राष्ट्रसंघको प्रस्तावमा पर्‍यो चीनको 'वान बेल्ट वान रोड ' परियोजना

कमलदेव भट्टराई

नयाँ दिल्ली — भारतले आफूसँग कुनै परामर्श नगरेको तथा आफ्नो सार्वभौसत्तालाई ख्याल नगरिएको भनी चीनसँग लगातार उठाउँदै आएको 'वान बेल्ट वान रोड ' परियोजनालाई पहिलोपटक राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषदको एक प्रस्तावमा उल्लेख गरेको छ । राष्ट्रसंघको प्रस्तावको बारेमा भारतले भने आफ्नो औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरिनसकेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरुले बताएका छन् ।

भारतले आफूसँग कुनै परामर्श नगरेको तथा आफ्नो सार्वभौसत्तालाई ख्याल नगरिएको भनी चीनसँग लगातार उठाउँदै आएको 'वान बेल्ट वान रोड 'परियोजनालाई पहिलोपटक राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषदको एक प्रस्तावमा उल्लेख गरेको छ । राष्ट्रसंघको प्रस्तावको बारेमा भारतले भने आफ्नो औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरिनसकेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरुले बताएका छन् । चीनले भने यसलाई आफ्नो परियोजनाबारे अन्तर्राष्ट्रिय सहमति जुटेको रुपमा प्रस्तुत गरेको छ ।

सो मेगा परियोजना अन्तर्गत बहुचर्चित चाइना-पाकिस्तान इकोनोमिक करिडोर पनि पर्दछ । सो परियोजना विवादित भूमी काश्मीबाट हुँदै जाने भएकाले भारतले चीनसँग उच्च तहमा पटकपटक यो विषय उठाइरहेको छ । भारत यसलाई आफ्नो सार्वभौसत्ता माथिको आक्रमण भएको बताइरहेको छ तर चीन र पाकिस्तानले भने यसलाई अगाडि बढाइरहेका छन् । हिन्दुतान टाइम्सले प्रकाशित गरेको समाचारमा राष्ट्रसंघको यो निर्णयले परिस्थितिलाई झन् जटिल बनाउन सक्ने उल्लेख गरिएको छ ।

राष्ट्रसंघको अफगानिस्तानस्थित मिसनको अवधि बढाउने सम्बन्धी सुरक्षा परिषदको प्रस्तावमा सो उल्लेख गरिएको हो । सो प्रस्तावले यस क्षेत्रका मुलुकहरुलाई क्षेत्रीय आर्थिक सहयोगको प्रक्रियालाई सुदृढ पार्न र क्षेत्रीय कनेक्टीभिटी व्यापार तथा पावबहनका लागि कदमहरु चाल्न आग्रह गरेको छ ।

‘यस क्षेत्रका देशहरुलाई क्षेत्रीय विकासका पहलहरु जस्तो सिल्क रोड इकोनोमिक वेल्ट र एक्काइसौं शताब्दीको वेल्ट एण्ड रोड परियोजनाहरुलाई अगाडि बढाउन आग्रह गर्दछौं,’ सो प्रस्तावमा भनिएको छ । त्यसैगरी सो परियोजनमा तुर्किमिनास्तन-अफगानिस्तान-पाकिस्तान-इन्डिया पाइप लाइनको तथा अन्य ठूला कनेक्टीभिटी तथा विकासका परियोजनाबारेमा पनि उल्लेख गरिएको छ । सो प्रस्तावमा सो परियोजनलाई अगाडि बढाउन अन्तर्राष्ट्रिय पहल सुदृढ बनाउन आवश्यक भएको बताइएको छ ।

प्रस्तावमा सो उल्लेख गरेपछि संयुक्त राष्ट्र्रसंघका लागि चीनका स्थायी दूतले राष्ट्रसंघको प्रस्तावका पहिलोपटक सो प्रस्ताव उल्लेख गरेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरुले उल्लेख गरेका छन् । उनले सो प्रस्तावलाई स्वीकार्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा एक किसिमको सहमति देखिएको समेत दाबी गरेका छन् । उनले आगामी मे महिनामा यसै परियोजनाबारेमा बेइजिङमा हुन लागेको सम्मेलनको लागि यसले सकारात्मक वातावरण सिर्जना गरेको समेत बताएका छन् ।

चीनले सोही परियोजनालाई अगाडि बढाउनका लागि आगामी मे महिनामा एक दर्जनभन्दा बढी विश्वका नेताहरुलाई सो कार्यक्रममा बोलाउने तयारी गरिरहेको छ । सो सम्मेलनमा चीनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई समेत आमन्त्रण गरेको छ तर उनी सहभागी हुने छैनन् ।

चीनले वेल्ट एण्ड रोड परियोजनामा हस्ताक्षर गर्न नेपाललाई आग्रह गरिरहेको छ । तर नेपालले भने त्यसको पर्याप्त तयारी गरेको छैन । आगामी हप्ता हुने प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको चीन भ्रमणको समयमा यसमा हस्ताक्षर हुने हो अथवा होइन भन्ने यकिन भइसकेको छैन ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७३ १०:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

समाजसँग जोड्ने शिक्षा

जगदीश्वर पाण्डे

मनिता प्रधान श्रेष्ठ ६ वर्षअघिसम्म इचंगुनारायणस्थित बालविकास माध्यमिक विद्यालयकी सामान्य विद्यार्थी मात्र थिइन् । तर, अहिले उनको परिचय जुडोकी चर्चित खेलाडीका रूपमा छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा समेत उनले नेपाललाई पदक दिलाइसकेकी छन् । अहिले १० कक्षामा पढ्ने उनी पढाइसँगै खेलजीवनलाई पनि अघि बढाइरहेकी छन् ।

०००
राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका कप्तान पारस खड्का स्कुल पढ्दा फुटबल, बास्केटबल र क्रिकेट खेल्थे । उनी पढाइमा पनि कमजोर थिएनन् । खेलले पढाइलाई कुनै असर गरेन । दुवैलाई सँगसँगै लगे । उनी अहिले नेपालका सर्वाधिक लोकप्रिय खेलाडीमा पर्छन् । पढाइमा मात्र लागेको भए, सायद उनी सफलताको यो शिखरमा पुग्ने थिएनन् होला ।
०००
नयाँबजार काठमाडौंकी प्रकृति नकर्मी आफ्नो कविता संग्रह ‘द ग्लास हाउस’ किताब लिएर गत महिना बजारमा आइन् । उनी ग्यालेक्सी पब्लिक स्कुल हँुदै अहिले ट्रिनिट्री कलेजमा अध्ययनरत छिन् । पढाइका साथै उनले आफ्नो ध्यान अतिरिक्त क्रियाकलापमा लगाइन् र कविता संग्रह नै प्रकाशित गराइन् ।
०००
यी तीन व्यक्ति पाठ्यपुस्तकमा मात्र सीमित भएनन्, अतिरिक्त क्रियाकलापमा समेत सहभागी भए । त्यही अतिरिक्त क्रियाकलापले उनीहरूलाईसफल बनाएको छ । मनिता र पारस चर्चित खेलाडी भएका छन् भने प्रकृति कवयित्री रूपमाउदाएकी छन् ।
हाम्रो समाज त्यस्तो पनि थियो, जहाँ पाठ्यपुस्तक अध्ययनबाहेकमा सहभागी हुनुलाई समय बर्बाद गरेको मानिन्थ्यो । पढाइलाई जोड दिने विद्यालय खोजी खोजी अभिभावकहरू छोराछोरीलाई पठाउने गर्थे । सानालाई डाक्टर, इन्जिनियर होस् भनेर आशिष दिइन्थ्यो । पढाइ, त्यसमाथि पनि पाठयपुस्तकमै जोडदिनुपर्छ भनिन्थ्यो ।
समाजमा परिवर्तन आएसँगै अभिभावकमा पनि पढाइप्रतिको दृष्टिकोणमा परिवर्तन आएको पाइन्छ । अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि पढ्नु बराबर हो भन्ने सोचको विकास हुन थालेको छ । सरकारले समेत अतिरिक्त क्रियाकलापसम्बन्धी विषयलाई प्राथमिकता दिएको छ । शिक्षा नियमावलीमा समेत अतिरिक्त क्रियाकलापलाई समावेश गरिएको छ । नियमावलीको अन्तिम मस्यौदामा विद्यालयले विद्यार्थीको सिर्जनात्मक प्रतिभाको विकास र पठनपाठनलाई प्रभावकारी बनाउन अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्नेछ भन्ने उल्लेख गरिएको छ । अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रममा शिक्षक तथा विद्यार्थी दुवैले भाग लिनुपर्ने र अपांगता भएका विद्यार्थीलाई समेत समावेश गराउनुपर्ने नियमावलीमा उल्लेख छ ।
नियमावलीमा विद्यालयमा राष्ट्रियताको भावना जगाउने, मनोरञ्जनात्मक तथा राष्ट्रिय संस्कृति वा कलाप्रति अभिरुचि बढाउने किसिमका नाटक, नृत्य र लोक संगीतको अभ्यास तथा प्रतियोगिता गर्ने भनिएको छ । विद्यार्थीहरूमा सामाजिक सेवा र वातावरण संरक्षणप्रति चेतना बढाउने कार्यक्रम गर्नुपर्ने हुन्छ । शिक्षण संस्था, सामुदायिक स्थलको सरसफाइ र संरक्षण, विद्यालय बगैंचा, करेसाबारीको निर्माण, वृक्षरोपण, साक्षरता कार्यक्रममा सहभागी गराउनुपर्नेछ । यस्ता कार्यमा प्रोत्साहित गराउनुपर्छ । स्काउट, जुनियर रेडक्रसजस्ता संस्थाका इकाई खोल्न प्रोत्साहित गर्नुपर्ने हुन्छ । स्काउटले विद्यार्थीको आत्मबल बढाउँदै समाज चिनाउन मद्दत गर्छ ।
विद्यार्थीलाई चित्रकला, हस्तकला प्रतियोगिता, वाद्यवादन, नृत्य, नाटक, वक्तृत्वकला, हिज्जे, खेलकुद, साहित्यिक कार्यक्रममा सहभागी गराउनुपर्ने हुन्छ । विद्यालयले प्रत्येक शुक्रबार दैनिक पठनपाठन सकेपछि विद्यार्थीलाई अतिरिक्त क्रियाकलापमा अनिवार्य रूपमा सहभागी गराउनुपर्ने शिक्षा नियमावलीमा उल्लेख छ ।
जिल्ला शिक्षा कार्यालयले विद्यार्थीको सहभागितामा नियमित रूपमा विभिन्न विधामा जिल्ला स्तरीय प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नुपर्नेछ । विद्यालयले अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न आवश्यकताअनुसार समिति गठन गर्न सक्नेछ । नियमावली बनाउन मुख्य भूमिका निर्वाह गरेका शिक्षा मन्त्रालयका सहसचिव हरि लम्साल भन्छन्, ‘विद्यार्थीले पढेर र परीक्षामा लेखेर मात्र हुन्न । उनीहरूले व्यवहारमा पनि आफ्नो क्षमता देखाउन सक्नुपर्छ ।’ विद्यार्थीको व्यावसायिक ज्ञान, सीप र धारणालाई विकास गर्न अतिरिक्त क्रियाकलापलाई जोड दिइएको लम्सालले बताए । उनले अतिरिक्त क्रियाकलापले विद्यार्थीलाई समाजसँग जोड्ने बताए ।
०००
बाल विकास माध्यमिक विद्यालयकी प्रध्यानाध्यापक मैयाँदेवी मल्लले स्कुलमा विद्यार्थीहरूले पढाइबाहेक अन्य अतिरिक्त क्रियाकलापमा भाग लिइरहेकामा खुसी व्यक्त गरिन् । ‘जिल्ला वा अन्य स्रोत केन्द्रको बैठकमा जाँदा पहिले हाम्रो स्कुलको कुनै कुरा हँुदैनथ्यो । तर, आज हरेक बैठकमा तपाईंको स्कुल राष्ट्रिय खेलाडीले भरिएको छ हैन भनेर मलाई सोध्ने गर्छन्,’ उनले भनिन् । मल्लले आफ्नो विद्यालयबाट उत्कृष्ट जुडो खेल्ने १४ बालबालिकालाई छात्रवृत्ति प्रदान गरेको पनि बताइन् । प्रशिक्षक सूर्यनारायण श्रेष्ठ पढाइबाहेक अतिरिक्त क्रियाकलापले विद्यार्थीको भविष्य नै उज्ज्वल हुने बताए । उनले भने, ‘उदाहरणका लागि मनितालाई नै हेर्नुहोस् । पहिला उनलाई कसैले चिन्दैनथे, जब उनी जुडो खेलेर उत्कृष्ट भइन्, अहिले उनी सबैको वाहवाहकी पात्र बनेकी छन् ।’ कक्षा ९ मा पढ्दै गरेकी प्रकृति आङ्देम्बे कविता लेख्छिन् । कवितालाई रोमाञ्चक रूपमा प्रस्तुत गर्ने खुबीसमेत भएकी उनको निचोड छ, ‘कविता लेख्न थालेपछि पढाइ अझ राम्रो हुन थाल्यो ।’ ‘कविता लेख्दा विम्ब, प्रतिविम्ब आवश्यक पर्छ । त्यसमा पनि मिठास ल्याउनुपर्‍यो । त्यसका लागि शब्दकोषदेखि अन्य थुप्रै कुरा मिहिनेत गरेर पढ्नुपर्छ । जसले गर्दा दैनिक पढाइमा समेत मद्दत पुर्‍याएको छ,’ उनले भनिन् । कविहरू सरिता तिवारी, उपेन्द्र सुब्बा, मनु मञ्जिल, स्वप्निल स्मृति, विप्लव ढकाल, विप्लव प्रतीक, सरस्वती प्रतीक्षा, सीमा आभास, भूपिन, बुद्धिसागरलगायत अधिकांशले विद्यालयकालदेखि नै साहित्य यात्रा सुरु गरेका हुन् । कवि तथा उपन्यासकार बुद्धिसागर विद्यार्थीमा अतिरिक्त क्रियाकलाप महत्त्वपूर्ण रहेको मान्छन् । उनी भन्छन्, ‘मैले स्कुल पढ्दै गर्दा जासुसी उपन्यास पढ्थें र एउटा त लेखें पनि । अन्य उपन्यासहरू पनि पढें । अहिले आएर हेर्दा मेरो लेखाइको जग त्यही हो जस्तो लाग्छ ।’ उच्च माध्यमिक विद्यालय संघ नेपाल (हिसान) का अध्यक्ष रमेश सिलवाल पनि पढाइ मात्रै सबै कुरा नभएको बताउँछन् । ‘विद्यार्थीमा अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि आवश्यक पर्छ । त्यसैले मैले त्यसलाई ध्यानमा राखेर खेलाडीलाई आफ्नो कलेज (गोल्डन गेट) मा छात्रवृत्ति दिएको हुँ,’ उनले भने । समाजका विभिन्न विषयलाई अतिरिक्त शिक्षाका रूपमा विद्यार्थीले सिक्दा उनीहरू समाजसँग जोड्ने काम गर्छ । अतिरिक्त क्रियाकलापमा सबैले जोड दिन आवश्यक छ । सरकारी तहबाटै त्यस विषयमा ध्यान दिए प्रकृति, मनिता र पारसजस्ता प्रतिभाहरू स्कुलबाटै प्रस्फुटन हुनेछन् ।


प्रकाशित : चैत्र ७, २०७३ १०:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT