विरासत ढाल्ने र भत्काउने प्रतिस्पर्धा

भक्तपुर १ नम्बर क्षेत्र
मकर श्रेष्ठ/लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — विजुक्छे आफैं मैदानमा नआएपछि भक्तपुर १ मा नेमकिपा विरासत जोगाउने चुनौतीको सामना गर्दैछ भने वाम गठबन्धन र कांग्रेसका उम्मेदवार उनको किल्ला भत्काउने दाउमा सक्रिय छन् ।

भक्तपुरको निर्वाचन क्षेत्र १ यसपटक विशेष चर्चामा छ । ०४८ यता यही क्षेत्रबाट लगातार चुनाव जित्दै आएका नेपाल मजदुर किसान पार्टी (नेमकिपा) का अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छेले यसपालि उम्मेदवारी नदिएका कारण यहाँको चुनावी समीकरण बढी चर्चामा छ । बिजुक्छेले अन्य कुनै क्षेत्रबाट उम्मेदवारी दिन यो क्षेत्र छाडेका भने होइनन् । युवा पुस्तालाई अवसर दिन उनले यस्तो निर्णय गरे । उनको यो निर्णयको चौतर्फी प्रशंसा भइरहेको छ ।

नेमकिपाले पार्टी सचिव प्रेम सुवाललाई यस क्षेत्रको प्रतिस्पर्धामा उभ्याएको छ । बिजुक्छे प्रत्यक्षमा भिड्दा समानुपातिक सूचीमा राखिने सुवाल अहिले पार्टी अध्यक्षको विरासत जोगाउन लागिपरेका छन् ।

उनी आइतबार बिहान सात बजे दुवाकोटको चोटा बैठक पुगिसकेका थिए, आठ बजे ८० जना बाद्य बादकको भेलामा । दुबै भेला सकेर पार्टी कार्यालय आउँदा साढे १० बजे भइसकेको थियो । सुवालको भेला चलिरहँदा बाम गठबन्धनका उम्मेदवार मिलन सुवाल भक्तपुर नगरको दुधपाटी, नासमना क्षेत्रको घरदैलोमा थिए । नेमकिपाका कडा प्रतिष्पर्धी कांग्रेसका उम्मेदवार बाबुराजा जोशी पनि बिहानै घरदैलामा सुडाल पुगिसकेका थिए । घरदैलोबाट भक्तपुर नगर फर्कंदा दिउँसो साढे एक भइसकेको थियो ।

कांग्रेस र बाम गठबन्धन बिहान र दिउँसो काँठमा भोट माग्न गए पनि राति भने नगरमा कोठेभेलामा सबै दल जुट्छन् । नेमकिपा गाउँको भोट तान्न जोडबलले लागेको छ भने अन्य दल नगरको । बाम गठबन्धन र कांग्रेसका उम्मेदवार गलाभरि माला लगाएर घरदैलोमा निस्कने गरेका छन् भने नेमकिपाका उम्मेदवार भने खादासमेत लगाउँदैनन् । उनीहरु जितपछि मात्रै माला लगाउने बताउँछन् ।

भक्तपुर नगरमा विगतका निर्वाचनमा भन्दा बढी रङगीचङची छ यसपालि । बाम गठबन्धनले नगरको भित्री सडक/गल्लीको वल्लो घरबाट पल्लो घरमा डोरी टाँगेर पार्टीको झन्डा राखेपछि नेमकिपाले पनि त्यही सिको गरेको छ । कांग्रेसले भने घरको छेउछेउमा फाट्ट(फूट्ट राखेको छ । कमलविनायक क्षेत्र झण्डामय छ । अन्य दलले मंसिर १ देखि घरदैलो सुरु गरे पनि नेमकिपाले घरदैलो सुरु गरेकै छैन । उनीहरु चोटा भेला, टोल बैठक र सभामा व्यस्त छन् ।

७० भन्दा बढी भेला गरिसकेको नेमकिपाले जनाएको छ । तर, अन्य पार्टीले नगरको भित्री क्षेत्रमा प्रचार तीव्र बनाएपछि नेमकिपा पनि प्रचारको प्रतिस्पर्धामा उत्रिएको छ । बाम गठबन्धनको प्रदेश सभा उम्मेदवार रोमन शिलाकार तथा मिलन सुवालको सम्पर्क कार्यालय रहेको घरको दायाँबायाँ दुवै घरमा नेमकिपाका उम्मेदवार सुवाल र प्रदेशसभा सदस्य उम्मेदवार सुरेन्द्रराज गोसाईंका तस्बिर अंकित फ्लेक्स आइतबार उज्यालो हुँदा टाँसिइसकेको थियो । ‘त्यसबारे हामीलाई थाहै छैन,’ नेमकिपाका उम्मेदवार सुवालले भने ।

भक्तपुर नगरमा नेमकिपाले विकास नगरेको भन्दै जनता आफ्नो पक्षमा रहेको कांग्रेस उम्मेदवार बाबुराजा जोशी बताउँछन् । ‘नगरमा नेमकिपाको ६० प्रतिशत कार्यकर्ता छन्, नारायणमान बिजुक्छेलाई सहानुभूति दिन ४० प्रतिशतले मतदान गर्दै आएका थिए,’ उनी भन्छन्, ‘अब ४० प्रतिशत भोट कांग्रेसमा बढ्छ । भक्तपुर नगरले नयाँ नेतृत्व खोजेको छ ।’

चोटा बैठक र टोल भेलामा जनताले पार्टीको भूमिकाको मूल्यांकन गरेर आफ्नो पार्टीको पक्षमा मतदान गर्ने सुवालले बताए । ‘चुनाव जितेपछि भक्तपुरको विकास मात्रै नभई देशको विकास र नीतिनियममा जोड दिन्छौं,’ उनले भने । नेमकिपाले बाम र लोकतान्त्रिक गठबन्धनलाई नक्कली गठबन्धनको आरोप लगाउने गरेको छ । यो गठबन्धन जनताको सेवा गर्नेभन्दा पनि भागबण्डाको राजनीति गरेको नेमकिपाको आरोप छ । नेमकिपाले कोठे भेलामा मतदातामा जादा भोट हाल्नसमेत सिकाउने गरेको छ ।

नेमकिपाले गाउँको भोट तान्ने रणनीति अघि सारेको छ भने अन्य दुई प्रतिष्पर्धी नगरमा केन्द्रित देखिन्छन् । नेमकिपाको भोट माग्ने काइदा पनि फरक छ : कांग्रेस र बाम गठनबन्धनको घोषणापत्रको कमजोरी औंल्याउने । कांग्रेस र बाम गठबन्धनका उम्मेदवारले घरदैलोमा भने विकासको आश्वासन सहितको पर्चा बाँडिरहेको छ ।

भक्तपुर १ मा लोकतान्त्रिक र बाम गठबन्धन नेमकिपाको विरासत भत्काउने प्रतिस्पर्धामा छन् भने र नेमकिपा जोगाउने । ०३९ र ०४४ मा वडाध्यक्ष बनेका सुवाल २०५४ को स्थानीय निकायको निर्वाचनमा भक्तपुर नगरपालिकाको प्रमुख बनेर नेतृत्व सम्हाले । २०६४ र ०७४ को निर्वाचनमा समानुपातिक सभासद बनेका सुवालले रुपान्तरित संसदमा प्रखर प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गरे ।

संसदमा कुनै कानुन पारित हुन सभामुखले निर्णायार्थ पेश गर्नुअघि सुवालले ‘कोरम’ को कुरा उठाउथे । केही विधेयक उनले कोरममा प्रश्न उठाएकै कारण रोकियो । ‘सभामुखले निर्णयार्थ पेश गर्नुअघि हामीलाई हेर्नुहुन्थ्यो,’ उनी भन्छन् । मेकानिकल इन्जिनियरिङमा प्रविणता प्रमाणपत्र तह र वाणिज्यशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका ५७ वर्षीय सुवालले ०३८ मा थापाथली इन्जिनियरिङ कलेजबाट राजनीति सुरु गरेका थिए ।

