्दै भने, ‘राष्ट्रियताबारे कांग्रेस अलमलमा छ । एउटा गीतमा भने जस्तो जाउ, कता जाउ भनी अलमल गर्ने नि पार्टी हुन्छ । राप्रपा जस्तो अडान हुनुपर्छ ।’

कांग्रेस र माओवादीसहितको सरकारले दर्ता गरेको संविधान संशोधन देश, जनताको विरुद्ध रहेको दावी गर्दै उनले कुनै हालतमा पारित गर्न नदिने बताएका थिए ।

राप्रपालाई फकाउने काममा कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा समेत पछि परेनन् । तुुलनात्मक रुपमा छोटो बोलेका देउवाले आफू पहिलोपल्ट प्रधानमन्त्री भएका बेला राप्रपा अध्यक्ष थापा र अर्का बरिष्ठ नेता पशुपतिशम्सेर राणा दुवै मन्त्री रहेको प्रसङ्ग झिके । ‘फेरी पनि एकै क्याविनेटमा काम गर्न पाऊँ’, देउवाले सत्ता समिकरणको प्रस्ताव समेत राखेपछि मञ्चको माहोल नै मोडिएको थियो ।

एमाले बाहेक अरु दललाई धक्का दिन राप्रपालाई दिएको शुभकामनाको जवाफ पनि देउवाले दिएका थिए । ‘जुहारी खेले जस्तो भयो । ओलीजीले बोलिहाल्नुभयो । मैले पनि बोल्नैपर्‍र्यौ’, उनले चुनावको प्रसङ्ग राख्दै भने–‘राप्रपाले सबभन्दा बढी भोट झापाबाटै पाएको छ । ओली जी होस गर्नुहोला है ।’

देउवाले चुनावका लागि मधेशको असन्तुष्टी सम्बोधन गर्नैपर्ने जिकिर गरे । त्यसका लागि संसोधन विधेयक पास गर्नुपर्ने उनको सुझाव थियो ।

स्थानीय चुनाव घोषणा चाँडै : प्रधानमन्त्री
प्रधानमन्त्री दाहालले संसदमा रहेको संविधान संसोधन विधेयकबारे सहमति जुटाएर स्थानीय तहको चुनाव घोषणा चाँडै गर्ने बताए । ‘संविधान कार्यान्वयन गर्ने आधार चुनावले मात्र दिन्छ । अरु विकल्पै छैन’, एमाले, मधेशी मोर्चा र अन्य दलहरुसँग समेत छलफल भइरहेको जानकारी दिंदै दाहालले भने–‘निर्वाचनका लागि राप्रपाले सकरात्मक सहयोग गर्ने अपेक्षा राखेको छु ।’

राप्रपा अध्यक्ष कमल थापाले निर्वाचनको मिति तत्काल घोषणा गर्न दाहालसमक्ष माग गरेका थिए । दाहाल भन्दा पछि बोलेका थापाले भने–‘मैले त प्रधानमन्त्री ज्यूले अहिले यही मञ्चमा मिति घोषणा गर्नुहुन्छ भन्ने सोचेको थिए । यहाँ नभएपनि एक/दुई दिनमै मिति घोषणा गर्नुस् । त्यसमा साथ र सहयोग गर्ने पहिलो दल राप्रपा नै हुनेछ ।’ उनले संशोधन विधेयकमा रहेका केही बुँदा भने राष्ट्रियताका दृष्टिले आपत्तिजनक रहेकाले अहिलेकै रुपमा त्यसलाई पास गराउन आफ्नो सहयोग नहुने प्रष्ट पारे । ‘संसोधनमा पुनरावलोकन गरौं, उपाय निस्कन सक्छ’, उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७३ २१:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT