मूलधार बन्दै दूर शिक्षा

औपचारिक शिक्षा नपाएको जीवनमा आयो परिवर्तन
हरि गौतम

रुकुम — चौरजहारी नगरपालिकाकी उपप्रमुख राधा रोका त्यसअघि सामान्य गृहणि थिइन् । विविध कारणवश औपचारिक शिक्षा लिन नपाएकी उनी घरगृहस्थीमा मात्रै सीमित हुनुपरेको थियो । जिल्लामै दूरशिक्षा तथा खुला सिकाइका लागि विद्यालय सुरु भयो, त्यसपछि उनले यसको सदुपयोग गरिन् ।

चौरजहारी नगरपालिका २, शीतल माविमा खुला विद्यालय सुरु भएपछि उनी शिक्षाको मूलधारा आइन् । सानोमा धेरै पढ्न नपाएकी रोकालाई खुला विद्यालयबाट एसएलसी पास गरेपछि त्यसपछिको कक्षा पढ्न सजिलो भयो ।

औपचारिक पढाइको बिट मारिसकेकी उनलाई खुला विद्यालयले ठूलो सहयोग गर्‍यो । यसैबाट आफूले थप शिक्षा लिन पाएको उनी बताउँछिन् । ‘विभिन्न कारणले औपचारिक शिक्षाबाट अलग रहेकी म खुला विद्यालयबाट शिक्षाको मूलधारमा आएँ,’ उनले भनिन्, ‘यसपछि अन्य गतिविधि गर्न पनि सजिलो भयो ।’ खुला विद्यालयबाट एलएलसी पास गरेर थप कक्षा पढ्न थालेपछि राजनीतिक सक्रियता बढाएको र त्यसकै कारण आफू नगरपालिकाको उपप्रमुख भएको उनको भनाइ छ । 

शीतल मावि विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष तिलक बस्नेतको यो हैसियत पनि सोही विद्यालयले नै बनाइदिएको हो । घरायसी र आर्थिक कारणले औपचारिक शिक्षा लिनबाट वञ्चित बस्नेतले पनि खुला विद्यालयबाट एसएलसी पास गरे । ५ वर्षअघि सोही दूरशिक्षा तथा खुला सिकाइअन्तर्गत एसएलसी गरेका बस्नेतले १२ कक्षा पनि पास गरिसकेका छन् । 

हाल सोही विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष हुने हैसियत यसैले बनाइदिएको बस्नेत बताउँछन् । ‘मैले फेरि यसरी आईए पास गरुला भन्ने कहिल्यै सोचेको थिइनँ,’ उनले भने, ‘खुला विद्यालय सुरुपछि एसएलसी गरेर आईए पनि गर्न सकेँ ।’ खुला विद्यालयबाट एसएलसी गरेकै कारण आफू शीतल माविको अध्यक्षसम्म बन्न सकेको उनको भनाइ छ । नत्र अध्यक्ष हुन सक्ने हैसियत हुने थिएन ।

९ वर्षअघि जिल्लामा सुरु भएको खुला विद्यालयको उपज रोका र बस्नेतमात्रै होइनन् । विद्यालयबाट ८ वटा व्याचले परीक्षा दिइसक्दासम्म ४ सय ८ जनाले एसएलसी गरेका छन् । आगामी चैतमा नवौं व्याचले खुला विद्यालयबाट एसइई दिँदै छ । ०६६ देखि सुरुउक्त विद्यालयमा भर्ना भएका ७ सय ४१ मध्ये ५५ प्रतिशत अर्थात् ४ सय ८ ले एसएलसी तथा एसइई गरिसकेको प्रध्यानाध्यापक गणेशप्रसाद रिजालले बताए । यसबाट एसएलसी गरेका सबै शिक्षाको मूलधारमा आएको उनको भनाइ छ ।

औपचारिक शिक्षाबाट वञ्चित भएकाको पूर्व शैक्षिक अनुभवका आधारमा परीक्षा लिइने भन्दै उनले खुला विद्यालयबाट एसएलसी गरेकाले राम्रो गरिरहेको बताए । भौगोलिक विकटता, आर्थिक अभाव, समय अभाव, उमेरलगायत कारणले पढाइ छुटेकालाई शिक्षाको मूलधारमा ल्याउने उद्देश्यसहित सुरु गरिएको खुला विद्यालय उद्देश्यमा लम्किरहेको भनाइ उनको छ । ‘खुला विद्यालयमा भर्ना हुने र अन्य विद्यार्थीको परीक्षा एउटै हुन्छ, प्रश्न एउटै हुन्छ, परीक्षा समय एउटै हुन्छ र पनि राम्रै गरिरहेका छन्,’ प्रअ रिजालले भने, ‘खुला विद्यालयले धेरैलाई थप अवसर सृजना गरिदिएको छ ।’ 

खुला विद्यालय भर्ना हुनेको पढाइ वर्षमा ३५ दिनमात्रै हुने गर्दछ । उनीहरूलाई ७ वटा सम्पर्क कक्षामा राखेर पढाउने गरिन्छ । वर्षमा ७ पटक सञ्चालन हुने सम्पर्क कक्षा प्रत्येकपटक ५ दिन पढाइ गरिन्छ । उक्त अवधिमा विद्यार्थी आफैंले गरेको स्वअध्ययनका क्रममा आएका अप्ठ्यारा विषयमा छलफल हुन्छ । विषयगत रुपमै शिक्षकले खुला विद्यालयका अप्ठ्याराको सहजीकरण गर्ने गर्छन् । यस अवधिमा उनीहरूलाई गृहकार्य र परियोजनामा सहभागी गराइन्छ । गृहकार्य प्रत्येक विद्यार्थीले गर्नुपर्छ भने परियोजना कार्य सबै मिलेर समस्याको समाधान गर्ने हो । खुला विद्यालयबाट परीक्षा दिन रुकुमसहित जाजरकोट, सल्यान, दाङ, रोल्पा जिल्ला समेतबाट आउने गरेका छन् । 

 

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७४ ०९:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बिदामा पनि पढाइ

खेल्न र कथा सुन्दै पढ्न पाउँदा बालबालिका खुसी
कान्तिपुर संवाददाता

नेपालगन्ज — सरकारले सञ्चालन गरेको प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रमले बालशिक्षादेखि ३ कक्षासम्मकालाई गाउँमै पढ्ने व्यवस्था मिलाएको छ । लामो बिदामा बालबालिका बढी खेल्ने र पढेका कुरा बिर्सिन सक्ने भन्दै टोल पढाइ समितिले पढ्ने व्यवस्था मिलाएको हो ।

विद्यालय बिदाका दिन दैनिक डेढ घण्टा खेलाएर, कथा सुनाएर पढाइन्छ । खेल्न र कथा सुन्दै पढ्न पाउँदा बालबालिका असाध्य रमाउँछन् । यसले बालबालिकालाई पढाइसँग जोड्न सहयोग गरेको छ । अभिभावकहरू आफ्ना बालबालिकालाई टोल पढाइ सेन्टरमा पुर्‍याउँछन्, तालिम प्राप्त शिक्षकले अक्षर लेखाउनेदेखि कथासम्म सुनाउँछन् ।
बाँकेमा ३ सय ६० सरकारी विद्यालय तथा मदरसा छन् । उक्त क्षेत्रका बालबालिका लक्षित गरी ६ सय ७८ टोल पढाइ समूह गठन गरिएको छ । समूहमा स्थानीय अभिभावक छन् । उनीहरूले आफ्ना बालबालिकालाई बिदाका बेला पढ्ने व्यवस्था मिलाएका हुन् । ‘विद्यालय छुट्टी भएका बेला केटाकेटी दिनभर खेल्थे । अहिले प्रारम्भिक पढाइ सेन्टरमा पठाउँछौं । यसरी पढ्न पठाउँदा उनीहरू पढेको बिर्सिदैनन्,’ आदर्श उमावि राँझाअन्तर्गत लालीगुराँस टोल पढाइ समितिकी अनिता चमार भन्छिन्, ‘बिदाका बेला पढाइ हुँदा छोरीमा राम्रो भएको छ ।’ उनकी छोरी रुपरानी राँझास्थित विद्यालयमा बालशिक्षामा पढदै गरेकी छन् ।
यसअघि विद्यालय बिदा भएपछि स्थानीय बालबालिका दिनभरि खेल्दै आएका थिए । बिदासम्म किताब नहेर्दा उनीहरू सिकेका सबै बिर्सिन्थे । त्यसलाई मध्यनजर गरी सरकारी विद्यालयलाई लक्षित गरी सरकारले प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रम सुरु गरेको हो । अभिभावकहरू आफंै अग्रसर हुने हो भने बालबालिकाको पढाइमा निकै सुधार आउने विश्वास सरकारको छ । बाँकेका जिशिअ भीमबहादुर साउदले बालबालिकाको पढाइ सीप विकास गर्न उक्त कार्यक्रम चलाएको बताए । ‘यो वर्षदेखि प्रारम्भिक कक्षा पढाइ सुरु गरिएको हो । यसले बिदाका बेला पनि बालबालिकाको पढाइमा सहयोग गरेको छ,’ उनले भने, ‘यो कार्यक्रमको प्रभावबारे मूल्यांकन हुन बाँकी छ । तर यसले राम्रै परिणाम दिने विश्वास हामीलाई छ ।’
प्रारम्भिक कक्षा पढाइका लागि शिक्षकलाई विशेष तालिम दिइएको छ । बालबालिकाबारे हुन नदिने गरी नाच्दै, खेल्दै र कथा सुनाएर अक्षर लेखाउन र पढाउन सक्ने गरी सीप दिइएको हुन्छ । प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रम हेर्दै आएकी माया चौधरीले टोल पढाइ समूहमा पढाउन शिक्षकलाई छुट्टै तालिम दिने गरेको जानकारी दिइन् । ‘बिदाका बेला बालबालिका पढ्न मान्दैनन् । यस्तो बेला कसरी आकर्षण गर्न सकिन्छ भनेर तालिम दिइएको हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘सेन्टरमा आएर डेढ घण्टासम्म बस्दा बालबालिका पढेका सबै सम्झिन्छन् । 

 

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७४ ०९:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्