२५ देखि ४० वर्ष उमेरका बढी मतदाता
भक्तपुर १ मा २५ देखि ४० बर्ष उमेर समूहका मतदाता बढी छन् । ९४ हजार १ सय ६८ मतदातामध्ये यो उमेर समूहका मात्र ३७ हजार ७ सय ६५ छन् । १८ देखि २४ बर्ष उमेर समूहका मतदाता १३ हजार ९ सय ६४, ४१ देखि ६० बर्ष उमेर समूहका ३३ हजार ७० मत छ । ६१ देखि ७५ बर्ष उमेर समूहका १० हजार ५ सय ५२ र ७५ भन्दा बढी उमेर समूहका ३ हजार ६ सय ९० मतदाता छन् । भक्तपुर नगरपालिकामामा ५५ हजार १ सय ९१ र चाँगुनारायणमा ३८ हजार ९ सय ७७ मतदाता छन् । भक्तपुर नगरपालिका क्षेत्रबाट जसले धेरै मत ल्याउन सक्छ, उसैले यो क्षेत्रको जित हात पार्ने आकलन गरिदै छ ।

नेमकिपाको गढ भत्काउने दाउमा रहेका कांग्रेस उम्मेदवार जोशी वरिष्ठ अधिवक्ता हुन् । नेपाल कानून आयोगका अध्यक्षसमेत रहिसकेका जोशी भक्तपुर जिल्ला बारबाट वरिष्ठ अधिवक्ताको उपाधि पाउने पहिलो अधिवक्ता हुन् । ६३ वर्षीय जोशीले कानुनमा स्नातक र राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका छन् ।

लोकतन्त्र आएको धेरै भए पनि भक्तपुरमा अझै एकदलीय व्यवस्था समाप्त हुन नसकेको र त्यसको अन्त्यका लागि पार्टीले आफूलाई उभ्याएको जोशी बताउँछन् । राप्रपा प्रजातान्त्रिकको समेत समर्थन रहेको भक्तपुर १ मा नेमकिपाको किल्ला भत्काउने लक्ष्य लिई मतदातालाई भेट्ने, भावी कार्ययोजनासहित घरदैलोमा लागेको उनी बताउँछन् । सिंहदरबारसम्म राजनीति पुर्‍याउन र भक्तपुरको विकास गर्न पनि लोकतान्त्रिक गठबन्धनको जित आवश्यक रहेको जोशीले बताए । राजधानीको नजिक भए पनि स्वास्थ्यमा पहँुच नभएकाले वडा तहमा १० शय्याको स्वास्थ्य केन्द्रको खाँचो रहेको उनले बताए ।

बाम गठबन्धनबाट माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार मिलन सुवाल भक्तपुर चोछेंका हुन् । ३८ वर्षीय सुवालले आईएसम्म अध्ययन गरेका छन् । ०५१ बाट राजनीति सुरु गरेका उनले सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा अखिल कान्तिकारीको जिल्ला सचिवको भूमिका निर्वाह गरेका थिए । माओवादी केन्द्रको केन्द्रिय सदस्य र जिल्ला सहसंयोजक सुवालले भक्तपुरलाई केन्द्रसम्म जोड्न आफ्नो भूमिका रहने बताउँछन् । आर्थिक समानता, स्वतन्त्रता, सामाजिक न्याय र व्यक्तित्व विकासको लागि बाम गठबन्धननै उपयुक्त शक्ति भएको उनको बझाई छ ।

भक्तपुरमा विद्यमान वर्ग विभाजनको अन्त्य गरी समतामूलक समाज निर्माण, किसान वर्गको हकहितका लागि आफ्नो उम्मेदवारी रहेको उनी बताउँछन् । एमालेको समेत साथ रहेर उम्मेदवारी दिएकोले जित सुनिश्चित भएको उनी बताउँछन् ।

नेमकिपाले भने नि:शुल्क शिक्षा, स्वास्थ्य र स्वदेशमै रोजगारीको व्यवस्था गर्न, टोलटोलमा शिशु स्याहार केन्द्र सञ्चालन गराउन, भ्रष्टाचारीलाई मृत्युदण्डको कारबाही गराउन, कालोबजारी, भ्रष्टाचार हटाउन र प्रतिनिधि, प्रदेशसभामा प्रखर प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गराउन भन्दै मत माग्ने गरेको छ ।

तीनै उम्मेदवारले आफ्नो जित सुनिश्चित दाबी गरे पनि नेमकिपालाई पराजित गर्न कांग्रेस र बाम गठबन्धनका उम्मेदवारलाई ‘फलामको चिउरा’ चपाएजतिकै गाह्रो पर्ने विश्लेषकहरु बताउँछन् । भक्तपुर १ मा चाँगुनारायण नगरपालिका र भक्तपुर नगरपालिका पर्छन् । बिजुक्छेंले यही क्षेत्रबाट निरन्तर पाँच पटक निर्वाचित भइसकेका छन् । २०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा बिजुक्छेंले २० हजार ४ सय ४७ मत पाएका थिए । यस क्षेत्रमा ९४ हजार १ सय ६८ मतदाता छन् । ०७४ को स्थानीय तह निर्वाचनमा भक्तपुर र चाँगुनारायण नगरपालिकाबाट नेमकिपाले ३० हजार १ सय ७२ मत प्राप्त गरेको थियो । यही मत जोगाउन नेमकिपालाई चुनौती छ ।

चाँगुनारायण नगरपालिकामा एमालेका उम्मेदवारले जितेका थिए भने भक्तपुर नगरपालिकामा नेमकिपाले ल्याएको मत बराबर कांग्रेस, एमाले, माओवादी र राप्रपाले पाएको मत जोडदा पनि पुग्दैन । स्थानीय निर्वाचनमा नेमकिपाले भक्तपुरमा २५ हजार ७ सय ३० मत ल्याएको थियो भने यी चार पार्टीको मत जोडदा १४ हजार ६ मात्रै थियो ।

चाँगुनारायणमा भने नेमकिपा चौथो बनेको थियो । दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा कांग्रेस दोस्रो स्थानमा थियो । दोस्रो संविधानसभामा काग्रेसले १२ हजार ८ सय २६ मत, माओवादी ६ हजार २ सय १६ र एमालेले ५ हजार ७ सय २२ मत पाएको थियो । अघिल्ला चुनावको मत विश्लेषण गर्दा यो क्षेत्रमा नेमकिपा नै अगाडि देखिन्छ । माओवादी र एमालेको मत जोडदा कांग्रेसको उम्मेदवारले पाएको भन्दा ८ सय ८८ ले कम थियो ।

स्थानीय निर्वाचनका आधारमा विश्लेषण गर्दा नेमकिपाले ३० हजार १ सय ७२, कांग्रेसले १३ हजार ४ सय २९ र राप्रपाले ६ हजार १ सय १३ मत पाएका थिए । एमालेको १२ हजार ७ सय ३० र माओवादीले ३ हजार १९ मत पाएको छ । स्थानीय तह निर्वाचनका आधारमा नेमकिपा अगाडि देखिन्छ । ‘त्यतिखेर हाम्रो कसैसंग गठबन्धन थिएन, अहिले राप्रपाको मत पनि पाउछौं,’ जोशीले भने, ‘त्यसबाहेक नारायाणमान दाइको लोकप्रियताले दिंदै आएको ४० प्रतिशत मत पनि हामीले पाउछौं ।’ नेमकिपाले जिते पनि क्षेत्रमा विकास निर्माण शून्य रहेको जोशीले बताए । ‘दुर्गम गाउँको झल्को दिन्छ,’ उनले भने ।

एमालेका नेता हरिशरण लामिछानेले बाम गठबन्धनपछि जनता उत्साहित रहेकाले आफूहरुले जित्ने दाबी गरे । ‘०४६ देखि जनताले बाम गठबन्धन खोजेका थिए,’ चागुनारायिण नगरपालिकाको प्रदेशसभाका उम्मेदवार समेत रहेका उनले भने, ‘यसपटक जनतामा नयाँ आशा छाएको छ । तटस्थ मत बाम गठबन्धनले पाउने भएकाले जित्ने आधार यही हो ।’

भारतीय दबाबको विरोध र संसदमा प्रखर प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गरेकै कारण जनताले आफूलाई जिताउने सुवालले बताए । ‘हामीले मन्त्री खान भोट मागेको होइन । हामी देशको प्रणाली सुधार गर्न जोड दिने गरेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : मंसिर ५, २०७४ ००:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘लाहुरे’ राजनीति

दुर्गा खनाल

बेनी (म्याग्दी) — म्याग्दीको राजनीतिमा पञ्चायतकालदेखि नै ‘फौजी’ पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरुको दबदबा छ । राजनीतिक पार्टीदेखि सामाजिक संघसंस्थासम्म यही पृष्ठभूमिका व्यक्तिको पकड रहिआएको छ । बेलायती, भारतीय र नेपाली सेनाबाट अवकास पाएकाहरु सामाजिक संघसंस्था र राजनीतिमा जोडिएका छन् । अनुशासित, इमानदार, आर्थिकरूपले सबल हुने भएकाले दलहरूले पनि उनीहरुलाई नै उम्मेदवार बनाउने गरेका छन् ।

बेलायती सेनाबाट अवकास पाएपछि राजनीतिमा आएका खमवीर गर्बुजा अहिले प्रतिनिधिसभाको प्रत्यक्षतर्फ कांग्रेसबाट उम्मेदवार छन् । २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा पराजित भएपनि जिल्लामा पार्टी सभापतिको जिम्मेवारीमा सक्रिय भएका उनी यसपटक पुन: उम्मेदवार बनेका हुन् ।

‘लाहुरे’ पृष्ठभूमिबाट चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका उनी जिल्लामा एक्ला उम्मेदवार भने होइनन् । प्रदेश सभा ‘ख’ को प्रत्यक्षमा कांग्रेसबाट यमलाल फगामी उठेका छन् । भारतीय सेनाबाट अवकास पाएपछि राजनीतिमा प्रवेश गर्नेबित्तिकै उनले पार्टीबाट टिकट पाए । त्यस्तै कांग्रेस र राप्रपाको गठबन्धनबाट प्रदेश ‘क’ मा राप्रपाका भीमप्रसाद गौचन उम्मेदवार छन् । पञ्चायतकालमा दरबारसँग निकट सम्बन्ध राख्ने र धेरै विवादमा मुछिएका उनी अहिले पनि चुनावी प्रस्पिर्धामा छन् । गौचन भारतीय सेनाबाट जागिर अवधि पुरा नहुँदै फर्किएका हुन् ।

म्याग्दीको राजनीतिमा पञ्चायतकालदेखि नै ‘फौजी’ पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरुको दबदबा छ । राजनीतिक पार्टीदेखि सामाजिक संघसंस्थासम्म यही पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरुको पकड रहिआएको छ । बेलायती, भारतीय र नेपाली सेनाबाट अवकास पाएकाहरु सामाजिक संघसंस्था र राजनीतिमा जोडिएका छन् । किन उनीहरु राजनीति आए त ? ‘मैले बेलायतका सुखसुविधा छोडेर जनताको सेवा गर्न आएको छु, आफ्नो सीप र क्षमताको प्रयोग जनतालाई नै प्रयोग गर्छु,’ म्याग्दीमा गाउँघरमा मत माग्दै गर्बुजा यसै भन्ने गर्छन् ।

‘फौजी संगठनमा काम गरेका मान्छे अलिक अनुशासित हुन्छन्, आर्थिक अवस्था पनि अरूको भन्दा सबल हुन्छ,’ स्थानीय म्याग्दी बहुमुखी क्याम्पसका प्राध्यापक तारानाथ शर्मा भन्छन्, ‘लाहुरेहरूको जिल्ला भएकाले उनीहरुको भोट तान्न पनि दलहरुले त्यस्तालाई अघि सार्ने गरेका छन् ।’ उनका अनुसार फौजी पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरुको सामाजिक संलग्नता पनि राम्रो छ । त्यसैले उनीहरु छिटै दलहरुको पहुँचमा पुग्छन् ।

‘राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक प्राय: सबै क्षेत्रमा भूपु सैनिकको नेतृत्व छ’, एमाले जिल्ला कमिटीका पूर्वसचिव समेत पूर्वलाहुरे खुमबहादुर बानियाँले भने, ‘गाउँका सामाजिक काममा मात्र होइन कांग्रेस, एमाले, माओवादीसमेतका जिल्लाको राजनीतिक नेतृत्वमा लाहुरेहरुको पकड छ ।’ गाउँठाउँको बाटो, खानेपानी, कुलो र विद्यालयका भवन निर्माणमा आर्थिक योगदानसँगै अनुशासित तवरले अगुवाइ गर्ने भएकाले लाहुरेलाई हेर्ने सामाजिक दृष्टिकोण पनि राम्रो रहेको उनले बताए ।

भारतीय सेनाबाट सेवानिवृत्त कांग्रेसका जिल्ला सचिव मिनबहादुर कार्की विदेशमा सिकेको सीपलाई प्रयोग गर्न सकिन्छ भनेर राजनीतिमा आएको बताउँछन् । ‘फौजीहरू देशविदेश बुझेका, अनुशासनमा बस्ने र नचाहिने कुराको लोभ नगर्ने हुने भएकाले समाजमा छिटै घुलमिल हुन्छन्,’ उनले भने, ‘प्रवृत्तिका हिसाबले फौजीले राजनीति जान्दैनन् । तर, हाम्रो समाजले जान्दिन भनेर टाढा बस्न दिँदैन, अगाडि ल्याए यसले केही काम गर्ला भन्ने आस राख्छ ।’

गत स्थानीय तहको चुनावमा पनि ‘लाहुरे’ पृष्ठभूमिका धेरै उम्मेदवारले जितेका छन् । अन्नपूर्ण गाउँपालिका प्रमुखमा भारतीय सेनाबाट अवकास पाएका डमबहादुर पुनले जिते । त्यही गाउपालिकाको वडा ६ को सदस्यमा देवेन्द्र गर्बुजा र बेनी नगरपालिका–१ मा टेकबहादुर रावलले चुनाव जितेका थिए । बेनीनगरपालिका–८ को सदस्यमा हिमबहादुर भण्डारीले जितेका छन् ।
पञ्चायतकालमा नरबहादुर पुन, हरिबहादुर पुन, भोगबहादुर पुन र भीमप्रसाद गौचन जस्ता फौजी पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरुको म्याग्दीमा दबदबा थियो । नरबहादुर राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य र भोगबहादुर जिल्ला पञ्चायत सभापतिसम्म भए ।

भीमप्रसाद गौचन भने तत्कालिन पाखापानी गाउँपञ्चायतको प्रधानपञ्च हँुदै २३ वर्षमै जिल्ला पञ्चायत सभापति, राष्ट्रिय सभा सदस्य, राज्यमन्त्री समेत बने । शिक्षित मतदाताको एउटा जमात गौचनलाई राजनीतिमा निकै विवादित र बदनाम पात्र मान्छन् । पञ्चायतकालमा उनीमाथि गाँजा, मूर्ती तस्करी, हत्या र गुण्डागर्दीको आरोप पनि लाग्ने गरेको थियो । ०४३ साल वैशाखको राष्ट्रिय पञ्चायतमा निर्वाचन आफ्नो पक्षमा पार्न सरकारी उम्मेदवार भएका उनले शक्तिको दुरुपयोग गरी शिखमा दुइजना र सिंगामा एकजनाको हत्या गराएको आरोप छ । उक्त घटना साप्ताहिक विमर्श पत्रिकाले प्रकाशित गरेपछि काठमाडौंमा पत्रकार पदम ठकुराठीलाई गोली प्रहार गरी हत्या प्रयासको अभियोगमा उनले कैद सजाय भुक्तान पनि गरेका हुन् ।

बहुदल आएपछि पञ्चायती पृष्ठभूमिका भीमप्रसाद र उनका भाई जगत गौचनले राप्रपा पार्टीमा बसेर राजनीति थाले । अहिले पनि उनीहरु सक्रिय छन् ।

२०५६ सालको चुनावबाट ‘फौजी’ पृष्ठभूमिका नारायणसिंह पुनको उदय भयो । पहिले कांग्रेसको क्रियाशील सदस्यसमेत नरहेका नेपाली सेनाका पूर्वक्याप्टेन पुन २०५६ को चुनावमा कांग्रेसको टिकट लिएर म्याग्दी भित्रिए । उनले त्यो चुनाव मात्र जितेनन्, मन्त्रीसमेत भए र माओवादी आन्दोलनको अवतरणका लागि भूमिका समेत खेले । अहिले कांग्रेसको राजनीतिमा जिल्ला सभापति नै भएर चुनावी प्रतिस्पर्धामा गर्बुजा छन् ।

कांग्रेसका मीनबहादुर कार्की, महाधिवेशन प्रतिनिधि डमबहादुर पुन, एमालेका खुमबहादुर बानियाँ, देउबहादुर छन्त्याल, भीमबहादुर रावल, माओवादी केन्द्रका बागवीर पाइजा र खुमबहादुर थापासमेत दर्जन बढी पूर्वलाहुरेहरू सक्रिय छन् । जिल्ला तथा गाउँका सामाजिक संघसंस्था, उपभोक्ता समितिहरू, सहकारी र कृषक समुहमा पूर्वलाहुरेहरु छन् ।

‘गाउँमा टिकेका लाहुरे मात्र हुन् । युवाहरु त धेरै विदेशतिर छन्,’ ताकम मावि ब्यवस्थापन समितिका अध्यक्षसमेत रहेका भारतीय सेनाबाट सेवानिवृत्त जगतबहादुर थापाले भने, ‘म मात्र ताकमका मुख्य पाँचवटा सामाजिक संस्थाको अध्यक्ष छु । सबै गाउँमा म जस्तै बुढौली उमेरका भूपूहरुले लौरी टेक्दै विकास र राजनीति थेगेका छौं ।’

फौजी अनुशासनमा हुर्केकाले भूपूहरुको काम तुलनात्मक रुपमा पारदर्शी ठानिन्छ । त्यसैले पनि उनीहरुले अवसर पाइरहेको प्राध्यापक शर्मा बताउँछन् । फौजी पृष्ठभूमिका व्यक्तिलाई दलहरुले अघि सार्नुका पछाडि आर्थिक स्वार्थ पनि जोडिएको छ । ‘अहिले राजनीति ‘मनि र मसल’ को पकडमा पुगेको छ,’ बार एशोसिएसनका जिल्ला अध्यक्ष डा. भुपेन्द्र खडाले भने । आर्थिक रुपमा केही सबल हुने र चुनावी खर्चको जोहो गर्न सक्ने भएकाले यस्ता व्यक्तिहरु अगाडि आइरहेको उनको भनाई छ ।

आउँदै हराउँदै

गैरआवासीय नेपालीको संस्था एनआरएन जस्तै ठूलो संस्था ‘मोना’ गठन गरेर जिल्लाको शैक्षिक र सामाजिक क्षेत्रमा योगदान गरिरहेका म्याग्देलीको ठूलो जनसंख्या वैदेशिक रोजगारीमा छ । जिल्लावासीका अनुसार २०/२२ हजारको संख्यामा म्याग्देली प्रवासमा छन् । प्रवासमा रहनेमा पनि विदेशी फौजीका जागिरेको संख्या उल्लेख्य छ । बेला बेला गाउँघर फिर्दा उनीहरू सामाजिक संघसंस्था हुँदै राजनीतिमा पनि होमिन्छन् । जित्नेहरूको नाम केही समय जिल्लामा चल्छ । चुनावमा पराजित भए तुरुन्तै वा जितेर गएपनि पदमुक्त भएपछि उनीहरू जिल्लाबाट पलायन हुने गरेका छन् ।

भारतीय सेनामा भर्ती भए पनि घर फर्किएका भीमप्रसाद गौचन २०१७ मा पाखापानी गाउँपञ्चायतको प्रधानपञ्च निर्वाचित भएपछि म्याग्दीको राजनीतिमा लाहुरेको प्रवेश सुरू भएको हो । तर उनीबाहेक अरु लाहुरे अल्पकाल मात्रै राजनीतिको क्षेत्रमा देखिएका छन् । उनी आफैं पनि लामो समयपछि पुन: सक्रिय भएका हुन् । २०३९ मा राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य जितेका नरबबहादुर पुन हङकङका लाहुरे थिए । उनी अहिले बेलायत बस्छन् । २०५१ मा एमालेबाट जितेका नीलबहादुर तिलिजा पदमुक्त भएयता अमेरिका पलायन भएका छन् । ०५६ मा भारी मतले विजयी कांग्रेसका नारायणसिं पुन नेपाली सेनाका पूर्व कर्णेल थिए । उनी जिल्लाको साबिक शिख गाविसका थिए । शान्ति प्रक्रियामा पनि भुमिका खेलेका उनले पनि आफ्नै दल खोलेका थिए । २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि भने उनी राजनीति छाडेर हेकिलप्टर उडाउने आफ्नो व्यवसायमा थिए । उनको मृर्गौलाको उपचार हुँदाहुँदै २०६४ फागुनमा निधन भएको थियो । उनीपछि भने जिल्लाबाट उनी जति राजनीतिक उचाइमा पुग्ने ‘फौजी’ निस्किएका छैनन् ।

‘जिल्लाको राजनीतिमा लाहुरेहरू आए, आएका छन् तर, उहाँहरूको सक्रियता विभिन्न कारणले दिगो हुन सकेन,’ बार एशोसिएसनका जिल्ला अध्यक्ष खडा भन्छन्, ‘राजनीतिमा निरन्तरता ठूलो कुरा हो । तर, सोझा मान्छेहरू यो विभिन्न दाउपेच लाउनुपर्ने क्षेत्रमा धेरै समय रस लाग्दैन ।’ केही समय सक्रिय रहेर राजनीतिबाट पलायन हुनुको कारण आर्थिक हैसियतसँग पनि जोडिएर आउने उनले बताए ।

प्राध्यापक तारानाथ शर्मा जिल्लाको राजनीतिमा लाहुरेको उपस्थिति केलाउँदा उनीहरू स्वेच्छा नभइ दलीय स्वार्थका लागि प्रयोग भइआएको मान्नुपर्ने बताउँछन् । ‘लाहुरे आर्थिक हिसाबले सबल हुन्छन्, दिन र काम गर्न अघि सर्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसैले उनीहरूको स्वेच्छाभन्दा बढि दलहरूले प्रयोग नै गरेका छन् । स्वेच्छाले आउनेहरू लामो समय टिक्छन्, टिकेको नदेखिनु अरुले उचालेर राजनीतिमा ल्याइएको अवस्था नै हो भन्नुपर्छ ।’ गाउँघरका विकासे योजना र सामाजिक कामको अगुवाइ गरेभन्दा राजनीति फरक क्षेत्र भएकाले इमानदार लाहुरे टिक्न गाह्रो हुने उनले बताए ।

यस्तो छ अहिलेको प्रतिस्पर्धा
म्याग्दीमा एउटा मात्र चुनाव क्षेत्र छ । यहाँ लोकतान्त्रिक र बाम दुवै गठबन्धनका उम्मेदवार छन् । बाम गठबन्धनबाट प्रतिनिधि सभामा एमालेका भूपेन्द्र थापासँग लोकतान्त्रिक गठबन्धनबाट कांग्रेसका खमबीर गर्बुजा प्रतिष्पर्धी छन् । गर्बुजा २०७० मा एमालेका नवराज शर्मासँग पराजित भएका थिए । त्यसयता परिवारका सदस्य बेलायत बसेपनि उनले भने गाउँ र पार्टी छाडेका छैनन् ।

प्रदेशसभा ‘क’ मा माओवादीका विनोद केसीसँग लोकतान्त्रिक गठबन्धनका तर्फबाट राप्रपाका भीमप्रसाद गौचन प्रतिस्पर्धी छन् । प्रदेशसभामा ‘ख’ मा कांग्रेसका यमलाल फगामी र एमालेकी नरदेवी पुन प्रतिस्पर्धी छन् । राजनीतिक र अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर पुन एमालेबाट समानुपातिकतर्फकी पूर्वसांसद हुन् ।

स्थानीय तहको चुनावमा बेनी नगरपालिका र पाँच गाउपालिकामा गरि कांग्रेस ४ प्रमुख र २ उपप्रमुख विजयी भएको हो । त्यसैगरि एमालेका उम्मेदवारले २ प्रमुख र ३ उपप्रमुख जिते । सबै ६ स्थानिय तह निर्वाचनका ४५ वडामध्ये कांग्रेसले १५, एमालेले २३ वडा, माओवादी केन्द्रबाट ५ वटा वडा र २ मा स्वतन्त्र उम्मेदवार विजयी भएका हुन् भने राप्रपाले एक उपप्रमुख जितेको हो । माओवादी केन्द्रका केही कार्यकर्ता स्थानीय तहमा स्वतन्त्र पनि उठेका थिए । दुइजना स्वतन्त्रले बाम गठवन्धनलाई समर्थन गरेका छन । स्थानीय तह निर्वाचनमा म्याग्दीमा मतदाता संख्या ७१ हजार ४ सय ६३ थियो, यसपटकको निर्वाचनमा ४ हजार १ सय ७७ मतदाता थपिएका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ५, २०७४ ००:३०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT