विवेकशील र साझाको ‘मौन गति’

बसन्त बस्नेत

काठमाडौं — फागुन १७ गते बीबीसी नेपाली रेडियो सेवा छाडेको अर्को महिना साझा पार्टी खोल्दै गर्दा संयोजक रवीन्द्र मिश्रले विवेकशील नेपाली दलसित एकता गर्लान् भन्ने कमैले ठानेका थिए।

सहकार्यका एकाध प्रयासपछि विवेकशील नेताहरूले कान्तिपुरसँग मुखै फोरेर भनेका थिए, ‘रवीन्द्रजीले त हामीलाई युवा संगठनजस्तो पो ठान्नुभएको रहेछ। यस्तोमा एकता हुन सक्दैन।’ त्यही विवेकशील दलसँग मिश्रले बुधबार पार्टी एकता गरेका छन्। एकीकृत पार्टीको नाम विवेकशील साझा पार्टी राखिएको छ। पार्टीका बैठकहरू मिश्रले अध्यक्षता गर्ने सर्तमा उनी र विवेकशील अध्यक्ष उज्ज्वल थापा दुवै अब सहसंयोजक बन्ने भएका छन्। दुवै नेताहरूले समृद्ध नेपालका लागि भरपर्दो वैकल्पिक शक्ति बनाउने संकल्पसमेत गरे।

विवेकशील र साझा पार्टीबाट १७–१७ गरी ३४ जनाको नयाँ केन्द्रीय समिति घोषणा गरिएको छ। आठ सदस्यीय केन्द्रीय संयोजन समितिमा मिश्र, थापासहित मुमाराम खनाल, अनुषा थापा, गोविन्दनारायण तिमल्सिना, निरूपमा यादव, रमेश पौडेल र सूर्यराज आचार्य सदस्य छन्। केन्द्रीय सदस्यहरूमा ओमप्रकाश अर्याल, किशोर थापा, प्रकाशचन्द्र परियार, रञ्जु दर्शना न्यौपाने, रमेश महर्जन, शोभा शाक्य, सरोज धिताललगायत छन्। ३४ सदस्यीय केन्द्रीय समितिलाई महाधिवेशनसम्ममा ५१ पुर्‍याउन सकिने पार्टीले जनाएको छ। पार्टीको चुनाव चिह्न तराजु हुनेछ। 

रोचक त के छ भने मिश्रसँग सहकार्य प्रस्ताव गर्ने प्रयासमा रहेको अर्को ‘वैकल्पिक दल’ नयाँ शक्ति पार्टी डेढ वर्षयता संघीय समाजवादी फोरमसँग निरन्तर एकता प्रयासपछि केही तिक्तता बोकेर पछि हटेको छ। मिश्र र थापाले राजधानीको बुद्धनगरमा एकता गरेकै दिन त्यसैको छेउ क्वालिटी ब्यांक्वेटमा सुरु नयाँ शक्ति भेलामा फोरम पक्षले आफ्ना नेतालाई होच्याउने किसिमको व्यवहार गरेपछि एकता प्रयास धकेलिएको टिप्पणी यसका नेताहरूले गरे। एक वर्षयता संयुक्त वक्तव्यमा हस्ताक्षर गर्दै आएका बाबुुराम भट्टराई र उपेन्द्र यादवले आन्तरिक तनाव झेल्न नसकेर हाललाई ‘एकताका लागि ढोका खुलै राख्ने, तर वार्ता स्थगित गर्ने’ निर्णय यसै साता गरे। यी दुवै दलले भर्खरैको स्थानीय चुनावमा संयुक्त उम्मेदवारी घोषणा गर्दै एउटै चुनाव चिह्न मसाल लिएर लडेका थिए। पछिल्लो एक वर्षयता उनीहरू एउटै लेटरप्याडमा संयुक्त वक्तव्य निकाल्ने, प्रधानमन्त्रीलाई सँगै भेट्न जाने, एकअर्काका कार्यक्रममा ऐक्यबद्धता जनाउन पुग्ने गरिरहेका थिए। नयाँ शक्तिको बुधबारै सुरु संघीय परिषद् बैठकमा भट्टराईले पेस गरेको राजनीतिक प्रतिवेदनमा सहरी जनमत विकल्प खोज्न उत्सुक देखिएको ठहर गरिएको छ। भट्टराईले स्थानीय चुनावमार्फत आफ्नो पार्टी भरपर्दो वैकल्पिक शक्तिका रूपमा जनताबाट अनुमोदित हुन नसकेको स्वीकार गर्दै हारलाई स्वाभाविक रूपमा लिनुपर्ने, अब नयाँ योजना ल्याउनुपर्ने प्रस्ताव गरे।

नयाँ शक्ति–फोरम एकता भाँडिँदै गर्दा हुन नसक्ने भनिएको ‘साझा–विवेकशील’ एकताचाहिँ कसरी हुन सक्यो त? एक साताअघि मिश्रले टीट गरेका थिए, ‘कहिलेकाहीँ मौनतामा तीव्र गति हुन्छ। म ‘एउटा मौनता’ मा त्यस्तै गति देखिरहेको छु।’ मंगलबार साँझ उनैले अर्को टीट गरे, ‘साँच्चिकै त्यो गति देखिएको छ।’ साझा र विवेकशीलसँग दुई चरणको स्थानीय तह चुनाव लडेको मिश्रित अनुभूति रह्यो। पहिलो चरणको चुनावमा राजधानी सहरमा दुवै पार्टीका उम्मेदवारले एमाले र कांग्रेसपछि उल्लेख्य मत पाए। ललितपुर, भक्तपुरमा पनि त्यस्तै रह्यो। निर्वाचन आयोगले राष्ट्रिय दलको मान्यता प्राप्त गर्न थ्रेसहोल्ड निर्धारण गर्नु र दोस्रो चरणको चुनावमा राजधानीबाहिर दुवैले खासै प्रभाव छाड्न नसक्नु यो एकताका लागि कारक पक्ष देखिन्छन्।

‘हामीलाई पार्टी खोल्ने बेला तपार्इंहरू किन जन्मेको? तपाईंहरूको आइडियोलोजी के हो भनेर खुबै सोधियो,’ मिश्रले भने, ‘पहिले जति पनि दलहरू खुले, आन्दोलनको दौरान खुलेकाले तिनको आदर्श थियो। परम्परागत राजनीति गर्ने नेताहरू त्यस बेला अधिकार स्थापित गर्न लड्नुभएको थियो तर समृद्धिको नेतृत्व गर्नुभएन। हामी समृद्धिको नेतृत्व गर्न जन्मिएका हौं।’ मिश्रले आफ्नो पार्टी ‘सेन्टर टु लेफ्ट’ अर्थात् ‘वाम झुकाव राख्ने मध्यमार्गी’ रहने बताए। मिश्रले यसो भन्दै गर्दा अर्का नेता उज्ज्वल थापाले भने आफ्नो पार्टी वाम वा दक्षिणपन्थी नभई ‘अग्रगामी’ (फरवार्ड) पार्टी रहेको तर्क गरे।

थापाले नेपाल विश्वको केन्द्रविन्दु बन्ने क्षमता राख्न सक्ने देश भए पनि खराब राजनीतिक संस्कारले रोकिरहेको बताए। ‘उत्तरको छिमेकी चीन विश्वको ठूलो अर्थतन्त्र बनिसकेको छ, अब १२ वर्षभित्र महाशक्ति बन्नेवाला छ,’ थापाले भने, ‘दक्षिणको छिमेकी भारत विश्वको तेस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बन्नेछ, यी दुईको बीचमा हामीले सम्भावनाका अनेकन ढोका खोल्नुपर्नेछ। हामीले चाह्यौं भने नेपाललाई केन्द्रविन्दु बनाउन सक्छौं। त्यसका लागि असल राजनीतिक संस्कार र तत्परता चाहिन्छ।’ आफूलाई वैकल्पिक जिकिर गर्ने दुई नयाँ पार्टीहरूको ‘मौन गति’ ले बुधबारदेखि साझा बाटो पाएको छ। उनीहरूले देखाएको लक्ष्य हासिल हुने/नहुनेचाहिँ तिनकै चालढाल र मूलधारका पार्टीहरूको कार्यशैलीमा निर्भर रहने देखिन्छ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७४ ०७:३३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘यो त हदै भयो देउवाजी’

बसन्त बस्नेत

काठमाडौं — प्रधानमन्त्री बनेको डेढ महिना नाघ्दासम्म मन्त्री छान्न नसकेको भन्दै माओवादी केन्द्र अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको आलोचना गरेका छन्।

कांग्रेस–माओवादी केन्द्र गठबन्धन सरकारको नेतृत्व गरिरहेका देउवालाई आइतबार बिहान भेट्दै सत्तासाझेदार दाहालले यस्तो रोष प्रकट गरेका हुन्। पेरिसडाँडास्थित माओवादी मुख्यालयमा सञ्चारकर्मीसँग दाहाल आफैंले यो प्रसंग खुलाएका हुन्।

‘यो त हदै भयो देउवाजी, जनताका सामु लाजैमर्दो भयो,’ आफूले प्रधानमन्त्रीलाई भनेको संवाद उद्धृत गर्दै दाहालले भने, ‘अझै कति पर्खने? कांग्रेसका मन्त्री छान्न नसक्ने हो भने हाम्रा भए पनि बनाऔं।’ देउवाले कहिले कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति त कहिले अरू नै बहाना बनाएर मन्त्रिपरिषद् विस्तार पन्छाउँदै आएको दाहालले आरोप लगाए। उनले सोमबार मन्त्रिपरिषद् विस्तार गर्न देउवा सकारात्मक रहेको भन्दै अरू पर्खन नसकिने चेतावनी दिए।
देउवा र दाहालबीच सरकार विस्तारलाई लिएर बालुवाटार र लाजिम्पाटमा पटक–पटक भेट भइसके पनि अनिर्णीत रहँदै आएका छन्। माओवादी केन्द्रले आफ्नोतर्फबाट बनाइने मन्त्रीको सूची तयार रहेको दाबी गर्दै कांग्रेसलाई सार्वजनिक रूपमै दबाबको रणनीति लिएको छ। मन्त्रिपरिषद् विस्तारमा ढिलासुस्ती गरेको भन्दै उनकै दल कांग्रेसभित्र समेत देउवाको चर्को आलोचना भएको छ। 
प्रधानमन्त्री नै सुस्त भइदिँदा सरकारको प्रभावकारिता नदेखिएको बताउँदै कांग्रेस केन्द्रीय सदस्यहरूले तत्काल मन्त्रिपरिषद् विस्तार गर्न पार्टी बैठकमार्फत प्रधानमन्त्रीलाई दबाब दिएका छन्। केन्द्रीय सदस्य प्रदिप पौडेलले भने, ‘सरकारले गति लिन नसकेको उदाहरण क्याबिनेट विस्तारमा ढिलाइ हो, सरकारको गतिशीलता यस्तै र सुस्त ढंगले चल्ने हो भने पार्टीलाई समाप्त पार्ने काम हुन्छ।’ 

फेरि प्रत्यक्ष राष्ट्रपति !
शान्ति प्रक्रिया सुरु भएदेखि संविधानसभा अवधिभर माओवादीले आक्रामक रूपमा उठाएको प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपतिको मुद्दा फेरि उठाउने भएको छ। साउन २ गतेदेखि शनिबारसम्म जारी माओवादी केन्द्र सचिवालयको विस्तारित बैठकले दोस्रो संविधानसभाकालमा फेरिएको शक्ति सन्तुलनका कारण गतिरोध तोड्न यो मागमा सम्झौता गर्नुपरे पनि राजनीतिक अस्थिरता तोड्न पुरानै माग ब्युँताउने निर्णय गरेको हो। अध्यक्ष दाहालले भने, ‘२००७ देखि ०१७ सालसम्म कुनै पनि सरकारले पूरा कार्यकाल काम गर्न पाएनन्। पञ्चायतमा राजाले कुनै सरकारलाई पनि पाँच वर्ष काम गर्न दिएनन्। २०४७ पछि बहुदलकालभरि यस्तै रह्यो। गणतन्त्रका १० वर्षमा १० वटै सरकार आउने हो भने कसरी स्थिरता र विकास हुन्छ?’
राजा र विदेशी शक्तिले त्यस बेला बलियो सरकार नचाहेको विगत अझै दोहोरिन खोजेको भन्दै दाहालले संविधान संशोधन विधेयक परिमार्जन गरी माओवादीले यो बहस अघि बढाउने बताए। तर यही माग राखेर संघर्ष भने नगर्ने उनको प्रस्टीकरण थियो।
‘प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति र संसद्ले चुनेको प्रधानमन्त्री पहिलो संविधानसभाले अनुमोदन गरेको थियो, तर कांग्रेस र एमाले पुरानो प्रतिबद्धताबाट पछि हटे,’ दाहालले आरोप लगाए, ‘गाउँपालिका जित्नसमेत ५/६ करोड खर्च भएको देखियो, प्रदेश र संघमा झन् के होला? धनी, तस्कर, भ्रष्टले मात्रै जित्ने चुनाव अमेरिकी र हिन्दी सिनेमामा हेर्न पाइन्थ्यो, हाम्रोमा त्यही दिन आयो। अब पार्टी नै चुनाव लड्ने पूर्ण समानुपातिक पद्धतिमा जाऔं।’
दाहालले स्थानीय चुनावबाट आफ्नो पार्टीले पाएको मतलाई बाबुराम भट्टराईको नयाँ शक्ति र मोहन वैद्य नेतृत्वको क्रान्तिकारी माओवादीले पाएको मतसित घुमाउरो किसिमले तुलना गर्दै अब एकता गर्नुपर्ने तर्क गरे। बैठकमा पेस भएको प्रस्ताव पढ्दै उनले माओवादी केन्द्र मूलधार र वैकल्पिक शक्ति दुवै रहेको दाबी गरे। ‘माओवादी केन्द्र नै माओवादी धारको मूलशक्ति रहेको तथ्यलाई अनुमोदन गरेर सच्चा क्रान्तिकारी एकताबद्ध गर्ने पहल हाम्रो काँधमा आएको छ। जनताले हामीलाई वैकल्पिक शक्ति बनाए, अरूलाई त बनाएनन्। मूलधार पनि माओवादी केन्द्र नै हो भन्ने पनि अनुमोदन भयो।’ उनले विगतको खुला समीक्षा गर्ने भन्दै वैद्य, भट्टराई र नेत्रविक्रम चन्दलाई एकतामा आउन अपिल गरे।
‘संसद्मा छौं, संसदवादी होइनौं’
सचिवालय बैठकमा प्रचण्डपथ ब्युँताउने बहस उछालिए पनि दाहालले आइतबार उक्त शब्द प्रयोग गर्न चाहेनन्। पार्टीमा पेस गरिएको प्रस्तावमा भने ‘विचारको केन्द्रीकरण’ गर्ने उल्लेख छ। सचिवालय नेताहरूको भनाइमा विचारको केन्द्रीकरण भन्नाले नेतापिच्छे विशृंखलित मतहरूलाई दाहालले अघि सारेको मान्यताले अब विस्थापित गर्नेछ। ‘प्रचण्डपथ भन्नाले हामी युद्धतिर जाँदैनौं, तर युद्धबाट शान्तिमा आएपछि हामीले संस्थागत गरेको परिवर्तनलाई सैद्धान्तिकीकरण गर्नेछौं,’ एक सचिवालय सदस्यले भने, ‘प्रचण्डपथको वैचारिक गाइडलाइन त्यही हो।’ तर नारायणकाजी श्रेष्ठ पक्षले दाहालको चाकरीका लागि प्रचण्डपथ ल्याइएको भन्दै त्यसलाई मान्यता नदिने चेतावनी बैठकमा दिइसकेको छ। दाहालले व्यंग्य र असन्तोष मिश्रित स्वरमा भने, ‘नारायणकाजीले नेतृत्वमा कसैको एकत्व नरहेको धारणा बैठकमार्फत स्थापित गरिसक्नुभएको छ।’
दाहालले संविधान निर्माणको नेतृत्व र कार्यान्वयनको पहल लिएको हुनाले अब परिवर्तन संस्थागत गर्ने बताए। 
उनले हालको स्थिति बहुदलकालीन संसद्को नरहेको, लेनिनले उपयोग गर्ने भनेको जारशाहीकालीन रुसी संसद् ‘दुमा’ जस्तो पनि नरहेको भन्दै केबल उपयोग गर्ने अर्थमा नबुझ्न आग्रह गरे।
आफ्नो दलबाट स्थानीय चुनाव जित्ने जनप्रतिनिधिका लागि माओवादी केन्द्रले साउन २० देखि तीन दिनसम्म राष्ट्रिय भेला चलाउने निर्णय गरेको छ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७४ ०७:३२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT