भैरवीको रथ लच्याङवासीले नबोक्ने

कान्तिपुर संवाददाता

नुवाकोट — पराम्परागत रूपमा शक्तिशाली देवी नुवाकोट भैरवीको खट (रथ) बोक्दै आएका लच्याङका गुठियारले गत वर्षझैं यसपटक पनि खट नबोक्ने भएका छन् ।

शनिबार वैशाख शुक्लपूर्णिमाको अवसरमा विदुर नगरपालिका २ स्थित पुरानो सदरमुकाम भैरवी थानमा मेला सुरु हुँदै छ । शुक्रबार बेलुका धार्मिक विधिअनुसार बूढी भैरवी र भैरवी थानमा लिंगो ठडयाउने परम्परा छ ।

शनिबार दिउँसो भैरवीको मुकुटलाई खटमा राखेर पूजाविधि गर्दै धामी र धमिनीसहित विदुुर नगरपालिका ५ स्थित बहिनी जालपादेवी मन्दिर जाने चलन छ । सूर्यगढी गाउँपालिका १ लच्याङका गुठियार लच्याङवासीले पुर्खौंदेखि खट बोक्दै आएका थिए ।

Yamaha

गत वर्षझैं यस पटक पनि उनीहरूले आफ्नो नाममा जग्गा धनीपुर्जा नपाएको र आफ्नो धर्म पनि नभएको भन्दै खट नबोक्ने जनाएका हुन् । ‘हामी बोक्न दिँदैनौ,’ सूर्यगढी गाउँपालिका १ का वडा अध्यक्ष इमानसिं तामाङले भने, ‘हाम्रो धर्म बौद्ध हो । हामीलाई तत्कालीन शासकले जबरजस्ती बोक्न लगाएका हुन् । वर्षांैदेखि हामी पिल्सिएका छौँ ।’

यता नुवाकोट दरबार मौला अमालका प्रमुख तथा द्वारे महेन्द्रकुमार शाहीले गुठीमा रहेका लच्याङवासीको हकहितका लागि जग्गा रैतानी गर्न लागिपरेको बताए । ‘गुठीको मुद्दा सर्वोच्च अदालतमा छ,’ उनले भने, ‘वर्षौंदेखिको परम्परा हो । उनीहरूले नै रथ बोक्दै आएका थिए ।’

हाल सूर्यगढी गाउँपालिका १ भएको साविक लच्याङगाविस दुई वडाबाहेक सबै भैरवी गुठीमा छन् । लच्याङमा ५ जना गुठियारले मिलेर गाउँका सबैलाई भेला परेर भैरवीको रथ बोक्दै आएका थिए । लच्याङका गुठियार रहेका सानुबाबु तामाङले भने, ‘पुर्खादेखि रथ बोक्दै आइयो ।’

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रानीपोखरीमा अख्यितारद्वारा छानबिन

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — रानीपोखरीमा पुरातात्त्विक मापदण्डविपरीत भएका कामबारे अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले छानबिन सुरु गरेको छ ।

रानीपोखरी प्राचीन स्मारक ऐनविपरीत काम गरेकाले काठमाडौं महानगरपालिका र पुरातत्त्व विभागलाई छानबिन गरी कारबाही माग गर्दै आयोगमा पत्र दर्ता गरेका गरेका थिए । रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्दा काठमाडौं महानगरपालिकाले पुरातत्त्व विभागको स्वीकृति लिएको बताउँदै आएको थियो ।


पुरातत्त्वले स्वीकृति नदिएको दाबी गर्दै आएको थियो । यही विषयमा छानबिन गरेर दोषीलाई छानबिन गर्न माग गरिएको थियो । ‘प्रारम्भिक छानबिन सुरु भएको छ,’ आयोगका प्रवक्ता दीर्घराज मैनालीले भने, ‘हामीले पुरातत्त्व विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहाल र काठमाडौं महानगरपालिकाका कार्यकारी निर्देशक धनीराम शर्मा पौडेललाई बोलाएर छलफल गरिसकेका छौं ।’


‘काठमाडौं महानगरपालिकाले पुरातत्त्व विभागको स्वीकृति नलिएर प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावलीको भाग ४ को दफा ५ को उफदफा १ सँग बाझिने गरेर मौलिकता र संवेदनशीलतालाई ध्यान नदिएर कंक्रिट र डोजर प्रयोग गरेर हाम्रो धारा ३२ (मौलिक अधिकार) ले दिएको अधिकार हनन हुने गरेर आफूमा कानुनमा भएको अधिकार दुरुपयोग गरेर कानुनसँग बाझिने काम गरेकाले कारबाही गरी पाउँm,’ अख्तियारलाई बुझाएको पत्रको पहिलो बुँदामा माग गरिएको छ ।


प्राचीन स्मारकको संरक्षण गर्ने अधिकार कानुनले पुरातत्त्व विभागलाई दिए पनि यो ऐनअनुसार सम्पदा संरक्षण गर्नुपर्ने दायित्व हुँदाहँुदै पनि पुनर्निर्माण गर्दा मौन बसेर अख्तियारको दुरुपयोग गरेकाले पुरातत्त्व विभागलाई पनि छानबिनको दायरामा ल्याएर कारबाही गर्न माग गरिएको छ । ‘प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ को दफा ३ को खण्ड ‘ख’ ले सार्वजनिक प्राचीन स्मारकको संरक्षण पुरातत्त्व विभागले गर्छ भनिएको छ । त्यस्ता प्राचीन स्मारकको संरक्षण, जीर्णाेद्धार र मर्मत पुरातत्त्वले गर्नेछ ।


त्यही दफाको खण्ड ‘घ’ ले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएका प्राचीन स्मारकको संरक्षण गर्नेछ भनेर पुरातत्त्व विभागलाई संरक्षकका रूपमा ग्रहण गरेको छ,’ अख्तियारलाई बुझाएको पत्रको दोस्रो बँुदामा भनिएको छ, ‘सरंक्षकको रूपमा ग्रहण गरे पनि काठमाडौं महानगरपालिकाले रानीपोखरीमा कंक्रिट पर्खाल बनाएर रानीपोखरी क्षेत्रमा डोजरको प्रयोग गर्दै पोखरीको क्षेत्रफलसमेत घटाउने काम गर्दा पनि पुरातत्त्व विभाग मौन बसेर आफूले पाएको अधिकार प्रयोग नगरेकाले कारबाही गरिपाऊँ ।’


रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्दा पुरातात्त्विक ऐन मिचेको र करोडौं सम्पत्ति नष्ट गरेको आरोप लगाउँदै सम्पदाप्रेमीले फौजदारी अभियोगअन्तर्गत महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौंमा जाहेरी दरखास्तसमेत दिएका छन् । रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्ने क्रममा संविधानले मौलिक हक मानेको भाषा, लिपि, संस्कृति, सभ्यता र सम्पदाको संवद्र्धन हुनुपर्ने अधिकार हनन भएको भन्दै काठमाडौं महानगरका कर्मचारी, पुरातत्त्व विभागका कर्मचारी र रानीपोखरीका ठेकेदारविरुद्ध फौजदारी अभियोगमा कारबाही माग गर्दै जाहेरी दिइएको सम्पदाप्रेमी आलोकसिद्धि तुलाधरले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT