बाबुराम भन्छन् : फोरमसँग एकताको अध्याय सकियो

सकिएको छैन, सिद्धान्तमा कुरा मिलिसक्यो : फोरम
बसन्त बस्नेत

काठमाडौं — नयाँ शक्ति पार्टी संयोजक बाबुराम भट्टराईले संघीय समाजवादी फोरमसँग एकताको अध्याय सकिएको घोषणा गरेका छन् । फोरमले भने एकताका लागि सैद्धान्तिक कुरा मिलिसकेको भन्दै तेस्रो चरणको चुनावअगावै एकता हुन सक्ने सम्भावनाको ढोका खुलै राखेको जनाएको छ । शुक्रबार दुवै दलको केन्द्रीय समिति बैठक सकिएपछि यसबारे नेताहरुको दुईखाले अभिव्यक्ति सार्वजनिक भएको हो ।

‘फोरम परम्परागत शक्ति नै रहेछ, नयाँ वैकल्पिक शक्ति बनाउने स्पिरिट र प्रक्रियालाई उसले अत्यन्तै जड ढंगले बुझ्यो,’ भट्टराईले नयाँ शक्ति संघीय परिषद् बैठकपछि भने, ‘वैचारिक राजनीतिक कुरादेखि संगठनात्मक विषयमा सहमति नभएपछि ऊसित लामो समयदेखि चल्दै आएको एकताको अध्याय अब समाप्त भएको छ ।’ भट्टराईले आफू आबद्ध पुरानो दल माओवादी केन्द्रमा फर्कने सम्भावनाबारे आइरहेका खबर भ्रमपूर्ण रहेको भन्दै ‘सपना नदेख्न’ माओवादी नेताहरुलाई चेतावनी दिए । 

शुक्रबारै सकिएको फोरम बैठकमा भने नयाँ शक्तिसित एकता प्रयासबारे अध्यक्ष उपेन्द्र यादव र वार्ता समिति संयोजक राजेन्द्र श्रेष्ठले ब्रिफिङ गरेका थिए । यादवले आफ्नो पार्टीको सांगठनिक शक्ति र जनाधारलाई आधार मानेर नेतृत्व निर्माण गर्ने प्रस्तावमा नयाँ शक्ति पछि हटेको बताएका थिए । वार्ता समिति संयोजक राजेन्द्र श्रेष्ठले एकताको सैद्धान्तिक कुरा मिलिसकेको भन्दै संगठन संरचना टुंगो नलाग्दा अघि बढ्न कठिन भएको जानकारी दिए । तर उनले एकताको ढोका बन्द भई नसकेको भन्दै तेस्रो चरणको स्थानीय चुनावअगावै नया शक्तिसित सघन वार्तामा बस्ने बैठकमा बताए ।
‘नयाँ शक्तिसित पटकपटकको वार्तापछि अब सैद्धान्तिक/वैचारिक पक्ष टुंगो लागिसकेको छ, भइराखेको प्रगतिबारे मिडियामा बढी हल्ला भएर अनेक शंका उपशंका हुन पुग्यो,’ फोरम सहअध्यक्षसमेत रहेका एकता वार्ता समिति संयोजक श्रेष्ठले भने, ‘उत्पीडित राष्ट्रियताहरुको मुक्तिका लागि संघीयता र समतामूलक समृद्धिका लागि समाजवादलाई सैद्धान्तिक आधार मान्ने सहमति भइसकेको छ । नया शक्तिले अघि सारेको पाच ‘स’ को सिद्धान्त संघीय समाजवादभित्र अटाउन हामी सहमत भइसकेका छौं ।’ 

भट्टराईले भने फोरमले संघीय समाजवादको विचार छाड्न नमानेको भन्दै यसैका कारण एकता हुन नसक्ने तर्क गरे । भट्टराईले बैठकमा एकता प्रयासको औचित्यबारे बोल्दै भने, ‘अब जानुपर्ने बाटो आर्थिक समृद्धिको हो, तर फोरमका साथीहरुको प्रस्तुति हेर्दा उहाहरु संघीयतालाई जडतापूर्वक बुझिरहनुभएको छ भन्ने देखियो । प्रदेश २ को राजनीतिभन्दा उहाँहरुको सोच माथि उठेको देखिएन ।’ उनले फोरमको संघीय समाजवाद मान्न नसकिने पनि खुलेरै राखे ।

कहाँ अडकयो गाँठो ?
दुवै पक्षका नेताले सैद्धान्तिक पक्षलाई अवरोधक देखाए पनि पदीय बाँडफाटमै कुरा अडेको खुलेको छ । भट्टराई निकटस्रोतका अनुसार यादवलाई अध्यक्ष बनाए पनि भट्टराई केही कार्यकारी अधिकार आफूसँग राख्न चाहन्थे । तर फोरम पक्षले अध्यक्षको अनुपस्थितिमा मात्रै अरुले कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्ने अडान लिएपछि भट्टराई असन्तुष्ट रहे । एकताका लागि नयाँ शक्ति पक्षको व्यग्रता देखेपछि फोरम पक्षले यसलाई कमजोरीका रुपमा बुझेर उपयोग गर्न खोजेकोमा भट्टराईको आक्रोश थियो । भट्टराईले अध्ययन अनुसन्धान र वैचारिक कामबाहेक सम्पूर्ण रुपमा सेरेमोनियल भूमिकामा बस्नुपर्ने भनी फोरम नेताले अड्डी लिएको नयाँ शक्तिको उच्च स्रोतले कान्तिपुरलाई जानकारी दियो ।

‘हाम्रो कुरा पार्टीको नाममा पनि मिलेन, उहाँहरुले नयाँ पार्टी निर्माण गर्ने भन्दा पनि तीनचार वटा पार्टीको क्लबजस्तो बुझ्नुभएको रहेछ । फोरम, अशोक राईको संघीय समाजवादी, युवराज कार्कीको खस पार्टी दुई वर्षअघि नै मिलिसकेको हुनाले अब नयाँ शक्ति चौथो पार्टीका रुपमा सहभागी बन्नुपर्ने तर्क गर्न थालेपछि कुरा नमिल्ने पक्कापक्की भयो,’ वार्तामा सहभागी हुदै आएका भट्टराईनिकट एक नेताले कान्तिपुरसँग भने, ‘फोरमका साथीहरुले गुटभन्दा माथिको सोच राखेको देखिएन । हाम्रो पार्टीभित्र व्यापक विरोध हुदाहुदै पनि बाबुरामजी एक्लै एकता प्रयास सफल गरिछाड्ने मुडमा हुनुहुन्थ्यो, उहाको सोचलाई फोरमका साथीहरुले अपमान गर्नुभयो ।’

फोरम नेताहरुले भने भट्टराई प्रधानमन्त्री भइसकेको नेता हुनाले उनलाई नेता मान्न कठिनाइ नरहेको जिकिर गरे । यादव निकट एक नेताको भनाइमा केही सांगठनिक बहस मिल्नेबित्तिकै एकता घोषणा हुन सक्छ । फोरमसँग वार्तामा भट्टराइसहित देवेन्द्र पौडेल, पर्शुराम तामाङ, पर्शुराम खापुङ, केशव दाहाल रहने गरेका थिए । फोरमबाट श्रेष्ठसहित हेमराज राई र रेणु यादव सहभागी थिए । यसअघि फोरमको असार २४ र २५ गते पदाधिकारी बैठकले तेस्रो चरणको स्थानीय चुनावअगावै नयाँ शक्तिसँग एकता गरिसक्ने निर्णय लिएको थियो । असार ३० र ३१ गतेको राजनीतिक समिति बैठकले त्यसै नीतिलाई अनुमोदन गर्‍यो । नया शक्ति र फोरमले भर्खरैको स्थानीय चुनावमा संयुक्त उम्मेदवारी घोषणा गर्दै एउटै चुनाव चिह्न मसाल लिएर लडेका थिए । दुई पार्टीको कुरा नमिलेको अवस्थामा तेस्रो चरणमा त्यस चिह्नमाथिको नया शक्तिको अधिकार रहन नहुने फोरमका केही नेताको तर्क छ । नया शक्तिले निर्वाचन आयोगबाट आफ्नो छुट्टै चिह्न पाएको छैन ।

नयाँ शक्ति संघीय परिषद् विघटन
शुक्रबार सकिएको नयाँ शक्ति बैठकले दुई चरणको स्थानीय चुनाव पराजयको समीक्षा गर्दै चुस्त नेतृत्व निर्माणको सुरुवातका लागि भन्दै संघीय परिषद् भंग गर्ने निर्णय गरेको छ । संघीय परिषदको हैसियत केन्द्रीय समिति बराबरको थियो । अब नयाँ शक्तिभित्र संयोजक भट्टराईमात्रै आधिकारिक जिम्मेवारी पाएका नेता रहनेछन् । ‘प्रथम महाधिवेशन आयोजक कमिटी गठन गर्ने अधिकार निर्धारित मापदण्डका आधारमा पार्टी संयोजकलाई दिइएको छ, महाधिवेशन आगामी प्रादेशिक र संघीय निर्वाचनपछि उपयुक्त समयमा आयोजना गरिनेछ,’ भट्टराईले जारी गरेको वक्तव्यमा भनिएको छ ।

प्रवक्ता देवकोटाको राजीनामा
नयाँ शक्तिका प्रवक्ता खिमलाल देवकोटाले चुनाव पराजयको जिम्मेवारी लिँदै पदबाट राजीनामा गरेका छन् । संघीय परिषद विघटन हुनुअगावै साउन १० गते भट्टराईलाई भेटेर राजीनामा दिएको उनले जानकारी दिए । दोस्रो संविधानसभा चुनावमा तत्कालीन माओवादी पहिलोबाट तेस्रोमा झर्दा नैतिक जिम्मेवारी दिदै अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले राजीनामा दिनुपर्ने माग गरेको सन्दर्भ सम्झाउदै उनले त्यही त्याग देखाउन नेतृत्वलाई चुनौती दिए । ‘यति ठूलो हारका पछाडि कही न कही समस्या छ, यसको जिम्मा कसै न कसैले लिनुपर्छजस्तो लागेर मैले प्रवक्ता, सञ्चार विभाग प्रमुख र कार्यकारी समितिको पद परित्याग गर्ने निर्णय लिएा,’ देवकोटाको वक्तव्यमा उल्लेख छ । तर आफूले पार्टी नछाडेको उनले बताए । उनले नयाँ शक्ति पछिल्ला दिनमा उल्टो हिडिरहेको आरोप पनि लगाएका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १३, २०७४ २२:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

माओवादी बैठकमा दाहालले भने ‘बरु पार्टी नै विघटन गरौं’

बसन्त बस्नेत

काठमाडौं — माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले पार्टी विघटन गर्न सकिने विकल्पबारे सोच्न नेताहरूलाई प्रस्ताव गरेको खुलासा भएको छ।

माओवादीले सशस्त्र युद्धदेखि शान्ति प्रक्रियाका दुई दशकसम्म विभिन्न चरण पार गर्दै गणतन्त्र, संघीयतालगायत मूल राजनीतिक कार्यभार पूरा गरेको भन्दै उनले अब दल विघटन गर्दा फरक नपर्ने बताएका हुन्। ‘माओवादी एउटा आन्दोलन थियो पार्टी मात्रै थिएन, हामीले २० वर्षअघि बनाउने भनेको माओवादी हिजोआजको जस्तो माओवादी थिएन,’ पाँच दिनअघि ७ साउनमा सकिएको माओवादी केन्द्र सचिवालयको विस्तारित बैठकमा उठेका टिप्पणीको जवाफ दिने क्रममा दाहालले भने, ‘सबै साथीहरूबाट आएका विचारहरू समान किसिमका छन्– ‘गुटबन्दी मौलायो। नीतिमुखी होइन, नेतामुखी भइयो। जनतामा जान सकिएन। चुनाव लड्ने अनुभव भएन। अब हामीसँग सच्याउनै नसकिने गरी कमजोरी बढिसकेका हुन् भने पार्टी नै विघटन गर्नेबारे सोच्न सकिन्छ।’ 

उनले बैठकमा कार्ल माक्र्स र एंगेल्सको उदाहरण दिँदै थपे, ‘कम्युनिस्ट इन्टरनेसनलमा वैचारिक विवादहरू बढ्दै गएर व्यक्ति र गुटमुखी प्रवृत्ति मौलाएपछि माक्र्स र एंगेल्सले त्यसलाई विघटन गर्नुभएको थियो। त्यसबेला उहाँहरूको खुबै विरोध र आलोचना भयो। कालान्तरमा उहाँहरूले लिएको निर्णय सही रहेछ भन्ने पुष्टि भयो। हामीले आफ्ना गुरुहरूबाट किन नसिक्ने?’ बैठकमा सहभागी एक उच्च नेताको भनाइमा दाहालले माओवादी आन्दोलनले नेपालको राजनीति आधारभूत रूपमै बदल्न योगदान दिएको भन्दै यसलाई अरू पार्टीजस्तो दिनचर्या बिताउने छुट नभएको बताए। ‘उहाँले क्रान्तिको सफलतापछि हुर्किने नयाँ पुस्तालाई अगाडिको बाटो प्रशस्त गर्दै लेखपढ गरेर बाँकी उमेर बिताउन सकिनेभन्दा बैठकमा सन्नाटा छाएको थियो,’ अर्का नेताले भने, ‘अध्यक्षको यो भनाइ कुनै भावावेशमा आएको थिएन भन्ने कुरा उहाँको प्रस्तुतिको गहिराइबाट बुझ्न सकिन्थ्यो।’
नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले अध्यक्ष दाहालबाट पार्टी विघटनको सन्दर्भ बैठकमा उप्किए पनि गम्भीरतापूर्वक नआएको बताए। ‘यथास्थितिमै पार्टी संगठन राखिरह्यो भने अहिलेको आन्दोलन नेतृत्व गर्न सकिन्न भनेर अध्यक्षले विघटन गर्न सकिने सन्दर्भ बैठकको सुरुवातमै राख्नुभएको थियो। पछि पनि अरू साथीहरूबाट यसबारे चर्चा चल्यो, तर घनिभूत बहस होओस् भन्ने उहाँको उद्देश्य होइन,’ नेता श्रेष्ठले भने, ‘नयाँ परिस्थितिलाई आत्मसात् गर्न सकिएन भने स्वत: विघटन हुँदै जान्छ। त्यसो गर्न दिनुभन्दा बरु आफैंले विघटन भएको घोषणा गरौं भन्ने कुरा हो।’
अर्का नेता अग्निप्रसाद सापकोटाले पनि दाहालबाट पार्टी विघटन गर्न सकिने प्रस्ताव बैठकमा आएको बताए। उनले यस्तो प्रस्ताव पार्टीलाई सही बाटोमा लैजानका लागि आएको भन्दै तत्कालै विघटनको सम्भावना भने इन्कार गरे। ‘माओवादी आन्दोलनले आफ्नो सफलता पाइसकेको अर्थमा उहाँले त्यसो भन्नुभएको हो,’ सापकोटाले भने, ‘जनताका लागि जीवन नै त्याग गर्न चाहने मनोविज्ञान आजभोलि देखिन छाडेकामा उहाँको चिन्ता हो। क्रान्तिकारी सारतत्त्वसहितको माओवादी नबन्ने हो भने विघटन गरौं, त्यो एउटा सन्देश हुन सक्छ भन्ने उहाँको प्रस्ताव हो।’ उनले दाहालको प्रस्ताव पार्टी सच्चिनुपर्छ भन्ने अर्थमा आएको दाबी गरे।
सन् १८७२ मा रुसी कम्युनिस्ट नेता मिखाइल बाकुनिनसँग चर्को मतभेद भएपछि कम्युनिस्ट इन्टरनेसनलको कार्यालय बेलायतबाट अमेरिका सारेको चार वर्षपछि सन् १८७६ मा माक्र्स र एंगेल्सले कम्युनिस्ट इन्टरनेसनल विघटनको घोषणा गरेका थिए। दाहालले त्यसै अनुभवबाट नेपालका कम्युनिस्ट क्रान्तिकारीले सिक्न सक्ने प्रस्ताव बैठकमा गरेका हुन्। बैठकमा सहभागी माओवादी केन्द्रीय सदस्य तथा दोलखा सहइन्चार्ज विशाल खड्काले अध्यक्ष दाहालबाट गुटबन्दी मौलाउँदै गएकामा चिन्तास्वरूप बैठकमा यस्तो प्रस्ताव आएको बताए। ‘बैठकमा सबैजसो साथीहरूबाट विचार समूहभन्दा पनि गुट समूहजस्तो गरी रिपोर्टिङ र समीक्षा भएपछि अध्यक्षले उसो भए अब पार्टी विघटन गरौं भनी प्रस्ताव गर्नुभएको हो,’ खड्काले भने।

‘पार्टीमा पहिले वैचारिक लाइनका आधारमा अन्तरसंघर्ष हुन्थ्यो, अहिले व्यक्तिमा गएर बहसहरू ठोक्किए। सरकारमा जानका लागि जे पनि गर्न तयार हुनेजस्तो अवस्था देखियो। अध्यक्षपछि दोस्रो तहका कतिपयमा नेताभन्दा बिचौलियाको भूमिका बढी देखिएको समीक्षा चर्को रूपमा उठेपछि अध्यक्षले पार्टी विघटन गर्न सकिने विकल्प दिनुभएको हो,’ उनले भने। खड्काले माओवादी विघटनको बहस भावावेशभन्दा पनि वैचारिक महत्त्वको मुद्दा रहेको रूपमा बुझ्नुपर्ने छलफल भएको जानकारी दिए।
दाहालले यो प्रस्ताव बैठक टुंग्याउने क्रममा राखेको हुनाले अरू नेताहरूले भने यसमाथि टिप्पणी गर्न पाएनन्। शुक्रबार बस्ने हेडक्वार्टर बैठकमा नारायणकाजी श्रेष्ठलगायत असन्तुष्ट नेताहरूले यसबारे फरक मत राख्ने तयारी गरिरहेको स्रोतले बतायो। तर प्रवक्ता पम्फा भुसालले भने पार्टी संगठनको आन्तरिक व्यवस्थापन र तेस्रो चरणको स्थानीय चुनावका लागि केही प्राविधिक छलफलका लागि बैठक डाकिएको दाबी गरिन्।
सहभागीहरूका अनुसार अध्यक्ष दाहालले पार्टी गम्भीर दिशाहीनतामा फसेको स्वीकार गरेका थिए। शान्ति प्रक्रियामा आएपछि माओवादी अबको एउटा स्थायी राजनीतिक शक्ति हो भनी जनतालाई अनुभूति दिन नसकिएको भन्दै उनले आत्मालोचना गरेका थिए। ‘युद्धबाट शान्तिमा आउने र परिवर्तन संस्थागत गर्ने काम कम्ती जोखिमपूर्ण थिएन तर त्यत्रो साहसका बाबजुद शान्ति प्रक्रिया सफलताको श्रेय माओवादीलाई आएन,’ दाहालले भने, ‘जसले जे माग्यो, त्यही दिँदै जाने हुँदा माओवादी पार्टी नभएर परियोजनाजस्तो भयो। राजनीतिक गतिरोध खुलाउने बेलामा जहिले पनि माओवादी चाहिन्छ तर जसका लागि लडियो, उसैको मन जित्ने गरी संरचना बनाउन सकेनौं।’ दाहालले सर्वहारा, श्रमजीवी, उत्पीडितलगायत आधारभूत वर्गको मन जित्ने गरी पार्टी संगठन बनाउन चुकेको बताएका थिए। सहभागी नेताहरूले अध्यक्ष दाहाल प्रधानमन्त्री भएका बेला समृद्धि र सुशासनको नारा दिए पनि समाजवादी कार्यदिशा अख्तियार गर्न चुकेको भन्दै आलोचना गरेका थिए। ‘खालि समृद्धिको नारा छ, सामाजिक न्याय र जनताको पहुँच छुटाइयो,’ नेता खडकाले भने, ‘सामाजिक न्याय र आधारभूत जनतासँग जोड्ने गरी एजेन्डा लैजान नसक्दा माओवादीको औचित्यमाथि नै प्रश्न उठ्यो।’
दाहालको यो खुलासासँगै पछिल्ला वर्षहरूमा आधा दर्जनभन्दा बढी टुक्रामा विभाजित भएर जोडिने प्रक्रियामा रहेको माओवादी पार्टीभित्र नयाँ बहसको बीजारोपण भएको छ। पछिल्लो स्थानीय चुनावमा तेस्रो स्थान सुरक्षित गरे पनि समग्रमा माओवादीको पराजय भएको बैठकले ठहर गरेको थियो।

............................

पुष्पकमल दाहाल–
नीतिमुखी होइन, नेतामुखी भइयो, अब सच्याउनै नसकिने गरी कमजोरी बढिसकेका हुन् भने पार्टी नै विघटन गर्नेबारे सोच्न सकिन्छ

..............

नारायणकाजी श्रेष्ठ–
नयाँ परिस्थितिलाई आत्मसात् गर्न सकिएन भने स्वत: विघटन हुँदै जान्छ, त्यसो गर्न दिनुभन्दा आफैंले विघटनको घोषणा गरौं भन्ने कुरा हो

.............

अग्नि सापकोटा–
क्रान्तिकारी सारतत्त्वसहितको माओवादी नबन्ने हो भने विघटन गरौं, त्यो एउटा सन्देश हुन सक्छ भन्ने उहाँको प्रस्ताव हो

प्रकाशित : श्रावण १३, २०७४ ०७:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT