बन्यो विद्युतीय ह्वीलचियर

फातिमा बानु

काठमाडौं — युवा इन्जिनियरको टोलीले विद्युतीय ह्वीलचियर ‘लियोपार्ड’ बनाएका छन् । इन्जिनियर सुनिल परियार, सन्तोषराज न्यौपाने, प्रजेश श्रेष्ठ र मेनसन लाखेमरूको समूहले बनाएका हुन् ।

इन्जिनियरहरूको अनुसन्धान गर्ने संस्था ‘इन्फिनिटी ल्याब’ मार्फत उनीहरूले यो ह्वीलचियर बनाएको बताए ।

लगभग दुई वर्षको अध्ययनपछि ह्वीलचियर बनाउन सकिएको समूहका इन्जिनियर परियारले बताए । नेपालमै विद्युतीय ह्वीलचियर बनेपछि अब विदेशबाट आयात गर्नुपर्ने समस्याको अन्त्य हुने उनीहरूको दाबी छ । ‘दुई वर्षअघिको भूकम्पपछि देशमा अपांगता भएका व्यक्तिहरूको संख्या बढेपछि हीलचियर निर्माणमा नयाँ आयाम थप्न जागिरछोडेर अनुसन्धानमा लाग्यौं,’ इन्जिनियर न्यौपानेले भने ।

 नयाँ बनेको ह्वीलचियरको विशेषता परम्परागत ह्वीलचियरभन्दा निकै फरक र सुविधाजनक भएको दाबी उनीहरूको छ । ‘बिग्रेको र खाल्डाखुल्डी सजिलै नाघ्न सक्छ, हीलचियरमा आवश्यक सामानसमेत बोक्न सकिन्छ,‘ इन्जिनियर श्रेष्ठले भने, ‘हीलचियरमा पिसाब थैलीसमेत जोडिएको छ ।’ अपांगता भएका व्यक्तिलाई सार्वजनिक शौचालय प्रयोग गर्न मुस्किल भएका कारण ह्वीलचियरमै पिसाब थैली जोडिएको इन्जिनियर लाखामरूले बताए । ‘परम्परागत ह्वीलचियरलाई जस्तो उकालो चढ्न पनि मुस्किल छैन, नेपालको भौतिक संरचनाको अनुसन्धान गरेर यहाँको सडकमैत्री ह्वीलचियर बनाएका हौं,’ लाखामरूले भने ।

एकपटक चार्ज गरेपछि यो ह्वीलचियर २० देखि २५ किमि सजिलै चल्न सक्ने उनीहरूले बताए । ह्वीलचियर चलाउन प्रयोगकर्तालाई थप साथी पनि चाहिँदैन । ‘प्रयोगकर्ता दुर्घटनामा परेमा तत्काल परिवारले थाहा पाउँछन् । ह्वीलचियरमा सूचना मेसिन जडान गरिएको छ, ‘इन्जिनियर श्रेष्ठले भने, ‘जतासुकै भए पनि यसले प्रयोगकर्ताका परिवार र आफन्तकहाँ लोकेसनसहितको सूचना पठाउँछ ।’ परम्परागत ह्वीलचियर प्रयोगकर्ताले ह्वीलचियरमाथि एकै आसनमा बस्दा विभिन्न समस्या भोग्दै आएका थिए । छाला जाने, छाला पातलो हुने र घाउ भएर संक्रमण हुने जस्ता समस्या भएकाले सजिलै हावा आदानप्रदान हुन्छ, त्यही कारण यस्तो हवीलचियरमा छाला जाने र घाउ संक्रमण हुँदैन,’ श्रेष्ठले भने ।

हातसम्बन्धी अपांगता भएका व्यक्तिका लागि पनि यो ह्वीलचियर उपयुक्त हुने उनीहरूले बताए । ‘जिब्रो, आँखा र नाकमा सेनसर हुन्छ, त्यसैबाट नियन्त्रण गर्न सकिन्छ,’ उनीहरूले भने । उनीहरूले ह्वीलचियर भदौ १९ मा सार्वजनिक गर्ने भएका छन् । ह्वीलचियरको मूल्य ३ लाख तोकिएको छ । तर, माग बढेपछि मूल्य घट्न सक्ने उनीहरूले बताए । नेपालमा लगभग दुई लाख ह्वीलचियर प्रयोगकर्ता भएको अपांग महासंघको तथ्यांक छ । नेपालमै बनेको ह्वीलचियर प्रयोग हुन सकेमा ती प्रयोगकर्ताका धेरै समस्या समाधान हुने महिला अपांग महासंघकी अध्यक्ष निर्मला धितालले बताइन् । ‘विदेशबाट ल्याएको ह्वीलचियर एकपटक बिग्रिएपछि थन्किन्छ, नेपालमा बन्दैन, ‘उनले भनिन्, ‘ती ह्वीलचियर नेपालको भौतिक संरचना हेरेर बनाइएको हुँदैन, यहाँ चलाउनै मुस्किल छ ।’ यो ह्वीलचियर प्रयोगमा आउन सकेमा रोजगारी सिर्जना हुने र विदेश निर्यातसमेत गर्न सकिने इन्जिनियरले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७४ ०७:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘मापदण्डविपरीत संरचना रोक’

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौं — जिल्ला प्रशासन कार्यालयले हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा पुरातात्त्विक मापदण्डविपरीत बनिरहेको भवन निर्माण रोक्न महानगरीय प्रहरी प्रभागलाई आदेश दिएको छ ।

हनुमानढोका दरबारको संरक्षित क्षेत्रको ‘पोपर्टी जोन’ मा महर्जन विजनेस एसोसिएसन प्रालिको नाममा रहेको काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं २४ को कित्ता नं ९४२ मा यसरी भवन बनेको हो । विश्वसम्पदा मापदण्ड विपरीत भएकाले निर्माण रोक्न पुरातत्त्व विभागअन्तर्गतको हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाले पत्राचार गरेको थियो । 

यो भवनमा पहिला क्रिष्टल होटल थियो । यसको स्वामित्व कृष्ण महर्जनको नाममा छ । भुइँचालोले भत्काएपछि यहाँ व्यावसायिक कम्प्लेक्स बनाउन लागिएको हो । पहिलाको जत्रै संरचना बनाउन महर्जनले अनुमति मागेका छन् । पहिला साढे ५ तला थियो । अहिले जमिनमुनिसहित तीन तला बनेको छ । यति निर्माण हुँदै गर्दा अहिले ३५ फिट नाघिसकेको छ । 

मापदण्डविपरीत संरचना निर्माण रोक्न पुरातत्त्व विभागले जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौं, काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरण, हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डा, काठमाडौं महानगरपालिकालाई साउन १६ मा पत्राचार गरिसकेको थियो । घरधनी लगायतलाई बोलाएर मापदण्ड विपरीत नजान कबुलसमेत गराएको थियो साउन १८ मा । तर घरधनीले अझै नटेरी निर्माण जारी राखेका छन् । पुरातत्त्वले २० गते फेरि उपस्थित हुन पत्र काट्यो । यो पत्रलाई अटेर गरी निर्माण जारी राखेको विभागले जनाएको छ । पुरातत्त्व अधिकृत देवेन्द्र भट्टराईले निर्माण जारी राखेकाले कारबाही गर्न सिफारिस गर्दै प्रतिवेदन बुझाएका छन् । ‘नगर्ने कबोल गराइए पनि निर्माण अझै भइराखेको छ,’ भट्टराईले दिएको प्रतिवेदनको टिप्पणी र आदेशमा छ,’ तेस्रो तला माथि पुनर्निर्माण जारी राख्दै कंक्रिट पिलरका लागि डन्डी राखी, रिङ बाँधी कार्य जारी राखेकाले निर्माण कार्य रोकी विभागमा उपस्थित हुन पत्राचार गरेको गर्दा पनि घरधनी विभागमा आएनन् । अत: विभिन्न चरणमा प्राविधिकले दिएको प्रतिवेदन र स्वीकृत मापदण्डविपरीत भएको र आफ्नै प्रतिबद्धता, मन्जुरीनामा विपरीत देखिन आएको हुँदा ऐनले तोकेबमोजिम जिल्ल प्रशासन कार्यालयमार्फत अग्रिम कारबाही अघि बनाउन पर्ने देखिएको छ ।’

पुरातत्त्वको यही पत्रअनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालयले भवन निर्माण रोक्न पत्राचार गरेको हो । ‘पुरातत्त्व विभाग विश्वसम्पदा संरक्षण शाखाको चनं ४४९, मिति २०७४ साउन २७ को पत्रको छाया कपी यसैसाथ संलग्न छ,’ जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंका प्रशासकीय अधिकृत अरुण सापकोटाले लेखेको पत्रमा उल्लेख छ, ‘विस्तृत व्यहोरा सोही पत्रबाट अवगत गर्नुभइ पत्रमा उल्लिखित हनुमानढोका दरबार संरक्षित स्मारक क्षेत्रभित्र मापदण्डविपरीत भइरहेको निर्माण कार्य तत्काल रोक्का राख्न लगाउन हुन आदेशअनुसार अनुरोध छ ।’

जमिनमुनि बनाउने बेलामै मापदण्डविपरीत भयो भनेर पुरातत्त्वले महानगरलाई पनि पत्राचार गरेको थियो । तर काम रोकिएन । ‘यो पुरातात्त्विक मापदण्डविपरीत भएकाले रोक्न हामीले महानगरलाई पत्राचार गर्‍यौं,’ हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाकी प्रमुख अरुणा नकर्मी भन्छिन्, ‘तर काम रोकेर कारबाही गरेको हामीलाई जानकारी दिइएन । उल्टो भवनको तला थप्ने काम भइरह्यो ।’ विश्वसम्पदा क्षेत्रमा अन्डरग्राउन्ड संरचना बनाउन नपाइने नकर्मीले बताइन् । ‘हामीले जमिनमुनिका संरचना बनाउन पाइँदैन भनेर त्यति बेलै भनेका थियौं,’ नकर्मी भन्छिन्, ‘तर अन्डरग्राउन्ड संरचना बनाइयो । कि अग्लो बनाउन दिनुस्, नत्र अन्डरग्राउन्ड बनाउन दिनुस् भन्ने माग घरधनीको थियो । यी दुवै गर्न मिल्दैन । मापदण्ड विपरीत हुन्छ ।’

दरबारसँगै जोडिएको छ भवन । जमिनमुनि डोजर लगाएर भवन बनाइएको थियो । डोजर लगाउँदा पुरातात्त्विक संरचनाका जग हल्लिने, पुराना धारा सुक्ने जस्ता समस्या आउने नकर्मीले बताइन् । ‘हामीले महानगरलाई पनि पत्र काटेर मापदण्ड सम्झाइदियौं,’ नकर्मी भन्छिन्, ‘त्यही मापदण्डअनुसार महानगरले नक्सा पास गरोस् । नत्र यो विश्वसम्पदालाई असर गर्छ ।’ सर्वसाधारणले पूजा गर्दै आएको गणेश र कुमारीको मन्दिरसमेत यही घरभित्र परेको थियो । घर भत्काउने क्रममा कुमारीको मूर्ति जोगाइदिन स्थानीयवासीले माग गरेका थिए । घर भत्काउने क्रममा मन्दिर पुर्न लागेपछि सर्वसाधारणले मूर्तिबारे चासो राख्दा कुमारी र गणेशको मूर्ति घरभित्र पारेको पत्ता लागेको थियो । 

स्थानीयवासीले यसबारे खोजी गर्न पुरातत्त्व विभागमा गत वर्षको असार ८ मा उजुरी दिएका थिए । स्थानीयवासीको मागअनुसार विभागले हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डालाई खोजी गर्न पुरातत्त्व विभागले अध्ययन गरेर रायसहित प्रतिवेदन पेस गर्न निर्देशन दिएको थियो । प्रतिवेदन तयार पार्न संरक्षण अधिकृत नारायण कार्कीलाई खटाएको थियो । कार्कीसहितको टोलीले खोजी गर्दा कुमारी मन्दिर निजी प्रयोजनमा प्रयोग गरेको प्रतिवेदन दिएको थियो । 

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७४ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्