प्रदेश २ को राजधानी वीरगन्ज कि बीचतिर ?

अखण्ड भण्डारी, अमन कोइराला

रौतहट/सर्लाही — भूगोल हेर्ने हो भने प्रदेश २ का ८ जिल्लाको केन्द्रमा सर्लाही र महोत्तरीको सीमाभाग पर्छ । पूर्वमा सप्तरी र पश्चिममा पर्साबाट आउजाउ गर्न बीचमा पर्ने इलाका पनि यही हो । त्यसैले सर्लाहीका बासिन्दा संघर्ष समिति नै बनाएर जिल्लालाई प्रदेश २ को राजधानी बनाउने दबाबमा उत्रिएका छन् ।

सर्लाही गृहजिल्ला भएर धनुषाबाट प्रतिनिधिसभामा प्रतिस्पर्धा गरिरिहेका राष्ट्रिय जनता पार्टी अध्यक्ष मण्डलका राजेन्द्र महतो भने जनकपुरलाई राजधानी बनाउने मूल एजेन्डा बनाइरहेका छन् । ‘मधेश प्रदेशको राजधानी जनकपुर हुनुपर्छ । मधेश आन्दोलनको केन्द्रबिन्दु जनकपुर हो । त्यसले त्यही किसिमको सम्मान पाउनुपर्छ’, उनले भने, ‘त्यसकै लागि पनि म सर्लाही छाडेर धनुषामा उठ्न आएको हुँ ।’

प्रदेश २ को राजधानी कहाँ ? एकातिर भन्दा अर्कातिरका मतदाता भड्कने भएकाले नेताहरू सकेसम्म यसबाट पन्छिने गरेका छन् । मतदाता भने चुनावअघि नै दल र उम्मेदवारहरूको प्रस्ट अवधारणा एवं प्रतिबद्धता आउनुपर्ने अडान राख्न थालेका छन् । केही नेता भने खुलेर आफूलाई रुचि लागेको ठाउँको पक्षमा बोल्न डराएका छैनन् ।

‘राजधानीको विषय प्रदेशसभाले टुंग्याउँछ । त्यो उसको अधिकार हो । पार्टीमा छलफल पनि भएको छैन’, रौतहटबाट कांग्रेसका उम्मेदवार मोहम्मद आफ्ताद आलमले भने, ‘मेरो व्यक्तिगत विचारमा चाहिँ वीरगन्ज हुनुपर्छ । मधेश आन्दोलनको मूलथलो, भौतिक विकास राम्रो भएको ठाउँ र महानगरसमेत भएकाले त्यहीं उचित हुन्छ ।’

रौतहटकै अन्य नेता भने त्यति प्रस्ट रुपमा खुल्दैनन् । माओबादी केन्द्रका उम्मेदवार प्रभु साहले सबैलाई पायक पर्ने स्थानमा राजधानी हुनुपर्ने बताए । ‘यसका लागि बृहत् छलफल जरुरी छ,’ उनले भने, ‘अहिले नै यो जिल्ला र त्यो जिल्ला भन्ने अवस्था छैन ।’

रौतहटका कांग्रेस उम्मेदवार देवप्रसाद तिमिल्सिना भने रौतहटलाई राजधानी बनाउने पैरवीमा छन् । ‘सबैलाई पायक पर्ने स्थान भनेको रौतहट हो । २ नम्बर प्रदेशको राजधानी यही जिल्लालाई बनाउनुपर्छ । यसमा नेपाली काग्रेसले पहल थालेको छ’, उनले भने ‘सप्तरीदेखि पर्सासम्मका बासिन्दालाई पायक पर्ने यही जिल्ला हो ।’

रौतहटबाटै प्रतिस्पर्धा गरिरहेका राजपा अध्यक्ष मण्डलका अनील झाले सप्तरीदेखि पर्सासम्मका जनताको कदर हुने गरी राजधानी कायम हुनुपर्ने बताए । ‘तर, त्यसको छिनोफानो प्रदेशसभाले गर्छ । मेरालागि प्रदेशको राजधानी जहाँ राखे पनि घरजस्तै हो’, उनले भने, ‘तत्कालका लागि जनकपुर भनिएको छ । निर्वाचनपछि प्रदेशसभाले राजधानी कहाँ भन्ने तय गर्छ ।’

सर्लाही कांग्रेसका सभापति नागेन्द्रकुमार यादवले सबैलाई सजिलो हुने मध्यभागमा राजधानी राख्नु उपयुक्त हुने वताए । ‘प्रदेशको राजधानी शक्तिशालीले ल्याउने हो,’ उनले भने, ‘सबैलाई सहज हुने मध्यभागमा कायम होस भन्ने सर्वसाधारणको माग हो । मध्यभागमा पर्ने सर्लाही उपयुक्त स्थान भए पनि शक्तिशालीले आफूअनुकूल गर्लान् ।’

राजपाका जिल्ला संयोजक एवं कविलासी नगरका मेयर कौशलकिशोर यादवले पनि मध्यभागमा पर्ने सर्लाही राजधानीका लागि उपयुक्त भएको उल्लेख गरे । एमाले जिल्ला अध्यक्ष रेवती पन्तले हरेक हिसाबले सर्लाही ठीक हुने धारणा राखे । वामपन्थी गठबन्धनको सरकार वने सर्लाही राजधानी तोकिने उनले दाबी पारे ।

प्रदेश २ को राजधानी मध्यभागमा पर्ने सर्लाहीमा राख्न माग गर्दै मंगलबार पूर्वपश्चिम राजमार्गको नवलपुरमा हस्ताक्षर संकलन नै गरिएको छ । संघर्ष समितिका संयोजक बख्तियार अलीले राज्य पुन:संरचना शतप्रतिशत लागू गर्दै प्रदेशको मध्य भागमा पर्ने यहाँ राजधानी हुनुपर्ने वताए ।

‘राजधानीका लागि वीरगन्ज र जनकपुरको कुरा बढी उठिरहेको पाइन्छ,’ उनले भने, ‘पूर्वमा सप्तरीदेखि पश्चिममा पर्सासम्मको मध्य भनेको सर्लाही हो । बलमिच्याइँ गरेर राजधानी राख्ने नभई सबै जनतालाई पायक पर्ने गरी राख्नुपर्छ । वैज्ञानिक ढंगले हेर्दा सर्लाहीको विकल्प छैन ।’ समाजसेवी रजनीकान्त झाले हरेक दृष्टिले उपयुक्त रहेको मध्य भागमा राजधानी राख्नुपर्ने माग जायज भएको वताए । हस्ताक्षर गर्नेमा वृद्धदेखि युवासम्म छन् ।

उता वीरगन्जलाई राजधानी बनाउन माग गर्दै सामाजिक सञ्जाल र अन्य माध्यमबाट दबाब दिने क्रम बढेको छ । फेसबुकमा ‘प्रादेशिक राजधानीका लागि मेरो समर्थन वीरगन्जलाई, अनि तपाईंको नि ?’ भन्ने प्रोफाइल बनाउनेको संख्या बढदो छ । त्यसकै लागि हस्ताक्षर अभियान अघि बढाइएको छ । वीरगन्जको घण्टाघरमा राखिएको अभियानको ब्यानरमा ३ दिनमा करिब ३५ हजारले हस्ताक्षर गरेको अभियानकर्ता प्रभाकर गुप्ताले बताए । उक्त ब्यानर तत्काल प्रधानमन्त्री कार्यालयमा पठाइने र पछि प्रदेशसभाको संसद्, मुख्यमन्त्री र प्रमुख दललाई उपलब्ध गराई दबाब दिइने उनले जनाए ।

मधेस मात्र रहेको प्रदेश २ मा ८ जिल्ला छन् । आठै जिल्लामा प्रतिनिधिसभामा ४/४ र प्रदेशसभामा ८/८ क्षेत्र छन् । जनकपुरमा राजधानी चाहने पूर्वतिर सप्तरी, सिरहा र धनुषाका वीरगन्ज हुनुपर्छ भन्ने पर्सा, बारा र रौतहटका बासिन्दा छन् । सर्लाही र महोत्तरीका अधिकांश बासिन्दा र नेताहरू भने विस्तारै आफ्नै जिल्ला वा दुईमध्ये एक वा बीचतिर हुनुपर्ने अवधारणामा उत्रिएका छन् । वीरगन्ज–जनकपुरको तानातानमा कतै बीचतिर पुग्ने त होइन भन्ने चर्चा पनि उत्तिकै सुरु भएको छ । अधिकांश नेताको चुनावअघिको मौनताले राजधानी कहाँ बन्नेछ भन्ने आकलन गर्न नसकिने अवस्था छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०७:०७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

साख जोगाउने र भत्काउने चुनौती

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा वाम गठबन्धनबाट एमाले वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य भूपेन्द्रबहादुर थापा र लोकतान्त्रिक गठबन्धनबाट कांग्रेसका खमबहादुर (खमवीर) गर्बुजा चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् ।

२०७० मा एमालेका नवराज शर्मासँग पराजित पूर्वबेलायती लाहुरे गर्बुजा यसपटक एमालेको किल्ला भत्काउने सुरमा जुटेका छन् । ०४६ सालयता नाराणसिंह पुनले ०५६ सालमा कांग्रेसलाई विजय गराएबाहेक सबै निर्वाचनमा जित्दै आएको एमालेसहितको वाम गठबन्धनलाई आफ्नो साख जोगाउन चुनौती छ ।

‘कांग्रेसको संगठन र मेरो चुनावी अनुभव ०७० सालको अवस्थामा छैन । धेरै मजबुत संगठन र खारिएको अनुभव हामीसँग छ । त्यसैले यसपल्ट उल्ट्याउँछु,’ गर्बुजाले भने, ‘प्रचारशैलीमा परिवर्तन गरी चुनावी मैदानमा छु ।’

हालै सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचनको परिणाम अनुसार करिब ८ हजार मतले अगाडि रहेको वाम गठबन्धनका उम्मेदवार थापाका लागि कांग्रेस–राप्रपाको गठबन्धनले असहज बनाइदिएको हो । ‘राजनीतिक स्थिरताको नारासहित चुनामी मैदानमा छु,’ वाम गठबन्धनका उम्मेदवार थापाले भने, ‘यसअघिको वाम साखलाई कायम राख्नेमा ढुक्क छु ।’

उम्मेदवारहरूले चुनाव जितेमा मोटरबाटो, खानेपानी, सिँचाइ, जलविद्युत् र कृषिमा आधुनिकीकरण गर्ने, हरेकको हातमा मोबाइल र घरमा इन्टरनेट पुर्‍याउने तथा हरेक गाउँमा पर्यटकीय ठाउँ बनाइदिने आशा देखाएका छन् । गर्बुजाले जनताको सेवा गर्न बेलायती सेवासुविधा त्यागेर जिल्ला आएको दाबी गर्दै आफूले चुनाव जितेमा जिल्लाको सबै गाविसमा मोटरबाटो पुर्‍याइदिने, पर्यटन तथा ऊर्जामा लगानी वृद्धि गरी रोजगारी दिने, जिल्लाका सबै जग्गाजमिनको आधुनिक नापनक्सा बनाउने, रेमिटेन्सको रकमलाई पर्यटन, जलस्रोत र वनपैदावरको क्षेत्रमा लगानी गर्ने, बेनी–जोमसोम सकड कालोपत्रे गरिदिनेजस्ता आश्वासन बाँडेका छन् ।

थापाले पनि सबै वडा तथा बस्तीमा मोटरबाटो पुर्‍याउने, कृषिमा आधुनिकीकरण गर्ने, जिल्लामा उत्पादन हुने जलविद्युत्मा जिल्लावासीको लगानी सुनिश्चित, पर्यटन विकास, बेनी–जोमसोम, बेनी–दरबाङ, बागलुङ–बेनी कालोपत्रे गर्ने र जिल्लाका सबै स्थानीय सडकलाई कम्तीमा ग्राभेल तहमा स्तरोन्नति गर्नेजस्ता नारा अघि सारेका छन् । मतदाताको मन जित्न सबै दलका उम्मेदवारले ठाउँ र भेगअनुसार फरक–फरक विकासका नारालाई चुनावी एजेन्डा बनाउने गरेका छन् ।

जिल्लाको पश्चिम भेगका बस्तीमा पुग्दा उम्मेदवारहरूले धौलागिरि हिमाल, ढोरपाटन सिकार आरक्षमा पर्यटन विकास गर्ने, पश्चिम भेगका दुर्गम बस्तीमा बिजुली ल्याइदिने भन्दैआएका छन् । त्यसैगरी सबै उम्मेदवारले राहुघाट क्षेत्रमा पुग्दा टोडे, रिखार र धौलागिरि आइसफलमा पर्यटन विकास गर्ने, सबै गाउँमा बिजुली र मोटरबाटो ल्याउने, मध्यक्षेत्रमा पुलस्त्य, गलेश्वर क्षेत्रमा धार्मिक पर्यटन विकास गर्ने, मोटरबाटो स्तरोन्नत गर्ने आशा देखाउने साझा आश्वासन बाँडदै आएका छन् । त्यसैगरी उत्तरीभेगमा पुग्दा बेनी–जोमसोम सडक कालोपत्रे, कालीगण्डकी करिडोर जलविद्युत् आयोजनामा स्थानीयको लगानी सुनिश्चित, पर्यटन विकासजस्ता तत्कालीन र क्षेत्रीय आवश्यकतालाई ‘क्यास’ गर्ने गरेका छन् ।

उम्मेदवार देख्नै नपाई मत दिन्छन् गुर्जावासी
प्रदेश तथा संघको निर्वाचनका उम्मेदवारहरू मतदाताको घरदैलो र चुनावी सभामा व्यस्त छन् । मतदाताहरू धान, कोदोलगायतका खेतीबाली थन्क्याउने चटारोका बीच दलका कार्यक्रममा पुग्न भ्याइ–नभ्याइ छ तर गुर्जामा भने चुनावको कुनै चहलपहलै छैन ।

जिल्लाको सबैभन्दा दुर्गम र न्यून मतदाता भएको गुर्जामा स्थानीय तहको बाहेक प्राय: निर्वाचनमा उम्मेदवार पुग्दैनन् । गुर्जावासीले सधैं उम्मेदवार देख्नै नपाई मतदान गर्छन् । गाउँका समस्या राख्ने, उम्मेदवारका एजेन्डा र योजना सुन्न नपाउने भएपछि गुर्जावासी एफएम, रेडियो, टिभीका समाचार र गाउँका अगुवाले गर्ने निर्देशनका भरमा मतदान गर्न बाध्य हुन्छन् ।

धौलागिरि गाउँपालिका–१ को गुर्जामा जम्मा ७ सय ६२ मतदाता रहेकोमा गत स्थानीय तह निर्वाचनमा ४ सय ४६ मत खसेको थियो । ‘०७० सालमा माओवादीका लोकेन्द्र विष्टबाहेक गुर्जामा पञ्चायतकालदेखि नै उम्मेदवार आउने गरेका छैनन्’ वडाध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले भने, ‘हामी गुर्जावासी राज्यको मूलधारबाट सधैंका उपेक्षित छौं ।’ विभिन्न पार्टीका प्रतिनिधिसभाका ५ जना उम्मेदवार मात्र होइन प्रदेशसभामा उम्मेदवारहरू पनि गुर्जा पुगेका छैनन् ।

‘पुग्न र फर्कन नै ४ दिन लाग्ने दुर्गम ठाउँ र न्यून मतदाता रहेकाले चुनावी जोडघटाउ गर्दा गुर्जा प्राथमिकतामा नपरेको हो’ लोकतान्त्रिक गठबन्धनका खमबहादुर (खमवीर) गर्बुजाले भने, ‘बेसीका घना बस्तीमा रहेका मतदाताको घरदैलोमा नै सबै पार्टीबीचको समय बित्छ । गुर्जामा प्रतिनिधिले नै प्रचारप्रसार गर्ने गरिएको छ ।’ बस्तीबाहेक नापनक्सा नभएको र जग्गाधनी पुर्जासमेत नभएकाले गुर्जावासीले कामकाजमा सजिलोका लागि गाउँमा वंश परम्परालाई प्राथमिकता दिएका छन् । सामाजिक जीवन सञ्चालन गर्न समुदायले वंश हस्तान्तरणको आधारमा वडा कायम रहने व्यवस्था मिलाएका हुन् ।

गुर्जा गाउँ छन्त्याल जीवन, सभ्यता र संस्कृति हेर्ने सानो आँखीझ्याल पनि हो । समुद्र सतहबाट ३ हजार २ सय २० मिटर उचाइमा गुजुमुच्च परेका परम्परागत शैलीका घर, मौलिक संस्कृति अनि सोझा, सरल र मिजासिला छन्त्यालहरूको सबैभन्दा ठूलो बस्ती पनि हो ।

उम्मेदवारलाई लक्षित गरी विस्फोट
लोकतान्त्रिक गठबन्धनका उम्मेदवारलाई लक्षित गरी मंगलबार दिउँसो बेनी नगरपालिका–१ अर्जमछेउ विस्फोट गराइएको छ । घटनामा कुनै मानवीय क्षति नपुगेको प्रहरीले जनाएको छ । प्रतिनिधिसभाका उम्मेदबार खमबहादुर (खमवीर) गर्बुजा, प्रदेश सभा ‘क’ का सदस्य उम्मेदवार राप्रपाका भीमप्रसाद गौचनसमेतको चुनाव प्रचार टोली मंगलबार बेनी नगरपालिका–१ रत्नेचौरमा चुनावी सभा गरी भकुन्डेतर्फ लाग्ने क्रममा दिउँसो विस्फोट गराइएको थियो । विस्फोटनको जिम्मेवारी कसैले लिएको छैन ।

‘हामी रत्नेचौरको कार्यक्रम सकेर गाडीमा भकुन्डेतर्फ जाँदै थियौं । म चढेको गाडी अघि थियो, उम्मेदवार पछिल्लो गाडीमा हुनुहुन्थ्यो, अर्जम नजिक बाँसघारी छेउमा पुग्दा विस्फोट भयो,’ प्रचार टोलीमा संलग्न निर्वतमान सांसद रेशमबहादुर बानियाँले भने, ‘विस्फोटपछि साना ढुंगा र माटोले गाडी छोपियो । १ मिटर पछि परेकाले मानवीय क्षतिबाट जोगियौं ।’ प्रहरी नायब उपरीक्षक बसुन्धरा खड्काका अनुसार प्रहरीले घटनास्थलमा साना जीआई पाइपका टुक्रा, केही तारका टुक्रा फेला परेका छन् । घटनाको थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०७:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्